Connect with us

Моңғолияда

Жылдың үздік 10 оқиғасы – KAZNEWS

Published

on

17 желтоқсан. KAZNEWS ақпараттық агенттігі жыл сайын «Жылдың үздік 10 оқиғасын» анықтауды дәстүрге айналдырған. Агенттіктің көзқарасы бойынша 2020 жылдың үздік оқиғасы төмендегідей. Қысқаша шолу ұсынамыз. Биылғы жылғы іс-шараның демеушісі Turan World (Туран Әлем) компаниясы.

1. Моңғолияның “Еңбек ері” атағы Нығметұлы Есейге берілді

Моңғолия Президенті Халтмаагийн Баттулганың жарлығы бойынша жергілікті тұрғындардың денсаулығын қорғау, дәрігердердің біліктілігін арттыру және хирургиялық жаңа тәсілдерді енгізу бағытында көптеген жылдар бойы абыройлы қызмет атқарған Баян-Өлгий аймағының Біріккен ауруханасының аға дәрігері Нығметұлы Есейге Моңғолияның “Еңбек ері” атағы берілді.

Елім дейтін ер болмаса, ерім дейтін ел қайдан болсын! Ерім дейтін ел болмаса, елім дейтін ер қайдан болсын! Нығметұлы Есей дәрігердің Президенттен алған атағын KAZNEWS ақпараттық агенттігі жылдың үздік оқиғасы ретінде анықтап отыр.

2. Парламенттің бірінші сессиясын Бәделхан Қабдісіләмұлы басқарды

2020 жылғы Парламент сайлауының қорытындысы бойынша Моңғол халық партиясынан атын ұсынушы Бәделхан Қабдісіләмұлы мен Әубәкір Тілеуханұлына сенім жүктеді. Үшінші мандат Демократиялық партиядан атын ұсынушы Бейсен Бұланұлына бұйырды. Нәтижесінде, Парламентке бұрын сайланбаған жаңа саясаткерлер келесі төрт жылда Баян-Өлгий халқының мемлекеттегі өкілі болды.

Ал, Парламенттің бірінші сессиясын 76 депутаттың ішіндегі ең қарт мүше басқаруға тиіс болатын. Сондықтан бірінші сессияны Баян-Өлгий аймағынан сайланған 66 жастағы Бәделхан Қабдісіләмұлының басқарған сәтін KAZNEWS ақпараттық агенттігінің жылдың үздік оқиғасы ретінде анықтап отыр.

3. «Моңғол елінің батыры» Ікей Мәзімұлының ескерткіші бой көтерді

2020 жылы Баян-Өлгий аймағының орнауының 80 жылдық мерей тойына орай Өлгий қаласының орталық алаңына Моңғол Халық Республикасының батыры Ікей Мәзімұлының  ескерткіші бой көтерді.

Естеріңізге салсақ, Баян-Өлгий аймақтық Азаматтар өкілдері хуралының 2015 жылғы 14 мамырдағы 80 –ші қаулысы бойынша Өлгий қаласының орталық алаңына МХР-ның батыры Ікей Мәзімұлының аты берілген болатын.

Ікей Мәзімұлы 1939 жылы Жапон милитаристері Моңғолия жеріне Халхин ғол бойында басып кіргенде Л.Дандар басқарған 6-атты әскер дивизиясының 15-полк командирі ретінде қатысады. 1939 жылы 24 шілдеде Ікей Мәзімұлы жаудың қорғаныс шебін бұзып кіру бұйрығын алады. Осы шайқаста ерлікпен қаза табады. Ікей батыр Мәзімұлына осы ерлігі үшін «Соғыс Қызыл Ту» орденімен марапатталып, 1979 жылы Моңғол Халық Республикасының батыры атағы берілген болатын. Моңғолия қазақтарының мақтанышы болған Ікей батыр Мәзімұлының ескерткішінің ашылуын KAZNEWS ақпараттық агенттігі жылдың үздік оқиғасы ретінде анықтап отыр.

4. Байыт Қабанұлының бес туындысы француз тілінде жарық көрді

Ақын, жазушы Байыт Қабанұлының монғол тілінде жазылған «Анашым менің», «Кішкентай әлем», «Тор ішіндегі еркіндік», «Сыю туралы өлең», «Көктемнің қызғалдағы» қатарлы бес өлеңі француз тіліне аударылып «Éditions Jentayu» журналына жарияланды. Қазақ ақынының бұл жетістігін KAZNEWS ақпараттық агенттігі жылдың үздік оқиғасы ретінде анықтап отыр.

5. Серік Бердімұратұлы дзюдодан 2020 жылғы ел чемпионы атанды

Дзюдодан Орхон аймағында жүрілген Моңғолия чемпионатында -100 келі салмақта белдескен Серік Бердімұратұлы тұғырдың ең жоғарғы сатысына көтеріліп, екінші мәрте ел чемпионы атанған. Серік Бердімұратұлы жартылай финалда Д.Цэрэннямды ұтса, финалда О.Хангал-ды соңғы 43 секундта таза әдіспен жеңген. Естеріңізге салсақ, Серік Бердімұратұлы 2019 жылы алғаш рет дзюдодан ересектер арасында ел чемпионы атанған болатын. 2014 жылы дәл осы салмақта ел біріншілігінің күміс жүлдесінe, 2017 жылы қола жүлдесіне ие болған болатын. Дзюдода бұрын мұндай жетістікке жеткен жерлестеріміз санаулы ғана.

Моңғолияда дзюдо спортында бәсекелестік өте жоғары. Серіктің екі жыл қатарынан чемпион атануын KAZNEWS ақпараттық агенттігі жылдың үздік оқиғасы ретінде анықтап отыр.

6. Бекболат Бұғыбайұлы Қобда университетінің филиалына 130 мың АҚШ доллар шамасында инвестиция тартты

2013-2016 оқу жылдары Қобда университетінің Баян-Өлгий аймағындағы филиалын басқарған Бекболат Бұғыбайұлы Щвейцариялық Анита Фарнимен бірлесіп филиалды жатақханалы болдыру мақсатында бастама көтеріп, халықаралық ынтымақтастықтағы жоғары дәрежедегі белсенділігі арқылы Give2Asia халықаралық ұйымынан жиынтығы 130,000 ақш.доллар құрайтын инвестиция тартып, қоғамда оң көзқарас тудырғаны үшін KAZNEWS агенттігі жылдың үздік оқиғасы ретінде анықтап отыр.

7. Мустафа Нұрланұлы мемлекеттік Лашын атанды

Ғұн империясының 2229 жылдығы, Моңғол империясы орнауының 814 жылдығы, Ұлт азаттық қозғалысының 109 жылдығы және Халық революциясының 99 жылдығына орай Моңғолияның Ұлттық мерекесі ұйымдастырылды. Баян-Өлгий аймағының Дэлүүн сұмыны тумасы, аймақтық арыстан Мустафа Нұрланұлы үшінші кезеңде мемлекеттік піл дәрежелі палуан Б.Соронзонболдыны, төртінші кезеңде мемлекеттік қаршыға дәрежелі палуан Н.Золбооны, бесінші кезеңде мемлекеттік лашын дәрежелі палуан Э.Энхбатты жығып, мемлекеттік “Лашын” атағына ие болғанын KAZNEWS ақпараттық агенттігі жылдың үздік оқиғасы ретінде анықтап отыр.

8. Моңғолиялық Казньюс ақпараттық агенттігі тұңғыш рет “Үркер” ұлттық сыйлығын жеңіп алды

Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі ұйымдастырған «Үркер» сыйлығы аясында «ҚазАқпарат» ХАА 100 жылдығына арналған арнаулы сыйлық табыс етілді. Марапат ресейлік «ТАСС» агенттігі мен Моңғолиядағы қазақ тілді «Кaznews.mn» порталына берілді. Kaznews.mn порталы Моңғолиядағы ірі қазақ тіліндегі бұқаралық ақпарат құралы болып табылады және ұлттық құндылықтар мен төл өнерді дәріптеп, қазақ тілді контентті дамыту жолында сүбелі еңбек атқарып келеді.

2011 жылы Моңғолияда алғаш рет қазақ тіліндегі www.kaznews.mn вебсайтының іргетасы қаланып, 9 жыл бойы ғаламторда Моңғолия мен осы елдегі қазақтар туралы қазақ тілінде ақпарат таратып келеді. Сайттың құрылтайшысы – Өмірбек Қабайұлы.

KAZNEWS ақпараттық агенттігі шетелдік және Моңғолиядағы қазақ тілді ақпараттық құралдар арасынан тұңғыш рет “Үркер” ұлттық сыйлығына қол жеткізуі 2020 жылдың үздік оқиғасының тізімін жалғастырды.

9. Ұшқыш Бек Базылханұлы Улаанбаатар – Гонконг бағытына алғашқы рейсін сәтті жасады

2020 жылдың 20 қаңтар күні Моңғолияның Изинис Эйрвэйз компаниясының Әуе қозғалысын басқару орталығының басшысы, B737NG ұшағының екінші ұшқышы Бек Базылханұлы Улаанбаатар – Гонконг – Улаанбаатар бағытына ұшқан әуе көлігінің тізгінін ұстап, алғашқы рейсін сәтті жасап “Шыңғыс хан” халықаралық әуежайына қонған. Әуе көлігінің тізгінін кәсіби түрде өзі басқару – мансаптағы маңызды баспалдақ. Бұл оқиғаны KAZNEWS ақпараттық агенттігі жылдың үздік оқиғасы ретінде анықтап отыр.

10. Бүркітші Заманбол Талапқызы шетелдіктерді таңғалдырды

Неміс фотографы Лео Томас негізінен әр халықтың өмір сүру салты мен пейзаж түсіргенді ұнатады. Оның суретке қызығушылығын кәсіби ландшафт-фотографы Леннарт Пагель оятқан. Міне, содан бастап Томас телефонның камерасымен түсіре бастаған. Кейін ол фотоаппарат сатып алып, саяхаттап жүріп, кәсіби суретке түсіруге бел байлаған. Сондай сапарының бірі – Моңғолияға түскен.

Томасты бұл халықтың көшпенді өмір сүретіні, ата-салтын сақтап, атадан балаға берілетін дәстүр жалғастығын үзбеуі оны тәнтті етті. Тіпті, ұл-қыз деп бөлместен, өз кәсібін ұрпағына үйретіп кетуге тырысады екен.

Соның бірі – аңшылық. Бүгінде 300-ге жуық аңшы бар. Оның көпшілігі ер адам. Бұл жайытты Томас Алтай аумағында жүргенде құсбегі Заманбол Талапқызынан естіген.

Бойжеткен сол жерде бір топ аңшымен аңшылықта жүріпті. Көшпенді қазақ отбасынан шыққан ол, қала ішіндегі мектепте оқиды екен. Әр демалыс сайын Заманбол інісі Базарбаймен бірге аңшылықпен айналысып, жаттығып тұруы дәстүрге айналған. Сол сәтті түсіріп үлгерген фотограф Лео Томас сол суреттерді өзінің Инстаграм мен Facebook парақшаларына бөліскен.

Салт дәстүріміздің заманауи келбетін қалыптастыруға, моңғолия туризмінің дамуына қосқан үлесі үшін бұл оқиғаны – KAZNEWS ақпараттық агенттігі жылдың үздік оқиғасы ретінде анықтап, дәріптейді.

Моңғолияда

Түрколог ғалым Қаржаубай Сартқожаұлының үш кітабының тұсауы кесілді

Published

on

26 шілде, KAZNEWS. Бүгін Баян-Өлгий аймағының Ақтан Бабиұлы атындағы орталық кітапханасында белгілі түркітанушы ғалым, профессор Қаржаубай Сартқожаұлының «Орхон ескерткішінің толық атласы» үш томдық еңбегі және «Керейлердің этникалық тарихы», «Тас кітаптың құпиясы» атты үш кітабының тұсауы кесілді.

Салтанатты іс-шараға аймақтық АӨХ-ның депутаты Мүпти Қабылұлы, тарихшы Қабсатор Омарұлы, Өмірбек Биқұмарұлы, ақын жазушы Рысбек Зұрғанбайұлы, Марат Бәкейұлы, Әбіжат Райханұлы, Сьезд Абайқызы, Аманжол Бәделұлы және өзге азаматтар қатысты. 

Орхон ескерткішінің толық атласы

Aтласта Моңғолия-Чехия, Моңғолия-Түркия (ТИКА), Моңғолия-Кеңес одағы біріккен экспедицияларының, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті экспедициясының материалдары, сондай-ақ әлем түріктанушыларының ғасырдан астам уақыт жүргізген зерттеулерінің қорытындысы пайдаланылған.

Атлас авторы байырғы түрік мәтіндерін қайта көшіріп, қайта оқыған, сондай-ақ бұрынғы зерттеушілердің қателері түзетілген, түпнұсқа мәтінінің жаңа транскрипциясы, жаңа аудармасы жасалған, жаңа түсініктемесі берілген; жартылай көшпелі дәуірдің тарихи-мәдени мұралары Атласта тегіс қарастырылып, олардың археологиялық сипаттамасы, фото, сызба суреттері тұңғыш рет толық берілген.

Атлас тілші, тарихшы, этнограф, археолог, философ, әдебиетші және мәдениеттанушы мамандарға, сондай-ақ студенттерге, магистранттарға, аспиранттарға, ізденушілерге арналған.

Керейлердің этникалық тарихы

Керейлердің этникалық тарихын зерттеу арқылы қазақ халқының тарихы ғасырлар тереңінен басталатынын дәлелдейді.

Монография тарихшыларға, студенттерге, магистранттар мен докторларға аспиранттарға, тарихты қызығып оқушыларға арналады. Бұл кітапты түркітанушы ғалым Қаржаубай Сартқожаұлы мен қытайтанушы, тарихшы Жәнімхан Ошанұлы жазып, Қаржаубай Сартқожаұлының 75 жылдық мерейтойы қарсаңында баспадан шыққан.

Тас кітаптың құпиясы

Еңбекте профессор, доктор Қаржаубай Сартқожаұлының көшпелілер мәдени құндылықтарына соңғы жылдары жасалған ғылыми мақалалары жинақталған. Оның ішінде: көшпелілер тарихы, дүниетанымы, идеологиялық құндылықтары, ру-тайпалық жүйе зерттелуімен қатар, тас бетіндегі ежелгі хунну жазулары және археологиялық қазба мұралардан табылған көне түркі мәтіндері.

Еңбек археолог, түркітанушы, тарихшы, әдебиетші, этнографтармен қатар жалпы көшпелілер тарихын қызықтаушы оқырмандарға арналған.


Түрколог ғалымның қысқаша өмірбаяны

Түріктанушы ғалым, доктор, профессор Қаржаубай Сартқожаұлы 1947 жылы 22 наурызда Моңғолияның Баян-Өлгий аймағында дүниеге келген.

1973 жылы Моңғолия мемлекеттік университетін бітірген. 1985–1988 жылдары Ленинградтағы Шығыстану институтының аспирантурасында оқыған. 1973–1975 жылдары Баян-Өлгий аймағында №10 мектепте ұстаз, 1975–1989 жылдары Моңғолия Ғылым академиясы Тарих институтының аға ғылыми қызметкері, 1989–1995 жылдары Түркі-Қазақ ғылыми орталығының аға ғылыми қызметкері, директоры, 1995–1998 жылдары Баян-Өлгий аймағының Азаматтар Өкілдері Хуралы (аймақтық мәслихат) төрағасы, 1995–1998 жылдары Моңғолия Ғылым академиясы Түркі-Қазақ ғылыми орталығының директоры болған.

1990 жылғы сайлауда Халық Ұлы Хуралы депутатына сайланып, 1992 жылғы Моңғолияның Негізгі заңын бекітісуге ат салысқан. 

2001 жылдан Еуразия Ұлттық университетінің Эпиграфика және этнография зертханасының меңгерушісі.

Тарих ғылымының кандидаты, профессор. «Қош бол, апа!», «Қыранның қазасы», «Сәйгүліктер» атты көркем прозалық кітаптардың, 100-ге жуық ғылыми мақалалардың авторы.

Continue Reading

Моңғолияда

Моңғолияда 1 грамм алтынның бағасы 193,390 төгрөг

Published

on

26 шілде, KAZNEWS. 2022 жылғы 21 шілде күнгі мәлімет бойынша осы айда Монгол банк (Ұлттық банк) шамамен 1,4 тонна, жыл басынан бері 9,2 тонна тазартылған алтын құймасын сатып алған. Бұл өткен жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 16 пайызбен аз. 

2022 жылғы маусым айындағы Монгол банктің тарифі бойынша 1 грамм алтынның бағасы 193,390 төгрөгке теңелді.

Continue Reading

Моңғолияда

Л.Оюун-Эрдэнэ: Цагааннуур, Даян бекеттері арқылы халықаралық транзиттік бағыт құрылады

Published

on

18 шілде, KAZNEWS. Моңғолия Премьер-министрі Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ бастаған топпен бірге Баян-Өлгий аймағының әкімі Бауыржан Дәлелұлы Моңғолия-Ресей шекара бойындағы «Цагааннуур» бақылау-өткізу бекеті, Моңғолия-Қытай шекара бойындағы «Даян» өткізу бекетінің жұмысымен танысты.

«Цагааннуур» халықаралық бақылау–өткізу бекеті Ресеймен шекарада Цагааннуур қалашығында орналасқан. Мұнда шекарадан өтетін адамдар мен көлік құралдарының шекаралық бақылауы жүзеге асырылады.

Моңғолия Үкіметі алға қойған «Жаңа жаңғыру саясатының» Өткізу бекеттерін жаңғырту бағдарламасы аясында Баян-Өлгий аймағының Цагаануур өткізу бекеті 24 сағат жұмыс кестесімен қызмет көрсетуге дайын. Сондай-ақ, халықаралық транзиттік автомагистральдың құрылысын іске қосу жоспарлануды.

Шекералық бекетті Өлгий қаласымен асфальт жолмен қосу жұмыстары жүргізілуде.  Ұзындығы 27,8 шақырымды құрайтын «Цагаануур-Улаанбайшинт» жолындағы жұмыстар былтырдан бері қарқынды жүргізіліп, тамыз айында пайдалануға беріледі деп күтілуде.

Бұл жолдың аяқталуымен Моңғолияның импорттық жүк тасымалы көлемі артады, сондай-ақ ел аумағы арқылы Ресей мен Қытай арасында халықаралық транзиттік бағыт құрылады. 

Цагаануур мен Даян порттарын тас жолмен қосу арқылы үш елдің жүк тасымалы дәлізі жасалып, Новосібірден төрт күнде жететін жүк көліктерінің бір күнде жетуіне мүмкіндік туады. 

Моңғолия Премьер-министрі Даян өткізу пункті жұмысымен танысып қайтты.

Аталмыш кеден бекеті Сагсай сұмыны аумағында орналасқан. 1992 жылы ашылып, ҚХР -ның ШҰАР Алтай аймағынан цемент, құрылыс материалдары, көкөніс қатарлы оншақты өнім импорттап келген. Алайда, 2010 жылдан бастап жұмысы тоқырап қалған.

Моңғолия Премьер-министрі Л.Оюун-Эрдэнэ: “Даян порты Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданымен шектесетіндіктен экономиканы, әсіресе туризмді кеңейтуге қолайлы болады.  Даян өткізу пункті Өлгий қаласынан 180 шақырым қашықтықта орналасқан. Жаңа жаңғыру саясаты аясында Цагааннуур мен Даян бекеттері арасына жол төселетін болады. Бұл Баян-Өлгий аймағы арқылы үш елді ең қысқа мерзімде байланыстыратын автомобиль порты болады.  Батыс өңірде халық тұтынатын тауарлардың бағасы елордаға қарағанда қымбат. Порттарды асфальт жолмен қосу бәсекеге қабілеттілікті арттырады және экономикалық және стратегиялық маңызға ие болады.” – деді.

Цагаануур мен Даян порттарын тас жолмен қосу арқылы үш елдің жүк тасымалы дәлізі жасалып, Новосібірден төрт күнде жететін жүк көліктерінің бір күнде жетуіне мүмкіндік туады.  

Continue Reading

Моңғолияда

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Моңғолия Президенті Ухнаагийн Хүрэлсүхге құттықтау хатын жолдады

Published

on

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Моңғолия Президенті Ухнаагийн Хүрэлсүхге құттықтау хатын жолдады. Бұл туралы Моңғолияның Сыртқы істер министрлігінің баспасөз қызметі хабарлады.

Мемлекет орнауының 2230, 2231 жылдық мерейтойы, Ұлы Моңғол империясы құрылуының 815, 816 жылдық мерейтойы, Ұлттық азаттық пен тәуелсіздікті жаңғыртудың 110, 111 жылдық мерейтойы, Халық революциясының 100, 101 жылдық мерейтойы және Ұлттық “Наадам” мерекесіне орай Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Моңғолия Президенті Ухнаагийн Хүрэлсүхтің атына жолдаған құттықтау хатын жолдады.

Аталған құттықтау хатында Мемлекет басшысы Қ.Тоқаев Моңғолия – Қазақстанның Азия құрлығындағы сенімді серіктесі екендігін атап, дәстүрлі достық пен жоғары деңгейдегі мазмұнды саяси диалогқа негізделген жан-жақты қатынастар халықтарымыздың жарқын болашағы жолында өрістей түсетіндігіне сенім білдірді.

Continue Reading
Advertisement

Бізге жазылыңыз

Сөзге тиек

Дерек1 day ago

Шахматтың жаңа жұлдызы Б.Мөнгөнзул туралы 10 дерек

12 тамыз, KAZNEWS. Үндістанның Ченнай қаласында шахмат олимпиадасы деп аталатын 44-ші Дүниежүзілік шахмат олимпиадасы жүріліп өтті. Моңғолиядан Э.Гурванбаатар бастаған ұлттық...

Кітаптан үзінді...4 days ago

Түркияда “Қaзiргi Моңғолия қaзaқ әңгiмесi” атты кітап жарық көрді

09 тамыз, KAZNEWS. Түркиядa “GÜNÜMÜZ MOĞOLİSTAN KAZAK ÖYKÜSÜ” (Қaзiргi Моңғолия қaзaқ әңгiмесi) деген кiтaп жaрық көрдi. Әйгiлi HECE (XЕЖЕ) бaспaсынaн...

Дерек1 week ago

Ахмет Байтұрсынұлы туралы 20 дерек

Ұлттың рухани көсемі Ахмет Байтұрсынұлының 150 жылдығына орай өмірінің ең өзекті кезеңдерінен 20 дерек ұсынамыз. 1. Ахмет Байтұрсынұлының нақты туған...

Дерек3 weeks ago

Твиттердегі белсенді президент кім?

25 шілде, KAZNEWS. Әлемдік көшбасшылардың 85 пайызы твиттер желісін қолданады. Ең көп оқырмандары бар президент ол – Нарендра Моди. Үндістан...

Дерек2 months ago

Ел көлемінде инфляция деңгейі 15,1%, Баян-Өлгийде 13,8% -ден асты

21 маусым, KAZNEWS. 2022 жылғы мамыр 2021 жылғы мамырға салыстырғанда жылдық инфляция 15,1 пайызды құрады. Азықтүлік өнімдері мен бензин бағасы...

Дерек2 months ago

Ғарышкер В.А.Жанибеков “Улаанбаатар қаласының құрметті азаматы” атанды

17 маусым, KAZNEWS. Бүгін Кеңес одағының және Моңғол Халық Республикасының батыры, ғарышкер В.А.Жанибековке “Улаанбаатар қаласының құрметті азаматы” атағы берілді, деп...

Дерек2 months ago

Моңғолияға келген туристер арасында саны жағынан Қазақстан төртінші орында тұр

15 маусым, KAZNEWS. Моңғолияға келген туристер саны жағынан Қазақстан төртінші орында тұр. 2021 жылдың қаңтар-мамыр айында Моңғолияға 8,554 турист келген...

Дерек2 months ago

Баян-Өлгий һәм Ховд: Қай аймақтың инвестициялық әлеуеті жоғары?

13 маусым, KAZNEWS. Баян-Өлгий мен Ховд аймағы да Моңғолияның батыс өлкесінде орналасқан. Халық саны 2021 жылғы көрсеткіш бойынша Баян-Өлгийде 112,836...

Басты назарда