Connect with us

Мақала

ЫБЫРАЙ АЛТЫНСАРИН – КӨРКЕМ АУДАРМА ШЕБЕРІ

Published

on

Ыбырай Алтынсарин – қазақтың атақты ұстазы, ақын, жазушы, фольклоршы, қоғам қайраткері, ел мақтанышы, ұлттық бірегей тұлға.

Биыл Ыбырай Алтынсариннің мерейтойы. Туғанына 180 жыл толып отыр. Университет деңгейінде осы аталған мерейтойға арналып арнайы ұйымдастырылған іс-шаралар өте көп болды.

Ы.Алтынсарин мұраларының ішіндегі ең құнды еңбектерінің бірі деп оның аудармаларын айтамыз. Аударма көне де жаңа ғылым екендігі даусыз. Аударманың өзіндік тарихы сонау ерте ғасырлардан басталады. Қазақ аударматану ғылымының басында Абай Құнанбайұлы мен Ыбырай Алтынсарин тұр.

Ыбырай Алтынсарин Л.Н.Толстой, И.А.Крылов, В.И.Даль, К.Ушинский, И.И.Паульсон т.б. шығармаларын қазақ оқырмандарымен таныстырды. Атақты жазушы, тарихшы Илэр Бэлекк : «Аударма дегеніміз отандық әдебиеттің керемет шығармасы болып қабылдануы тиіс»,- деп айтқандай Ы.Алтынсариннің аудармалары қазақтың төл шығармаларына айналды десек артық айтпаймыз. Зерттеуші Р.С.Каренов : «Алтынсарин аудармаларының мысал жанрының қалыптасуына негіз болуы, қазақ əдеби тілінің дамуына жол ашуы»,- деп жазушының аудармашылық қызметіне жоғары баға берген.

Байқағанымыз, Ы.Алтынсарин кез – келген шығарманы аудармаған. Ол аударма нұсқаларды тек ағартушылық тұрғыдан ғана саралап алған. Шағын әрі оқырманға тәрбие беретін, эстетикалық тұрғыдан сұлу шығармаларды аударған. Көбінесе прозалық шығармаларды аударған, поэзиялық шығармаларды аз аударған.

«Бір уыс мақта», «Жамандыққа жақсылық», «Алтын шеттеуік» , «Үш ұры», «Аурудан — аяған күштірек» , «Силинші деген ханым», «Тышқанның өсиеті», «Мұңсыз адам» , «Тəкаппарлық» , «Данышпан қазы» т.б. шығармаларды аудару кезінде аударманың еркін түрін пайдаланған. Еркін аударма болса да түпнұсқаның ойын, стилін, жазушының жазу мәнерін дәл беруге тырысқан.

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетінің оқытушы-профессорлар құрамы, студенттер мен магистранттар Ы.Алтынсариннің педагогикалық қызметі мен аудармашылық қызметіне арналған түрлі дөңгелек үстелдер мен мерекелік іс-шаралар өткізуде. Әсіресе, шетел филологиясы және аударма ісі кафедрасының ұйымдастыруымен факультет студенттері мен магистранттарының арасында «Ы.Алтынсарин – көркем аударма шебері» деген тақырыпта ашық пікірсайыс ұйымдастырылды. Онда аудармашының аударма еңбектері, аудармаларының сапасы, артықшылықтар мен кемшіліктері т.б. туралы айтылды. Болашақ аудармашылар өз ойларымен бөлісті.

Сонымен қатар Ы.Алтынсарин шығармаларының өзге тілдерге аударылу тарихына байланысты біраз мәліметтер айтылды.

Ы.Алтынсариннің аудармашылық еңбектеріне арналған ғалымдардың еңбектеріне тоқталып, құнды пікірлерімен бөлісті.

Студенттер Ы.Алтынсарин шығармаларын өздері де ағылшын, неміс, француз, испан тілдеріне аударуға тырысты. Бұл қуантарлық жағдай.

Ы.Алтынсарин сияқты асыл азаматтарымыздың еңбектерімен өзге елдердің таныс болуы керек деп ойлаймыз.
Тек биыл ғана емес, Ы.Алтынсариннің аударма мұраларына арналған кездесулер мен конференциялар жыл сайын дәстүрлі өткізіліп тұрады деген ниеттеміз.

Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің профессоры
Қазыбек Гүлмира Құдайбергенқызы

Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің оқытушысы
Төңкер Айсұлу

Advertisement


Мақала

Ширек ғасыр шетелдіктерге жол ашып келген ұжым

Published

on

Биыл Қазақ елінің егемендік алғанына 30 жыл толып отыр. Қазақстанның тәуелсіздік жылдардағы жетістіктері жетерлік. Іргесін бекітіп, тілін тұғырына қондырған жас тәуелсіз мемлекет, ең алдымен, өзге елдермен саяси, мәдени қарым-қатынас орнатып, әлемдік кеңістікте өз орнын табуға ұмтылды.

Елдегі білім, мәдениет ошақтарының жұмыстарының барлығы да осы бағытта жұмыс істеуге жұмылдырылды. Солардың бірі Қазақстандағы алдыңғы қатарлы университеттердің бірегейі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің іргесінде құрылған жоғары оқу орнына дейінгі білім беру факультеті.

Аталған факультет 1985 жылы шетелдік азаматтарды жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі кәсіптік білім беру бағдарламалары бойынша оқытудың алдында тілдік даярлауды жүзеге асыру мақсатында ашылған шетелдік азаматтарға арналған дайындық факультетінің негізінде құрылған. Факультет бұл атауды 2011 жылдан бастап алды. Оның тарихы университет тарихының бір бөлігі болып табылады.

Осы уақытқа дейін факультетте әлемнің 100-ден аса елінен 7 000-нан астам шетелдік және қазақстандық 1000-нан аса азамат тілдік даярлықтан өтіп, шетелдіктердің еліміздің жоғары оқу орындарында оқып, қазақ елімен байланыста өмір сүруіне жол ашып келеді. Жалпы факультетке шетелдік тыңдаушылар және жоғары оқу орындары арасындағы халықаралық бағдарламалар бойынша алмасумен шетелдік университеттерден студенттер келіп оқиды, сондай-ақ мұнда шетелдік компаниялардың, елшіліктердің, халықаралық ұйымдардың қызметкерлері, жақын және алыс шетелдердегі қазақ диаспорасының өкілдері қазақ және орыс тілдерін үйренуге келеді.

Факультет қазіргі уақытта АҚШ, Жапония, Ауғанстан, Оңтүстік Корея, Моңғолия, Испания, Түркия, Қытай Халық Республикасы, Иран және т.б. бірқатар елдердің елшіліктерімен, консулдықтарымен белсенді ынтымақтастық қызмет жүргізеді. Факультетте 2 кафедра, колледж және бейіндік мектеп жұмыс істейді. Екі кафедрада әртүрлі бағыттағы тіл үйрету бағдарламалары жүзеге асырылып келеді. Ширек ғасырдан аса уақыт өзге ұлт өкілдеріне қазақ және орыс тілдерін оқытатын шетелдіктердің тілдік және жалпы білім беру дайындығы кафедрасы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде немесе Қазақстан Республикасының басқа да жоғары оқу орындарында жоғары білім алғысы келетін шетелдік азаматтарға қазақ және орыс тілдерін оқытады. Мұнда шетелдіктерді тілдік даярлау оқу мақсаттарына қарай ЖОО-ға түспейтіндер үшін бастапқы және жалғастырушы деңгей, ЖОО-ға түсушілер үшін жалғастырушы деңгей бойынша жүзеге асырылады.

Факультеттің келесі бөлімі Жоғары оқу орнына дейінгі білім беру кафедрасы жоғары оқу орнына түсетін шетел азаматтарын тілдік және мамандық пәндері бойынша даярлаумен айналысады. Мұнда қазақ диаспорасының тыңдаушыларына арналған дайындық курсы бар. Онда оқу сауаттылығы, математика, математикалық сауаттылық, Қазақстан тарихы, биология, география, қазақ әдебиеті, химия, дүниежүзі тарихы, физика, ағылшын тілі пәндері бойынша дайындықтар жасауға бағытталдан дәрістер өтеді.

Егемендік жылдары Қазақстан мен Ауғанстан арасында білім беру саласында көпжылдық келісім бар. Осыған сәйкес Қазақстан Ауғанстанның бір мың азаматын, соның ішінде 700 адамды жоғары оқу орындарына қабылдау мүмкіндігін білдірген болатын. Осыған орай аталған кафедрада қазақ елінде бакалавриатқа түсетін Ауғанстан елінің азаматтары үшін дайындық курсы (оқу сауаттылығы (қазақ тілі), математика, ағылшын тілі, Қазақстан тарихы пәндері бойынша дайындық сабақтарын өтеді. Сондай-ақ магистратураға түсуші Ауғанстан елінің азаматтары үшін дайындық курсы қазақ тілі, кәсіби қазақ тілі, қазақ тілінің ғылыми стилі, елтану сынды пәндерді жүргізіп келді.

Тіл үйренуге келген шетелдіктер қажет болған жағдайда университет тарапынан жатақханамен қамтамасыз етіледі. Университет ғимаратының жанында орналасқан жатақханада әртүрлі ұлт өкілдері оқу мерзімі аяқталғанша тұра алады. Университет оқытушылары сабақтан тыс уақытта шетелдік тыңдаушыларға қазақ елін таныстыру мақсатында әртүрлі мазмұндағы қызықты тәрбие шараларын ұйымдастырып тұрады. Тәрбие шараларының бағыты шетелдіктерді қазақ елінің мәдени-тұрмыстық, ұлттық ерекшеліктерімен етене жақын таныстыру болып табылады. Оқу жылы бойы өткізілген шаралар нәтижесінде әлемнің әр түкпірінен келген шетелдік азаматтар арасында мәдениетаралық түсінушілік қалыптасып, жылы қатынас орнайды. Әрине, бұл үдеріс факультет ұстаздарының тынымсыз еңбегінің нәтижесінде жүзеге асырылады.

Факультетте осы саланың жілігін шағып, майын ішкен білікті мамандар, ғылым кандидаттары, ғылым докторлары қызмет етеді. Олар тіл үйренуге келген әрбір тыңдаушының арманына қанат бітіріп, үміттерін үкілеп отырады. Факультеттен тіл үйреніп өз мақсаттарын орындауға шартарапқа кеткен түлектердің біразы ұзақ жылдар бойы өз ұстаздарымен хабарласып, байланыстарын үзбейді. Олардың ішінде өз елімен Қазақстан арасында достық көпірін орнатуға қызмет етіп жүргендері де баршылық. Ал кейбірі өз елінде қазақ тілін үйретумен айналысуда.

Мысалы ретінде, бірнеше жыл бұрын шетелдіктердің тілдік және білім беру кафедрасында қазақ тілін үйреніп, өз еліне барып корейше-қазақша сөздік жасауды қолға алған корей қызы Чой Ен Сонның атын ыстық сезіммен еске аламыз. Чой Ен Сонның қазақ тілін жетік меңгеріп, БАҚ-та берген сұқбатынан кейін еліміздің Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев алғыс айтып, кәріс қызының қазақ тіліне деген құрметіне ризашылығын білдіріп, мемлекет тарапынан алғыс хат жолдады.

Факультетте оқыған жапондық тіл үйренушілердің көпшілігі тілмен бірге қазақ мәдениетін үйренуге деген құлшыныстары қуантады. Сонау күншығыс елінен бірнеше жыл бұрын қазақ тілін оқып кеткен жапондық студенттер Токио университетінің ауласына киіз үй құрып, онда «Наурыз» мерекесін тойлауы және ұлттық аспабымызда қазақ күйлерін нақышына келтіре орындауын олардың қазақ мәдениетіне деген құрметті көзқарастарының дәлелі деп қабылдадық. Факультет тарихын ақтарып қарасақ, сағына еске алатын мұндай естеліктер көптеп кездеседі. Олардың барлығын бір мақалаға сыйғызу мүмкін емес.

Сөз соңында айтарымыз, шетел азаматтарының қазақ еліне келіп тез бейімделуіне, ондағы адамдармен еркін тілдесуіне дәнекер болып отырған ордалы оқу орны Әл-Фараби атындағы ұлттық университет іргесіндегі шетел азаматтарына арналған ЖОО дейінгі білім беру факультетінің қазақ елінің әлем елдерімен етене араласуына қосқан үлесі қомақты. Аталған ұжымның осы бағытта жоспарлаған жұмыстарының ауқымдылығы да көңіл толтыралықтай. Ендеше достық бағытына арналған мақсаттардың болашақ сапалы орындалуына тілектестік білдірейік.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ
ЖОО дейінгі білім беру дайындығы факультетінің аға оқытушылары
Г.Ә. Машинбаева, С.Р. Нұртілеуова, М.П. Ешимов

Continue Reading

Мақала

A new era in the history of the great steppe

Published

on

Kazakhstan is the heart of Eurasia. It is a country that has become a home to over 135 nations. Nowadays, we are one of the most developed countries in the world. Independence is our main value.

This year we are celebrating the 30th anniversary of the independence of the great steppe. This is a new era in the history of our people, which marks the strengthening of the revived Kazakh state. The basis of which is freedom, to which our ancestors aspired for centuries. If you think about it, thirty years is not that long. Nevertheless, in a short time, our country has strengthened relations with the world giants and was able to take a step towards the international community. During this period, the Kazakh nation managed to prove its viability and ability to determine the direction of political and economic development.

Our country has become independent, with its own established borders, religion and language, state symbols and national values, culture and traditions. This year, the famous December event (zheltoқsan oқiғasy) turns 35 years. In 1986, the sons and daughters of the great steppe went to the square for the honor of the nation, not retreating, and not fearing the wrath of the Soviet Union. It is symbolic that five years after this date we became an independent country. In this regard, we must always remember, respect and be proud of the “Zheltoksan Batyrs”, their aspiration must be appreciated and systematically promoted among young people. After all, it was they who opened the way for us, while sacrificing themselves for the sake of our future.

The Head of our State emphasized that our history should be recognizable, respected and respectful. We are marching towards the 30th anniversary of our great independence. This is an approximate and instructive period. Historical chronicle of the merits of all the people who participated in the creation of the new state. This is the time to look into the past and draw conclusions. We are meeting this significant date for our people with specific goals and new projects, – said Kassym-Zhomart Tokayev in his article.

In order to increase the feeling of patriotism among the young generation, teach them to read the history of their country, instill a patriotic spirit among students, popularize the centuries-old true history of Kazakhs in the world, the project “30 years in the history of the Fatherland” was planned. Within the framework of the project, there is a goal – a challenge, an open area, conducting webinars and collecting photo chronicles. Independence is the anguish of our ancestors, a sacred period reached by generations. The younger generation of youth is the future of our independent state.

We are a happy generation that lives freely, rocking in the cradle of independence, the dream of which our ancestors longed for. Strengthening it and making it stronger is our main duty, a huge task for the younger generation.

We must educate the young people in the spirit of their ancestors from an early age. After all, youth is our chance, to which we must all seize with all our might. As a teacher, I believe that we influence the quality of the future of our country. Therefore, it is necessary to start propaganda of love for the country from school, and it should be continued at universities as well. Before graduation, they are formulated as a person, and it is very important that this person is a patriot of our country. In turn, we teachers try to educate in them not only an educated person, but also who knows his mission to their ancestors. We are children of the great steppe, descendants of those batyrs, akyns, khans who left behind so much value and greatness. Independence is their dream, which was fulfilled by their descendants; it is very important for the younger generation to preserve and strengthen it now.

Omarbayeva G.S.
candidate of philology
al-Farabi Kazakh National University

Continue Reading

Мақала

Атажұртқа қандастарды шақырған тұңғыш құжат 30 жыл бұрын қабылданды

Published

on

12 қараша, KAZNEWS. Aтажұртқа қандастарды шақырған тұңғыш құжат 30 жыл бұрын қабылданды.

Бұл туралы «Отандастар қоры» КЕАҚ Президентінің кеңесшісі Қалыбек Қобыландин «Ұлттық мұра» көрмесіндегі құттықтау сөзінде айтты, – деп хабарлайды Қоғамның баспасөз қызметі.

Бүгін Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі Архив және құжаттаманы басқару комитеті, «Қолжазбалар және сирек кітаптар ұлттық орталығы» РММ, Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы РҚБ мен «Отандастар Қоры» КЕАҚ ұйымдастыруымен ел Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай «Ұлттық мұра» атты көрме өтті.

«1991 жылы 18 қараша күні Н. Назарбаевтың бастамасымен шетелдегі қандастарымызды елге көшіру туралы ҚазССР Үкіметінің 711 қаулысы қабылданды. Бұл қандастарымыздың тарихи Отанына оралуына мүмкіндік берген маңызды құжат болды. 1991 жылдан бері Қазақстанға 1 млн. астам қазақ көшіп келді. Сол келген қандастарымызбен бірге ұлттық салт-дәстүрімізге, ғылымға, мәдени-рухани қазынамыз да келді», – дейді Қалыбек Ибрагимұлы.

Continue Reading

Мақала

THE DEMAND FOR THE PROFESSION OF TRANSLATOR HAS INCREASED

Published

on

THE DEMAND FOR THE PROFESSION OF TRANSLATOR HAS INCREASED

During the years of independence, the pace of development of science and culture, literature and criticism, etc.is marked by new dynamics and by the achievement of new heights. Translation science has also developed. As literary critic S. Ashimbayev said: “Today’s translation is the golden bridge of artistic thought”, so that independent Kazakhstan has become known all over the world. Literature included in the golden fund of foreign literature began to be translated into Kazakh, and works of outstanding representatives of the Kazakh people’s literature began to be translated into other languages. It was at this time that the demand for translation specialists increased.

The demand for translators at Al-Farabi Kazakh National University is growing. Every year, the number of students, undergraduates and doctoral students studying in the specialty is increasing. This is a very gratifying situation. It is known that translation is an interesting and difficult, complex art. Being a translator is one of the professions that not everyone can afford, which has its own subtleties.

Students studying in the specialty of translation at Al-Farabi Kazakh National University are trained by qualified specialists by conducting lectures and seminars on the areas of translation, formation and development of translation, types of translation, translation units, etc. All conditions are created especially for applicants who want to become a simultaneous translator. Under the leadership of the rector of the university Zh.K.Tuimebayev, modern equipment for translators was purchased and special offices were opened. It will show future translators the subtleties of practicing translation using various tools.

Teachers of the faculty of philology, namely Zh. Dadebayev, T. Esembekov, S. Ashimkhanova, A. Tarak, E. Suleimenova, G. Suleimenova, R. Tayeva,
S. Seidenova, M. Aimagambetova, L. Musaly, G. Bekhozhanova, G. Aitzhanova and others, teach theoretical knowledge of translation studies to future professional translators.

Thus, qualified translators of Al-Farabi Kazakh National University contribute to the development of translation studies in independent Kazakhstan.

Professor of Al-Farabi Kazakh National University
Kazybek Gulmira Kudaibergenovna

Associate Professor of Al-Farabi Kazakh National University
Kenzhakanova Kuralay Kenzhekankyzy

Continue Reading
Advertisement

Бізге жазылыңыз

Сөзге тиек

Дерек5 days ago

Ақын, жазушы, аудармашы Жамлиқа Шалұлы туралы не білеміз?

03 желтоқсан, KAZNEWS. Ақын, жазушы, аудармашы Жамлиқа Шалұлы 1939 жылы Моңғолияның Баян-Өлгий аймағы, Тұлба сұмынында өмірге келген. Жары Назира Нұрғалиқызымен...

Дерек1 week ago

Жолдау-2100: Дәрігерұлы Бағдаулет енді білімін шетелде жалғастырмақ

29 қараша, KAZNEWS. Моңғолияның Ғылым, технология университетінен құрылыс инженері мамандығы бойынша білім алып жүрген 1 курс студенті Дәрігерұлы Бағдаулет енді...

Дерек2 weeks ago

Казньюс ақпарат агенттігінің 10 жылдық мерей тойы тойланды

25 қараша күні Казньюс ақпарат агенттігінің орнауының 10 жылдық мерей тойы тойланды. Салтанатты рәсімді Казньюс ақпарат агенттігінің негізін қалаушысы Өмірбек...

Дерек2 weeks ago

Америка мен өзге державалар мұнай бағасын түсіру үшін күш біріктіріп жатыр

25 қараша, KAZNEWS. Дүниенің алып экономикалары әлемді қымбатшылық қысқан шақта ОПЕК+ альянсын өндірісті қысқартуға көндіре алмады. Бұл жөнінде мақала Inbusiness.kz...

Дерек2 weeks ago

Astana Hub технопаркінде қандас студенттермен кездесу өтті

2021 жылы 23 қараша Нұр-Сұлтан қаласы Astana Hub технопаркінде қандас студенттермен кездесу өтті. Іс-шараға «Отандастары Қоры» КЕАҚ Президент кеңесшісі Дидар...

Дерек3 weeks ago

Сұлтан Тәукейұлының «Сеңгір таулар» романы туралы

17 қараша, KAZNEWS. Моңғолияның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері, Моңғолия жазушылар одағы сыйлығының иегері, Мемлекет, қоғам қайраткері Сұлтан Тәукейұлының «Сеңгір таулар»...

Дерек3 weeks ago

Tapsir.com платформасы қәзіргі қоғамда үлкен сұранысқа ие

15 қараша, KAZNEWS. Жәнібекұлы Тәпсір моңғолияда компанияларды басқаруға арналған веб-бағларламаны жасап шықты. Tapsir.com деп аталатын платформасы қәзіргі қоғамда сұранысқа ие...

Дерек4 weeks ago

«Отандастар қоры» КЕАҚ Вице-Президенті Мағауия Сарбасов құттықтау жолдады

12 қараша, KAZNEWS. «Отандастар қоры» жанынан құрылған «Шетелдегі қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдары ассоциациясының» мүшесі, Моңғолиядағы қазақ тілді KazNews.mn ақпарат...

Басты назарда