Connect with us

10 дерек

ТАРИХ: 1912 – 2020 аралығындағы тышқан жылында есте қалған оқиғалар

Published

on

Тышқан жылы қандай болады: Қазақ халқы тышқан жылын береке, ырыс, татулық пен тыныштықтың жылы деп санаған. Халықтың бұл сенімі көп жағдайда дәл келген. Тышқан жылының мыңдаған жылдық тарихына назар аударсақ, оның көп жылы аштықсыз, жаугершіліксіз, қиындықсыз, молшылықта өткен.

Сонымен, тышқан жылы аймағымыз үшін қандай жыл? Тарихи шегініс жасап, осы жылдардағы оқиғаларға қысқаша шолу жасап көрелік.

1912 жылы

Ресей Патшалығы Боғда ханды Моңғол мемлекетінің тәуелсіздік жариялауына байланысты мәлімдеме жасады.
Моңғолдар Манж Цинь үкіметінің Қобда, Улиастай қалаларындағы өкілдігін қуып шықты.
Моңғолияның алғашқы Премьер-министріне Сайн ноён хан Намнансүрэн тағайындалды.
1912 жылы ақпанның 9 күні «Их Хүрээ» атауын «Нийслэл Хүрээ» деп өзгертті.
1912 жылы шілденің 14 күні Шеруші руының Қылаң бастаған 11 билеушісі 400 отбасы атынан Боғда ханға ұсыныс хат жолдап, Моңғолия құрамына кіруге дайын екенін білдірді.
1912 жылы қарашаның 23 күні Боғда ханның жарлығы шығып Қобда өңіріндегі қазақтар Моңғолия құрамына қабылданды.

1924 жылы

1924 жылы өткен Халық өкілдері құрылтайына қазақ халқынан Т.Дәуітбай, О.Қанапия, Ақмәди, урианхай халқынан Ш.Тэвэгт қатарлы өкілдер қатысты.
1924 жылы қарашаның 26 күні Моңғол Халық Республикасы орнады. Бұл күнді бүгінге дейін «Республика күні» немесе «Ел мерекесі» деп тойлап келеді.
Моңғол Халық Республикасының алғашқы негізгі заңы бекітілді. «Нийслэл Хүрээ» атауы Тұрар Рысқұловтың ұсынысы бойынша “Ұланбатыр” деп өзгертілді.

1936 жылы

Моңғолияның батыс өлкесіндегі Моңғол-Қытай шекарасы сызығы ресми бекітілді.
Завхан, Говь-Алтай өлкесінен Баяннуурға қоныстанған О.Абдан бастаған ауылдарды біріктіріп «Жантекей» сұмынын орнатты.

1948 жылы

Баян-Өлгий аймағында Өлке тану кабинеті орнады. Кейін 1961 жылы Музей болып үлкейді. 1988 жылы музейдің жаңа құрылысы пайдаға берілген.
Өлгий қалалық 7 жылдық мектебі 10 жылдық білім жүйесіне ауыты. (Қазіргі 1-10 жылдық мектебі)

1960 жылы

1960 жылы шілденің 2 күні Халық Ұлы Хуралының №151 қаулысы бойынша Баян-Өлгий аймағын «Еңбек қызыл ту» орденімен марапаттады.
№153 қаулысы бойынша С.Шолтай Моңғол халық республикасының «Еңбек сіңірген ұстазы» атағымен марапатталды.
1960 жылы шілденің 11-13 күндері Баян-Өлгий аймағы орнауының 20 жылдық мерей тойы аталып өтті.
1960 жылы қазанның 25 күнінен қарашаның 5 күні аралығында Улаанбаатар қаласында Баян-Өлгий аймағының мәдени күндерінің 10 күндігі ұйымдастырылып, Ж.Қибатдолдаға «Халық әртісі», Т.Хусайын, Б.Хайынжамал, Т.Дүйсенбі, Т.Төлеухан қатарлы әртістер «Еңбек сіңірген әртіс», Ақтан Бабиұлы «Өнер саласына еңбек сіңірген қайраткер» атағымен марапатталды.
Бұл жылдары /1959.11-1970.6/ аймақ басшысы қызметін Ырым Жуанғанұлы атқарған.

1972 жылы

Министрлер кеңесінің қаулысы бойынша аймақтық құрылыс конторын Техникалық қолдау құрастыру тресті деп өзгертті.

1984 жылы

Өлгий қаласында «Моңғол елінің батыры» Ікей Мәзімұлының ескерткіші ашылды.

1996 жылы

1996 жылғы МҰҚ-ның сайлауында Сандалхан Раздақұлы, Болат Ажіқанұлы, Сұлтан Тәукейұлына қатарлы МХРП-ның өкілдері жеңіске жетсе, жергілікті сайлауында алғаш рет демократиялық одақ жеңіске жеткен.

2008 жылы

Моңғолияға 44 жыл күткен олимпиаданың алтын жүлдесін Н.Түвшинбаяр, Э.Бадар-Ууган қатарлы спортшылар әкелді.
2008 жылы «Халық жазушысы» атағымен Бөхийн Бааст марапатталды.
Баян-Өлгий аймағының халық саны 2007 жылы 94398 адамды құраса, 2008 жылы 93926 адамды құраған.

2020 жылы

Ташқан жылымыз құтты, молшылық жыл болсын ағайын!

KAZNEWS AGENCY

ТАРИХ: 1911 – 2019 аралығындағы доңыз жылында есте қалған оқиғалар

10 дерек

Сіз қандай кітап оқисыз? #2

Published

on

19 қаңтар, KAZNEWS. Казньюс ақпараттық агенттігі “Сіз қандай кітап оқисыз?” жобасының екінші санын ұсынады. Бұр ретте танымал журналист, менеджер, табысты кәсіпкер мен жастар өкілінің қандай кітап оқитынын айтамыз.

  1. Сіз қандай кітап оқисыз?
  2. Қазір қандай кітап оқып жатырсыз? Қысқаша мазмұны қалай?
  3. Оқыған кітаптарыңыз арасынан ең көп ой салған кітапты атап өтсеңіз?
  4. Басқа адамдарға оқуға қандай кітапты ұсынар едіңіз? 

Нұрболат Өнерханұлы, журналист


1. Орта мектеп қабырғасында жүргенде, студенттік жылдары әдеби, тарихи кітаптардың біршамасын оқыдым. Жыраулар поэзиясын, зар заман ақындарының, Махамбеттің толғауларының біразын жатқа білемін. М.Әуезовтің, Ғ.Мүсіреповтың, О.Бөкейдің, М.Мағауиннің, С.Мұратбековтың, С.Елубайдың шығармалары ұнайды, көбісін оқыдым. Хакім Абайдың өлеңдер жинағын, қазақтың көне сөздерін талдаған Р.Сыздықтың «Сөздер сөйлейді» кітабын әлі күнге дейін жиі қолға аламын.

2. Соңғы жылдары шетел жазушыларының шығармалары қызығушылық тудырып жүр. Өткен жылы Қытай жазушысы Зян Рунның «Бөрі кие» /Чонон сүлд/, Марк Мэнсонның “The Subtle Art of not giving a F*сk” /Тоомжиргүй амьдрах бяцхан урлаг/, Жон Колеманның «300-дік комитеті» /300-гийн хороо/ кітаптарын оқыдым.

3. Сонымен қатар оқып жатқан сабағыма байланысты заң, құқық саласына байланысты кітаптарды қарап жатырмын. Адам құқы анықтамалығын, С.Нарангэрэлдің «Құқықтық энциклопедия»-сын қарап, белгілеу жасап жатқан жайым бар.

4. Қазір ақпараттық технология дамып, қағаз ұстағаннан гөрі компьютерге шұқшию оңтайлырақ болды ғой. Осыған орай Моңғол елінің үздік көсемсөз шеберлерінің басын қосқан www.baabar.mn сайтына жарияланған мақалаларды күн сайын қалт жібермей оқып отырамын.

Ақмарал Нұрдыханқызы, Грийн Софт компаниясының сату және жоба жауаптанған менеджері


1. Мен кітапты оқығанда байыппен қарап, ішіндегі қажетті мәліметтерді белгілеп отырып, асықпай оқимын. Саясат, тарихи кітаптарды көбірек қызықтаймын. Соңғы кездері бизнес, менеджменттік кітаптарға қызығып жүрмін.

2. Дәл қазір экономист Ө.Ганзоригтің “Менеджмент психологиясы” /Менежментийн психологи/ атты кітабын оқып жатырмын. Бұл кітапта өте күрделі болып көрінетін тұжырымдамаларды қарапайым және түсінікті, нақты мысалдармен байытып жазған. Атап айтқанда, басшылық қызметтегі директор, менеджерлер жұмыс барысында қандай түсінбеушіліктерге тап болады, қандай шешімдер қабылдайтынын, компанияның және қызметкерлердің өнімділігін қалай арттыруға болатынын қызықты кейстермен келтірген. Кітаптан белгілеп алған сөздер арасынан “Өз психологияңды түсінбей тұрып, басқаларға жетекшілік ету туралы ойлама.”- деген дәйексөзі ұнады.

3. Оқыған кітаптарым арасынан ең көп ой салған кітабымды атап өтсем, ол Ласло Боктың “Жұмыс ережелері”  /Ажлын дүрэм/ кітабы. Бұл компаниялардың басшылары мен менеджерлерге арналған кітап және Google-дің ең жақсы тәжірибелерін көптеген жолдармен таныстырып береді. Кітаптан сіз техника мен технологиялық жетістіктері, қазіргі жағдайы мен болашағы, жеке тұлғаның өзін-өзі дамытуға көңіл бөлуі туралы мағлұматтар аласыз. Шынында да, қазіргі дижитал, цифрлық дәуірде әр адам интернет арқылы өзін дамытуға болатын мыңдаған мүмкіндіктер бар.

4. Алдағы уақытта Юваль Ной Хараридің “Homo Sapiens және Адамзаттың қысқаша тарихы” және Энтони Лювистің “Биткойнның негізгі түсініктемелері” атты кітаптарын оқуды жоспарлап отырмын. Биткойн туралы кітапты Ardshop-қа тапсырыс беріп қойып, күтіп отырмын. Қаржылық білім деңгейімізге сеп болатыны сөзсіз.

Ерболат Әшікұлы, кәсіпкер


1. Адамды, өмірді, қоғамды зерттейтін кітаптарды көп оқимын.

2. Қәзір Хомо Деус-ті бітірдім. Юваль Ной Хараридің “Homo Sapiens және Адамзаттың қысқаша тарихы” өте қызықты. Технологиялық дамыс адамды, қоғамды неге жеткізеді, осы ғасыр қалай болады дегенді болжаған кітап.

3. Бірнеше жыл бұрын Осман Империясының тарихы туралы “Ұлы шынардың көлеңкесінде” – деген кітап оқығам.  Сол кітап ерекше ой салып, еріксіз билеп алды.

4. Басқа адамдарға жалпы кітапты көп оқуды, соның ішінде табысқа жеткен, ерекше жандар туралы, олардың кеңесі, жетістігінің құпиясын оқуды ұсынар едім.

Мұратбек Кенейханұлы, жастар өкілі


1. Роман кітаптар соның ішінде тарихи романдар көбірек оқимын. Сонымен қатар поэмалар, өлеңдер жинағын оқығанды ұнатамын.

2. Қазір Жәди Шәкенұлының “Қаралы көш” романын оқып жатырмын. Қысқаша мазмұны ең ұзақ көшті басынан өткерген қазақтардың Алтайдан бастап, Гималайды басып өтіп, Үндістан, Пакистан арқылы Түркияға жеткен қиын да қилы тағдыры мен ерлік тарихы баяндалады.

3. Оқыған кітаптарымда терең ой салғандары Ілияс Есенберлиннің “Көшпенділер” романы мен Қажығұмар Шабданұлының “Қылмыс” романдары.

4. Оқырмандарға “Қылмыс”, “Көшпенділер”, “Қаралы көш”, “Қараман қарақшы”, “Сүлеймен қарақшы” деген кітаптарды оқуға кеңес беремін.

 

Жобаға қатысу үшін kaznewsmn@gmail.com э-поштасына хабарлама жолдаңыз!

Continue Reading

10 дерек

Mongolian Interactive Travel, Транспорт даму банкі және Б Софт компаниялардағы жалақысы жоғары бос жұмыс орындар

Published

on

Туризм саласының ақпараттық технология инженері


Компания: Mongolian Interactive Travel

Мекен жайы: Улаанбаатар, Чингэлтэй районы, Хүрээ хотхон 23-29, javka23@gmail.com

Міндеттері: Жаңа стартап жобасын басқару – технологиялық процессін басқару

Талаптары:
— Ақпараттық технология бағыты бойынша жоғары білімі бар
— ұқсас қызметтегі 10 жылдан артық жұмыс тәжірибесінің болуы және шетел тілін меңгерген болуы құпталады
— HTML,Java Script, MySQL, PHP бағдарламасын білу

Айлық жалақы: 5,000,000 – төгрөгтен жоғары, келісімді

Толық ақпарат


Комплаенс департментінің директоры


Компания: Транспорт даму банкі

Мекен жайы: Улаанбаатар, Сүхбаатар районы, Шангри-Ла орталығы, 15 қабат, Телефон – 77169999, Веб сайт: transbank.mn

Міндеттері: Комплаенстің негізгі іс-қызметін басқару, клиенттің тәуекелдерін басқару жүйесіне шолу және дамыту

Талаптары:

– Банк, қаржы, экономика, бизнестік басқару, заң, тәуекелді басқару мамандықтары бойынша бакалавриат және одан жоғары дәрежелі болу

– Мамандығы бойынша Банк саласында үш жылдан артық тәжірибенің болуы

– Ағылшын тілін еркін білу

– Қаржы бағдарламалар меңгерген болу

Айлық жалақы: 3,000,000-4,000,000 төгрөг

Толық ақпарат


Жоба жауаптанған бас инженер


Компания: Б Софт компаниясы

Мекен жайы: Улаанбаатар, Хан-Уул районы, 120-Д. 99074823

Міндеттері: Өңірлердегі инженерлік және имфрақұрылымдық жобаларды басқару, 3-4 жобаның байланысын реттеу, компания басшыларының шешім шығаруы бойынша анық ақпараттармен қамтамасыз ету

Талаптары:

– Құрылыс және сантехникалық инженер мамандықтары бойынша бакалавриат және одан жоғары дәрежелі болу
– Сыртқы инженериялық жүйелерді басқару тәжірибесінің болуы
– Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөнінде мәліметі бар
– Команда мүшелерін ынталандыру, жаттықтыру, оқыту және басқару дағдыларын меңгерген

– Өңірлерге жұмыстауға қолайлы болу керек

Айлық жалақы: 3,000,000-4,000,000 төгрөг

Толық ақпарат

Дереккөз Zangia.mn

Continue Reading

10 дерек

Сіз қандай кітап оқисыз? #1

Published

on

11 қаңтар, KAZNEWS. Казньюс ақпараттық агенттігі оқырмандар арасынан төменгі сұрақтар бойынша апта сайын жауап алып отыратын болады.

  1. Сіз қандай кітап оқисыз?
  2. Қазір қандай кітап оқып жатырсыз?
  3. Қысқаша мазмұны қалай?
  4. Оқыған кітаптарыңыз арасынан ең көп ой салған кітапты атап өтсеңіз?
  5. Басқа адамдарға оқуға қандай кітапты ұсынар едіңіз?

Өмірбек Биқұмарұлы, Доктор (Рh.D)

1. Ғылыми кітаптар, сонымен қатар этнографиялық, археологиялық, өлеңдер жинағын көбірек оқимын.

2. Қазір Моңғолиялық қазақ жазба ақыны Жанат Боқашұлының “Аққулар оралғанда” өлеңдер жинағын оқудамын.

3. Қысқаша мазмұны поэзиялық өлеңдер мен тарих-этнографиялық жанрда.

4. Биқұмар Кәмалашұлының “Киелі жандар” деген жинағын құрастырып жатырмын. Жинақта 42 әңгіме енген. Салт дәстүрлік мақалалар көп, құрастыру барысында осы жинақ көп ой салды. Таяуда жарыққа шығарамыз.

5. Оқырмандарға қазақтың ұлы жазушылары Абай, Міржақып, Мағжан, Шәкәрім т,б. Сондай-ақ, Моңғолиялық Байыт Қабанұлы, Жанат Боқашұлы, Аманжол Бәделұлы қатарлы жазушылардың еңбегін оқуды ұсынамын.

Сәбет Насырұлы, журналист

1. Тарихи, тағылымдық, танымдық кітаптарды оқығанды жақсы көремін.

2. Соңғы бір жылда кітапқа қарауға уақыт болмай жүр. Әйтпесе, уақытың болса, аяқты көсіліп тастап, кітап оқығанға не жетсін! Бірақ 5-6 ай бұрын Оспан Исламұлының сенімді серігі Нұрғожай батыр Молдажанұлының естелігін алып оқыдым.

3. Қысқаша мазмұны өзін таныстырумен басталып, Шығыс Түркістанның құрылуы мен құлдырауы және замандастары, Алтай бетіндегі қазақтардың қуғындалуы, көшбасшы Оспан Исламұлы жайлы баяндалады.

4. Оқыған кітаптарым арасынан ең көп ой салған кітаптар – Джек Лондонның «Мартин Иден» романы.

5. Ең алдымен Құран кәрімді оқыңыз. Көп дүниені түсінбесеңіз де, түсінгеніңіздің көбі сіздің өзіңізге және өмірге деген көзқарасыңызды өзгертетін болады. Басқалары:

– Дейл Карнегидің «Дос табу және адамдарға ықпал ету өнері»,

– Джон Перкинстің «Жалдамалы қаржылық қансорғыштың күнәсынан арылуы» /Эдийн засгийн хөлсний алуурчны наминчлал/»,

– Іляс Есенберлиннің «Көшпенділер»,

– Зардыхан Қинаятұлының «Моңғол үстіртін мекен еткен соңғы түрік тайпалары», «Моңғолиядағы қазақтар» , «Қазақ мемлекеті және Жошы хан», «Қазақтар мен Моңғолдар тарих тоғысында»,

– Мұхтар Мағауиннің «Қазақ тарихының әліппесі»,

– Сұлтан Тәукейұлының «Ақыр Жәнібек» кітаптарын оқуды ұсыныс етемін.

Соңғы жылдары baabar.mn, jargaldefacto.com, tolgoilogch.mn, Kaznews.mn ғаламтор порталдарында жарияланған мақала, сұхбаттарды қалдырмай оқуға тырысудамын.

Аманжол Қуантханұлы, ақын 

1. Тарихи, поезиялық жанрдағы кітаптарды көбірек оқимын.

2. Фариза Оңғарсынованың екі томы мен Нұрқожай батырдың “Азаттықтық өшпес рухы” атты кітаптарды оқыдым.
3. “Азаттықтың өшпес рухы” кітабы Шығыс Түркістан ұлт азаттық көтерілісі туралы баяндалады.

4. Оқыған кітаптарым арасына Лияс Есенберлиннің “Көшпенділер” соңғы кітабы терең ой салды.

4. Мұхтар Мағауин, Иляс Есенберлин, Фариза Оңғарсынова, Оспан батыр кітабы, Бес ғасыр жырлайды, Сұлтан Тəукейұлының бес томы және Сұраған Рақметұлы, Байыт Қабанұлының кітаптарын оқуға ұсынамын.

Даргерхан Аятханқызы, ағылшын пәнінің ұстазы

1. Әдеби кітаптарды көбірек оқуды ұнатамын. Соңғы кезде жеке тұлғаны дамытуға байланысты кітаптарды көп оқитын болдым.

2. Гүлдәурен Табиғатқызының «Тренди бойжеткен» және Г.Мөнгөннің «Жинақ ашығудан басталады» деген кітаптарды оқудамын. «Өзіңе және жанұяңа қамқор болу» деген кітапты оқып бітірдім.

3. Жоғарыдағы екі кітаптың мазмұнына келсек өзіңді дамыту үшін не істеуің керек, қыл аяғы тәңертең ерте тұрсаң ден саулығыңа және жеке тұлғалық даму бойынша жұмысыңның өнімді болуы жайлы кеңестер берілген. Екіншісінде ақшаны қалай табу және қалай ретті жұмсау жайлы жазылған.

4. «Жинақ ашығудан басталады» кітабы ой салды. Және басқаларға осы кітапты бір оқуға кеңес беремін.

Дастан Қаламханұлы, суретші

1. Жалпы тарихи кітаптар оқимын. Суретші адам болған соң жаңа туынды жасау үшін көбірек зерттеулер жасаймын.

2. Соңғы кездері Алтын орда жайлы Иен Янның Батый хан романын оқып жүрмін. Қазақстан, Моңғолия суретшілер осы тақырыпта жұмыс жасап жатыр. Тың жақсы шығармалар шығып та үлгерді. Қазір интернет желісінен де кітап тар оқуға болады. Негізі Яндексте жақсы тартхи кітаптар бар. Көбі Орыс тілінде. Жалпы Ресейдің шығарғын ғылыми кітаптары көп қызықтаймын. Кейбір тарихи оқиғалар анық зерттелген. Сонау ертедегі жане қазіргі кезге дейнгі әлемдік барлау ұйымдарының тартихын зерттеген жазушылардың кітаптарын оқимын.

3. Əзіл мысқылдан əрине алыстаған жөн. Берері жоқ. Ізденіп оқу керек. Оқып қана қоймай анализ жасаған жөн.

4. Жастарға айтарым кітап оқуды ең əуелі қазақ классиктерінен бастау керек. М Əуезов. Ғ.Мүсірепов, Шыңғыс Айтматовты міндетті түрде оқу керек деп ойлаймын. Сосын мамандыққа байланысты кітаптарды көбірек оқү керек. Сонда өзі де жетіледі. Қайда барсаңда өз мамандар арасында қандай бір дискуцияда қысылмай жауап беретін жағыдайда болу керек.

Ақбөпе Жубайқызы, ұстаз

1. Қазақтың ақын-жазушыларының көптеген кітаптарын оқыдым. Cоңғы 6 жылдан бері бала тәрбиесіне байланысты жас ерекшеліктеріне байланысты психологиялық кітаптарды да қосып оқып жүрмін. Әлемге әйгілі адамдардың өмірі туралы да кітаптар оқимын.

2. Соңғы оқыған кітабым Анна Франк “Пана” күнделігін, Г.Наранбаатар “Аз жаргалын набор” болды. Бірнеше күн бұрын М.Шахановтың “Қонаевпен сырласу” кітабын оқып бітірдім.

3. Әр оқыған кітаптардың ішінен өзіме ұнаған сөйлем нақыл сөздерін белгілеуіме түртіп аламын. Осы кітаптан Қонаевтың жарты ғасыр бірге өмір сүрген жары жайлы айтқан жерінен мына бір үзіндісі ұнады.

“…Күйеуінің санасына сана қосуда, оның ажырамас досына айналу жолында әйел ылғи да ізденіс үстінде жүруі шарт. Ізденуден, іштей толғанудан қалған әйел-әйел емес” деген сөздері ұнады. Д.Қонаев бұрын көп жылдары бастық болғанын білетінмін бірақ ол кісі өте әділ парасатты таза адам екендігін осы кітап арқылы таныдым.

4. Жалпы өзімнің оқыған кітаптардың ішінен өзіме ұнайтын кітаптар З.Ахметова “Шуақты күндер” М.Шаханов пен Ш.Айтматовтың бірлесіп жазған “Құз басындағы аңшының зары” кітабы, О.Бөкеевтің “Атау кере” повесі Мырзакелді Кемелдің “Ақыл қалта” оқырмандар кітабын оқыса деймін.

“Кітап оқудан тыйылсақ, ой ойлаудан да тыйылар едік” – Ғабит Мүсірепов. 

Continue Reading

10 дерек

Сиыр жылы қандай болған? 1901-2021 жылғы оқиғаларға шолу

Published

on

2021 жылғы 02 қаңтар, KAZNEWS. Сиыр жылы қандай болады: Сиыр жылы халық есінде көбінесе ауыртпалық, дау- жанжал, қиындықтарымен есте қалған.

Ырымшыл халқымыз бұл жылы сəтсіздік бола қалса, «биыл ауыр жыл ғой» дей салған. Сиыр жылы туған адамдар халық əдеті мен ырымдары негізінде сиыр бауыздамайды.

Табиғи белгісі – су. Бұл жылы өмірге келгендер тұрақты, сабырлы, көшбасшылық қабілетке ие, еңбекқор болып келеді. Жаман қасиеті: талапшыл, қатал, қырсық, ашуланшақ болып келеді.

Сонымен, сиыр жылы аймағымыз үшін қандай жыл? Тарихи шегініс жасап, 1901-2021 жылдардағы оқиғаларға қысқаша шолу жасап көрелік.

1901 жылы

XIX ғасырдың екінші жартысы ХХ ғасырдың басында Цинь үкіметінің сыртқы саясаты біршама әлсіреуіне байланысты 1901 жылы “Жаңа үкімет саясаты” бағдарламасын жариялады. Бұл моңғол халқына ауыртпалық туғызды. VIII Боғда Живзандамба, Цэрэнчимэд, Ханддорж, Чагдаржав қатарлы тұлғалар Цинь үкіметінің басымшылық саясатына қарсы шығып, ел бостандығы үшінгі күресі 1911 жылға дейін жалғасып, Моңғол елінің тәуелсіздігін жариялаған болатын.

1913 жылы

Қытай мен Ресей Сыртқы Моңғолияның өкілдерінсіз, бұл территория автономия есебінде Қытайдың бір бөлігі деп жариялаған декларацияға қол қойды.

Моңғол үкіметі Ресей патшалығына декларацияға қарсы нота жолдады.

Батыс моңғолияда Жа ламаның айдауынан зардап шегіп Қобда өлкесінен жер аударылған тұрғындар қайта оралды.

1925 жылы

Моңғолияның ұлттық вальютасы «төгрөг» айналымға енді.

Урианхай, тыва және қазақ халқы Чандмань-уул аймағына қарасты болды. Қазақтар Шеруші, Шыбарайғыр, Жантекей, Ботақара атты төрт хошуунға бөлінді.

Алтанцөгц сұмыны орнады.

1937 жылы

Саяси қуғын-сүргін нәубеті 1937-1938 жылдары өзінің шарықтаған шегіне жетті.

Моңғолияда 37 мыңға жуық адам нәубетке ұшырады. Олардың 3 мыңға жуығы Баян-Өлгийліктер болған. Бүгінге дейін ел көлемінде 31 мың адам ақталған. 1990 жылдан бері Баян-Өлгий аймағынан 700 ге жуық азамат ақталып, ұрпақтарына мемлекет тарапынан өтемақы төленген.

Бугат, Дэлүүн сұмындарында бастауыш мектеп ашылды.

1949 жылы

Моңғолдың ұлттық күресінен Қожағапан Белденбайұлы «Мемлекеттік лашын» атағын жеңіп алды.

Аймақтың Автобазасы орнаған. Алғаш ГАЗ-51-ден 7 машина болған.

1949 жылғы сиыр жылы аймақ басшысы қызметін Жеңісхан Дүзелбайұлы (1944.1-1950.12) атқарып тұрған.

Мемлекеттік IX Ұлы хуралына Ноғай Шымшырұлы, Женісхан Дүзелбайұлы, Илияс Санатбайұлы, Т.Риян, Д.Уртнасан, Б.Камерив, Т.Өтнөө, Б.Дорж қатарлы азаматтар өкіл ретінде қатысқан.

Моңғолия Қытай Халық Республикасымен дипломатиялық қарым қатынас орнатты.

1961 жылы

Моңғолия БҰҰ-ның 101-ші мүшесі болды.

Моңғолия қазақтары арасынан алғаш рет Қамбар Өмірбекұлы докторлық дәреже қорғады.

Халық ұлы хуралының жарлығымен Өлгийге қала мәртебесі беріліп, қала әкімшілік басқармасы орнады.

Аймақтық құрылыс базасын Құрылыс конторы болдырып өзгертті.

1961 жылғы сиыр жылы аймақ басшысы қызметін Ырым Жуанғанұлы (1959.11-1970.6) атқарып тұрған.

1973 жылы

1973 жылы Москвада Моңғолия қазақтары арасынан екінші болып докторлық дәрежені Мініс Әбілтайұлы қорғады.

Базылхан Бұқатұлы «Моңғол-қазақ тілінің салыстырмалы тарихы» тақырыбында (Алматыда) тілі білімінің доценті атанды.

Халық Ұлы хурал депутатына бұл жылы А.Зәйтін, О.Тілейхан, Я.Жигжид, А.Сарай, Ж.Марзия, Қ.Сембай, Ш.Қабдыл, Н.Сатей, С.Ағат, Ж.Буянтогтох, А.Баба қатарлы 18 азамат сайланған.

«Эрдэнэт» өндірісін орнату туралы шешім қабылданы.

1973 жылғы сиыр жылы аймақ басшысы қызметін Сарай Асқанбайұлы (1970.6-1978.6) атқарып тұрған.

1985 жылы

Өлгий қаласында жылу станциясы орнап, аймақ орталығы біріккен жылуға қосылды.

Өлгий қаласында таза-арам су станциясы орнады.

1985 жылғы сиыр жылы аймақ басшысы қызметін Қызырхан Құсбекұлы (1978.6-1989.11) атқарып тұрған.

1997 жылы

Жазушы, Моңғолияның еңбек сіңірген қайраткер Ақтан Бабиұлының 100 жылдық мерей тойы аталып өтті.

Халық әртісі Риймэдийн Самжид Моңғолияға “Еңбек сіңірген өнер қайраткері” атағын алды.

Аймақтық электр желісі Ресейдің Шығыс Сибирь жоғарғы кернеулі электр желісіне қосылды.

Ислам Қабышұлының «Түрік Моңғол халқының тарихы, шығу тегі» туындысы жарық көрді.

Ұлықпан Қаманұлы биология ғылымдарының докторы дәрежесін қорғады.

1997 жылы тұрғын үйлер жекеменшікке берілді.

Моңғолия Президентінің сайлауы жүріліп сайлаушылардың 60,8 пайыз дауысымен Нацагийн Багабанди жеңді.

Баян-Өлгий аймағының халық саны 85,5 мың болатын.

1997 жылы аймақ басшысы қызметін Мейрам Қадырұлы (1996.10-2000.8) атқарып тұрған.

2009 жылы

Дөрбетхан Еркетайұлы Моңғол еліне «Еңбек сіңірген ұстаз», Зейнелхан Мухайысұлы Моңғол еліне «Еңбек сіңірген экономист», Сагсай сұмын тумасы Дөндей Шаштақұлы Моңғол еліне «Еңбек сіңірген малшы», Буянт сұмын тумасы Шалмаагийн Ёлка Моңғол елінің «Мәдениет саласына еңбек сіңірген қайраткер» атанды.

Асай Рәмішұлы медицина ғылымдарының докторы дәрежесін қорғады.

Тау спортының халықаралық спорт шебері Жанарбек Ақбиұлы Еуропадағы Кавказ жоталарының ең биік шыңы Эльбрусты бағындырды.

Моңғолияда H1N1 індеті тарап, 1200 адам ауырып, 28 адам көз жұмды.

Моңғолия Президентінің сайлауы жүріліп сайлаушылардың 51,21 пайыз дауысымен Цахиагийн Элбэгдорж жеңді.

Демократиялық қозғалыстың 20 жылдық мерей тойы аталып өтті.

Оюутолгой кенішін экономикалық айналымға еңгізу туралы келісім жасалды.

Сыбызғы ЮНЕСКО-ның Шұғыл қорғауды қажет ететін материалдық емес мәдени мұралардың тізіміне енген.

2009 жылы Баян-Өлгий аймағының халық саны ең аз өсім көрсетті. 2000 жылы 91 мың 579 адам болса, 2001 жылы 89 мың 948 адам, 2004 жылы 93 мың 732 адам, 2009 жылы 89 мың 270 адамға дейін азайған. Халық санының аз өсуіне көші-қон процессі әсер еткені көрініп тұр. Ал, 2019 жылғы статистикалық мәлімет бойынша халық саны 108 мың 530 адамға жетті.

2009 жылы аймақ басшысы қызметін Қабыл Сәкейұлы (2007-2012.12) атқарып тұрған.

2021 жылы?

Continue Reading
Advertisement

Бізге жазылыңыз

Сөзге тиек

Әлемде10 hours ago

Профес­сор Гүлнар Кендірбайдың ғылыми еңбегі жарыққа шықты

20 қаңтар, KAZNEWS. Колумбия университетінің профессоры Гүлнар Кендірбайдың ғылыми кітабының халықаралық тұсаукесері өтті. «Отандастар қоры» КеАҚ, Ақпарат және қоғамдық даму...

10 дерек2 days ago

Сіз қандай кітап оқисыз? #2

19 қаңтар, KAZNEWS. Казньюс ақпараттық агенттігі “Сіз қандай кітап оқисыз?” жобасының екінші санын ұсынады. Бұр ретте танымал журналист, менеджер, табысты...

10 дерек3 days ago

Mongolian Interactive Travel, Транспорт даму банкі және Б Софт компаниялардағы жалақысы жоғары бос жұмыс орындар

Туризм саласының ақпараттық технология инженері Компания: Mongolian Interactive Travel Мекен жайы: Улаанбаатар, Чингэлтэй районы, Хүрээ хотхон 23-29, javka23@gmail.com Міндеттері: Жаңа...

Әлемде1 week ago

Түркі академиясы «Түркі әлемі: тарихи-мәдени мұра» атты халықаралық конференция өткізді

Халықаралық Түркі академиясы Нұр-Сұлтан қаласында Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасында «Түркі әлемі: тарихи-мәдени мұра» атты халықаралық конференция өткізді. Бірқатар бауырлас...

Әлемде1 week ago

Үш партия Мәжілісте қанша мандат алды

12 қаңтар, ҚазАқпарат – ҚР Орталық сайлау комиссиясы 10 қаңтар күні өткен ҚР Парламенті Мәжілісі депутаттарын сайлаудың қорытындысын шығарып, ол...

10 дерек1 week ago

Сіз қандай кітап оқисыз? #1

11 қаңтар, KAZNEWS. Казньюс ақпараттық агенттігі оқырмандар арасынан төменгі сұрақтар бойынша апта сайын жауап алып отыратын болады. Сіз қандай кітап...

Әлемде2 weeks ago

Қазақстанда Парламент, Қырғызстанда Президент сайлауы өтіп жатыр

10 қаңтар, KAZNEWS. Қазақстанның 9 облысы мен республикалық маңызы бар Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларында ҚР Парламенті Мәжілісі мен мәслихаттар...

Әлемде2 weeks ago

Қасым-Жомарт Тоқаев: Тәуелсіздік бәрінен қымбат

2021 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев «Egemen Qazaqstan» газетінде «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» атты мақала жариялады Бағдар мен...

Басты назарда