Connect with us

Мэдээ, мэдээлэл

Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Гадаад хэргийн яамны мэдэгдэл

Published

on

2022 оны нэгдүгээр сарын 5-ны өдөр Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаевын зарлигаар улс орон даяар онц байдал тогтоолоо.

Мангистау мужид эхэлсэн жагсаалын үеэр иргэд шингэрүүлсэн хийн үнийг бууруулахыг шаардсан ба үүний хариуд Ерөнхийлөгчийн даалгавраар Засгийн газраас үнийг бууруулах хүрээнд яаралтай арга хэмжээ авч, нийгмийн ач холбогдол бүхий хүнсний бүтээгдэхүүн, шатахуун болон нийтийн аж ахуйн үйлчилгээний үнийн өсөлтөд мораторий зарласан.

Эсэргүүцлийн эхний өдрүүдэд шоронд хоригдсон иргэдийг бүгдийг нь сулласан байна. Гэвч бусад томоохон хотуудад болсон жагсаал цуглаан нь үймээн самуун болон эрх баригчид руу халдлага үйлдэхэд хүргэсэн юм.

Түүнчлэн Алматы хотод болсон үйл явдлууд буюу засаг захиргааны болон цэргийн байгууламжид үйлдсэн халдлага, нисэх онгоцны буудлыг эзлэн авч, гадаадын зорчигч болон ачааны онгоцыг саатуулсан зэрэг нь халдлага үйлдэгчид маш өндөр бэлтгэлтэй, зохион байгуулалттай байсныг харуулж байна. Шинжилгээгээр Казахстан Улс хилийн чанадад бэлтгэгдсэн террорист бүлэглэлүүдийн зэвсэгт халдлагад өртөж байгааг харуулж байна.

Нөхцөл байдал хурцадмал болж Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаев Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Аюулгүй байдлын зөвлөлийн Тэргүүний үүрэгт ажилдаа орж, терроризмын эсрэг ажиллагаа явуулахын тулд Хамтын аюулгүй байдлын гэрээний байгууллагын гишүүн орнуудаас цэргийн тусламж үзүүлэх тухай хүсэлт илгээлээ.

Онц байдал нь нийгмийн аюулгүй байдал ба хуулийг дагаж мөрдөхөд чиглэсэн цогц арга хэмжээ юм. Хууль сахиулах байгууллага болон Казахстан Улсын Зэвсэгт хүчин нь аливаа хууль бус үйлдлийг таслан зогсоох эрх бүхий байгууллага юм.

Түүнчлэн төрийн зүгээс олон үндэстэн хийгээд олон янзын шашин шүтлэгтэй нийт ард иргэдийнхээ эрх ашгийг мөн дипломат төлөөлөгчийн газрууд, сэтгүүлчид зэрэг Казахстан дахь гадаадын иргэдийн аюулгүй байдлыг хамгаалах ажлыг үргэлжлүүлэн биелүүлнэ. Гадаадын хөрөнгө оруулагчид болон гадаад компаниудын бизнесийг хамгаалах болно.

Бүгд Найрамдах Казахстан Улс нь хүний эрхийг хамгаалах чиглэлд хүлээсэн олон улсын үүргээ биелүүлэхэд мөн Ерөнхийлөгч К.Токаевын хэрэгжүүлж буй «Ард иргэдийн дуу хоолойг сонсогч төр» хэмээх үзэл баримтлалд тусгагдсан шинэчлэлийн явцыг үргэлжлүүлэх хүсэл эрмэлзэлтэй.

Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Гадаад хэргийн яам хоёр талт болон олон талт хамтын ажиллагааны үйл явцын талаар олон улсын түншүүдтэйгээ байнгын холбоотой байна.

Advertisement


Моңғолияда

Ж.Адилбаев: Казахстан болон Монгол Улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 30 жилийн ой тохиож байна

Published

on

2022.01.22, KAZNEWS. Бүгд Найрамдах Казахстан Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Монгол Улс, Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын дипломат харилцаа тогтоосны 30 жилийн ойд зориулж ярилцлага өглөө.

– 2022 оны 1-р сарын 22-нд Казахстан болон Монгол Улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 30 жилийн ой тохиож байна. Өнгөрсөн 30 жилийн хоёр орны харилцааны ололт, амжилтуудаас дурдвал?

1992 оны 1-р сарын 22-ны өдөр дипломат харилцаа тогтоосон. 1997 оны 5-р сард Улаанбаатар хотод БНКазУ-ын Дипломат төлөөлөгчийн газар нээгдэж 2007 онд Элчин сайдын яам болон байгуулагдсан. 1992 оны 9-р сард Алматы хотод Монгол Улсын Элчин сайдын яам нээгдэв. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Н.Багабанди 1998 онд Казахстан Улсад айлчилж, 1999 онд БНКазУ-ын Ерөнхийлөгч Н.Назарбаев Монгол Улсад хариу айлчлал хийснээр хоёр талт харилцаанд шинэ түлхэц өгсөн билээ. Казахстан Улсын Ерөнхийлөгч К.Токаев 2006 онд Гадаад хэргийн сайдын хувьд мөн 2013 онд НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын орлогчийн хувьд («Шинэ ардчилал» олон улсын хуралд оролцох зорилгоор) Монгол Улсад хоёр удаа айлчлав.

1991 оноос хойш талууд 40 гаруй олон улсын гэрээ, хэлэлцээрт гарын үсэг зурлаа. 2019 оны 10-р сарын 10-12-ны хооронд МУ-ын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн Казахстан Улсад хийсэн албан айлчлал нь өргөн хэмжээний гүн утга агуулгатай айлчлал байлаа. Энэхүү айлчлалын хүрээнд БНКазУ-ын Анхны Ерөнхийлөгч – Елбасы Н.Назарбаев болон Ерөнхий сайд А.Маминтэй хийсэн уулзалтаар олон жил хуримтлагдсан чухал асуудлууд шийдлээ олж, худалдаа эдийн засгийн салбар болоод бусад олон талт хамтын ажиллагааг хамтран урагшлуулах тухай тохиролцоонд хүрсэн билээ.

МУ-ын Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн 2021 оны 10-р сарын 11-12-ны өдрүүдэд Нур-Султан хотод АХАИББХ-ын Гадаад харилцааны сайд нарын ээлжит хуралдаанд оролцсон болон 10-р сарын 13-14-ний өдрүүдэд Казахстан Улсад анхны албан айлчлал хийсэн явдал нь хоёр орны бүх салбар дахь хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх хөшүүрэг боллоо. Тэрээр Б.Батцэцэг сайд айлчлалынхаа хүрээнд Ерөнхийлөгч К.Токаев, Ерөнхий сайд А.Мамин, Худалдаа интеграцийн сайд Б.Султанов нартай уулзаж, Гадаад хэргийн яамны удирдлагуудтай албан хэлэлцээр хийж, БНКазУ-ын Худалдаа, интеграцийн яам болон МУ-ын ГХЯам хооронд харилцан ойлголцлын санамж бичиг болон БНКазУ-ын Худалдаа, интеграцийн яам болон МУ-ын ГХЯам хоорондын хамтын ажиллагааны 2021-2024 оны үйл ажиллагааны төлөвлөгөөнд гарын үсэг зурлаа.

Өдгөө Казахстан-Монголын Засгийн газар хоорондын комисс амжилттай ажиллаж байна. Энэ хугацаанд уг комиссын 8 хуралдаан зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн эхний хагаст Улаанбаатар хотод Комиссын 9-р хуралдаан зохион байгуулахаар талууд тохиролцсон. Соёл хүмүүнлэгийн салбарт 8 хэлэлцээр байгуулагдав. Засгийн газрын хэлэлцээрийн хүрээнд жил болгон талууд оюутан солилцооны хөтөлбөр хэрэгжүүлж байгаа.

– Цаашид хоёр талт харилцааг хэрхэн, яаж өргөжүүлэх боломж байна вэ?

2022 онд БНКазУ болон МУ хооронд Найрсаг хамтын ажиллагааны тухай хэлэлцээр байгуулагдсаны 29 жилийн ой тохиож байна. Хэдийгээр өнөөдөр хоёр орны харилцаа тогтвортой хөгжиж байгаа ч цаашид хоёр талт харилцаа шинэ шатанд хөгжих учиртай. Иймд талууд өндөр дээд түвшний харилцааг идэвхжүүлэх шаардлагатай. Тухайлбал, энэ жил БНКазУ-ын Ерөнхий сайдын Монгол Улсад хийх албан айлчлал судлагдаж байна. Парламент хоорондын хамтын ажиллагааг идэвхжүүлэх ажил талуудын хэлэлцэх асуудлын жагсаалтад байна. Мөн цаашид худалдаа эдийн засгийн харилцааг хөгжүүлэх зорилгоор хоёр улсын үйлдвэрлэгчдийн бараа, бүтээгдэхүүний үзэсгэлэнг мөн эдийн засгийн форум зохион байгуулснаар харилцааг улам бэхжүүлэх боломжтой. Жишээ нь, Казахстаны үндэсний үйлдвэрлэгчдийн үзэсгэлэн, Эдийн засгийн форум зэргийг Улаанбаатар хотод зохион байгуулагдана гэдэгт итгэлтэй байна.

Түүнчлэн монголын талыг АХАИББХ болон олон улсын байгууллагын хүрээнд идэвхтэй оролцож, харилцан дэмжлэг үзүүлэхэд уриалж байна. 2022 оны 2-р хагаст Казахстанд болох АХАИББХ-ын ээлжит саммит-д Монгол Улсын удирдлага оролцоно гэдэгт итгэл дүүрэн байна.

2020 оны 10-р сарын 14-нд Казахстан-Монголын ГХЯамдуудын газрын дарга нарын түвшинд Зөвлөлдөх уулзалт цахим хэлбэрээр боллоо. Энэ жил уг жишгийг үргэлжлүүлж, Зөвлөлдөх уулзалтыг Гадаад харилцааны дэд сайд нарын түвшинд зохион байгуулах бодолтой байна.

Хоёр улсын хувьд аялал жуулчлалыг харилцан хөгжүүлэх бололцоо их бий. Тухайлбал, 2021 оны 10-р сарын 13-нд Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг Казахстаны Ерөнхийлөгчид бараалхах үеэр К.Токаев Ерөнхийлөгч Монголын талтай аялал жуулчлалын кластерийн чиглэлд туршлага солилцох хүсэлтэй байгаагаа илэрхийлж, Казахстан-Монголын газар нутгийг хамраарсан «Чингис Хааны мөрөөр» хэмээх аялал жуулчлалын маршрут боловсруулахыг санал болголоо. Төрийн тэргүүний зүгээс хоёр орны нийтлэг түүх, ах дүүгийн харилцааг онцолж, Монголын талыг аялал жуулчлалын салбарт нягт хамтран ажиллахад урилаа.

Элчин сайдын яам бүс нутгийн хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлэх чиглэлд хувь нэмэр оруулан ажиллаа. Тухайлбал, Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 2019 оны 10-р сарын 10-12-ны өдрүүдэд Казахстан Улсад хийсэн албан айлчлалын үеэр гарын үсэг зурсан Нур-Султан болон Улаанбаатар хотуудын хооронд ах дүүгийн харилцаа байгуулах тухай хэлэлцээрийн хүрээнд Монгол Улсын нийслэл хотод Нур-Султаны нэрэмжит гудамж нээж, үүнийг зүлэгжүүлэх, явган хүний зам тавих, гэрэлтүүлэг хийхээр тохирсон. Одоогоор цар тахлын улмаас энэ ажил хойшлогдож байгаа ч цаашид хоёр улсын нийслэл хотын захиргаа энэхүү гудамжийг нээх ажилд бүхий л хүчин чармайлтаа гаргана гэдэгт найдаж байна. Үүнээс гадна, Элчин сайдын яамны зүгээс цаашид Талдыкорган хот (Алматы муж) болон Налайх дүүрэг (Улаанбаатар хот) хооронд ах, дүүгийн харилцаа байгуулах тухай санамж бичигт гарын үсэг зурах ажлыг хангах ажиллахаар төлөвлөж байна. Энэ жил зохион байгуулагдах ажлуудын нэг болох Дорнод Казахстан муж болон Ховд аймаг хоорондын харилцааг зохицуулах санамж бичиг боловсруулах, «Өскемен-Өлгий» эсвэл «Өскемен-Ховд» чиглэлд бүс нутгийн агаарын нислэг нээх асуудлыг хэлэлцэх ажлыг дурдаж болох юм.

Энэ ташрамд Монголын бизнес эрхлэгчдийг энэ оны 7-р сарын 13-14-ний өдрүүдэд Нур-Султан хотод мөн 7-р сарын 28-29-ний өдрүүдэд Костанай хотод болох “Jana Dala/Green Day 2022” олон улсын мэргэжлийн үзэсгэлэнд оролцохыг урьж байна.

– 2021 онд Казахстан-Монголын хооронд худалдаа, эдийн засаг, хөрөнгө оруулалтын хамтын ажиллагаа хэрхэн хөгжсөн тухай?

2021 оны 1-11-р сард хоёр талын худалдааны эргэлт 50,7 сая. доллар үүнээс экспорт 48,4 сая. доллар импорт 2,30 сая. доллар хүрсэн. Сүүлийн 2 жилийн хугацаанд COVID-19 цар тахлын улмаас худалдааны эргэлт нэлээд буурсан үзүүлэлттэй байна. Мэдээж энэ үзүүлэлт талуудын эдийн засгийн бололцоог бүрэн харуулахгүй байна. Монголын гадаад худалдаанд Казахстан Улс нетто-экспортлогч хэвээр байгаа.

Хоёр улсын Засгийн хоорондын комисс ажиллаж байна. Комиссын хуралдааны 8-р хуралдаан 2020 оны 11-р сарын 25-нд цахим хэлбэрээр зохион байгуулагдлаа. Энэ оны эхний хасагт 9-р хуралдааныг Улаанбаатар хотод зохион байгуулахаар төлөвлөж байна.

Казахстаны «Symbat Engineering» болон Монголын «Эрдэнэс Алт ресурс» ХХК алт, мөнгө цэвэршүүлэх үйлдвэр барих төслийг хэрэгжүүлэх асуудлыг судалж байгаа. 2019 оны 6-р сарын 3-нд эхэлсэн «SCAT» компанийн «Нур-Султан – Улаанбаатар» чиглэлд мөн 2020 оны 9-р сарын 28-нд хэрэгжиж эхэлсэн «Хүннү Эйр» компанийн «Улаанбаатар – Алматы» чиглэлийн тогтмол шууд нислэгүүдийг цар тахлын дараа сэргээх ажил хийгдэж байна.
Өнгөрсөн жил Кызылорда хотод арьс, ноос боловсруулах хамтарсан аж ахуйн нэгж байгуулах асуудлаар талууд цахим уулзалтууд хийсэн юм. Энэ жил Кызылорда мужийн захиргааны төлөөлөгчид Монгол Улсад айлчилж, хэлэлцээр хийнэ гэсэн хүлээлт бий.

2021 онд Тэтгэврээр хангах тухай БНКазУ, Монгол Улс хоорондын хэлэлцээрийн төслийг хэлэлцэх хамтарсан ажлын хэсгийн 4 удаагийн цахим хурал болж өнгөрлөө. Одоо талууд уг хэлэлцээрийг дотооддоо хэлэлцэх ажлыг хийж байна.

Хөрөнгө оруулалтын салбарын хувьд 2021 оны 4-р сарын 23-нд болсон «Kazakh Invest» үндэсний компани» ХН болон Монгол Улсын зохицуулагч агентлаг – Үндэсний хөгжлийн газрын хооронд хөрөнгө оруулалтын бодлого болон хөрөнгө оруулалт татах чиглэлд хийсэн онлайн уулзалтыг дурдаж болох юм. 2021 оны 12-р сарын 2-нд болсон «Almaty Investment Forum-2021» олон улсын хөрөнгө оруулалтын форумд Үндэсний хөгжлийн газар болон МУ-ын ГХЯамны төлөөллүүд цахим хэлбэрээр оролцсон нь хөрөнгө оруулалтын салбар дахь хамтын ажиллагааны нэг жишээ юм.

2021 оны 7-р сарын 21-нд «Самурык-Казына» үндэсний баялагийн сан» ХН болон УИХ-ын гишүүдийн хооронд үндэсний баялагийн сан байгуулах асуудлаар онлайн уулзалт болж өнгөрлөө. 2021 оны 9-р сарын 14-нд ЭСЯ-ны дэмжлэгтэйгээр БНКазУ-ын Аж үйлдвэр, дэд бүтцийн яамны Тээврийн хорооны Тээврийн дижитал менежментийн хэлтэс болон МУ-ын ЗТХЯамны Тээврийн бодлого хэрэгжүүлэх газрын хооронд цаасан зөвшөөрлийн бланкийг цахим хэлбэрт шилжүүлэх асуудлаар цахим хурал болсон.

УИХ-ын Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны дарга Х.Болорчулуун тэргүүтэй томоохон бүрэлдэхүүн 2021 оны 10-р сарын 20-22-ны өдрүүдэд Нур-Султан хотод болсон «KazAgro-2021» олон улсын газар тариалан, хөдөө аж ахуйн үзэсгэлэн, «KazFarm-2021» мал аж ахуй, мах, сүүн бүтээгдэхүүний үзэсгэлэнд оролцож, “KazBeef” үхрийн махны үйлдвэрийн ажилтай танилцаж, Казахстаны Хөдөө аж ахуйн сайд Е.Карашөкеевтэй уулзсан нь хөдөө аж ахуйн хоёр талт харилцааг урагшлуулах түлхэц боллоо.

Казахстаны тал хөнгөн үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх чиглэлд монголын туршлагаас суралцах сонирхолтой байдаг. Үүний хүрээнд өнгөрсөн жил 11, 12-р сард Казахстаны Хөнгөн үйлдвэрийн холбоо болон Монголын Ноос ноолуурын холбоо, БНКазУ-ын Аж үйлдвэр, дэд бүтцийн хөгжлийн яам болон монголын талын хооронд хөнгөн үйлдвэрийн салбар дахь хамтын ажиллагааг хамтран урагшлуулах асуудлаар онлайн уулзалт зохион байгуулагдав.

– Дипломат харилцаа тогтоосны 30 жилийн ойг тохиолдуулан Элчин сайдын яамны зүгээс хэрхэн тэмдэглэн өнгөрүүлэх төлөвлөгөөтэй байна вэ?

Казахстан болон Монгол Улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 30 жилийн ойг тохиолдуулан хамгийн түрүүнд хоёр орны тэргүүн нарын хооронд мөн Гадаад харилцааны сайд нарын хооронд харилцан мэндчилгээ солилцох ажил хийгдэж байгаа.

Мөн энэ жил Улаанбаатар хотод энэхүү ойг тохиолдуулан Эрдэм шинжилгээ- практикийн бага хурал, фото зургийн үзэсгэлэн зохион байгуулах мөн Казахстаны Ерөнхий сайдын орлогч бөгөөд Гадаад хэргийн сайд М.Тлеубердийн энэхүү 30 жилийн ойд зориулсан томоохон хэмжээний нийтлэлийг нийтлэн гаргах зэрэг ажлуудыг зохион байгуулна.

– Ерөнхийдөө Казахстан Улсын зүгээс хилийн чанад дахь казах иргэдэд чиглэсэн ямар арга хэмжээнүүдийг зохион байгуулдаг вэ?

Монгол Улсад гадаадад амьдардаг казах иргэдийн хамгийн их хэсэг төвлөрөн оршин суудаг бөгөөд Элчин сайдын яам тэдгээр иргэдийг түүхэн нутагтайгаа харилцаа холбоог бэхжүүлэх хүрээнд эрчимтэй ажиллаж байгаа.

Тухайлбал, Монголд амьдардаг казахуудын эх хэл, соёл, ёс уламжлалыг хадгалахад дэмжлэг үзүүлэх тухай Улаанбаатар хот дахь Баян-Өлгий аймгийн Нутгийн зөвлөл ТББ-ын Тэргүүн Н.Тлеухантай цаг үргэлж ярилцаж, уулзалт зохион байгуулдаг. Үүний үр дүнд Улаанбаатар хот дахь Идэр их сургуульд казах хэлний анги нээх асуудал судлагдаж байгаа.

Түүнчлэн Монгол Улсад амьдардаг казах иргэдийн төлөөлөлтэй тухайлбал, «Отандастар Сан»-гийн Өлгий хот дахь албан төлөөлөгч О.Хабсатар, Ховд, Дархан, Шарынгол, Эрдэнэт зэрэг хотууд дахь Нутгийн зөвлөлийн гишүүдтэй онлайн хэлбэрээр дугуй ширээний уулзалт зохион байгуулагдаж, гадаад орнуудаас шилжин суурьших хүсэлтэй иргэдэд Казахстаны төр засгийн зүгээс хэрэгжүүлэх арга хэмжээнүүд болон бусад шаардлагатай хөтөлбөрийн тухай мэдээлэл өгсөн.

Элчин сайдын яамны санаачилгаар Улаанбаатар хотод «Ахмадын зөвлөл»-ийн анхны уулзалт болж, үндэсний үнэт зүйлийг сурталчлан таниулах чиглэлд санал солилцож, энэ оны 4-р сараас эхлэн Элчин сайдын яам «Отандастар сан» -тай хамтарч Монгол Улсад оршин суудаг казах иргэдийн эх хэлээ хамгаалахад дэмжлэг үзүүлэх үүднээс казах хэлний онлайн курсыг хэрэгжүүлсэн болно.

Улаанбаатар хотод казах иргэдийн төлөөллүүдийн нэг болох «Turan World» ХХК-ийн тэргүүн А.Ерболатын санаачилгаар мөн Казахстаны Элчин сайдын яамны дэмжлэгтэйгээр «Амьдралын эх булаг» хэмээх цус хандивлах сайн үйлсийн аян болж өнгөрлөө. Аянд Улаанбаатар хотод амьдардаг казах иргэд мөн Элчин сайдын яамны ажилтнууд идэвхтэй оролцлоо.

Асуултад хариулсан явдалд баярлалаа!

Continue Reading

Мэдээ, мэдээлэл

Касым-Жомарт Токаев Казахстаны ард түмэнд хандаж дэвшүүлсэн уриалга

Published

on

Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаев
Казахстаны ард түмэнд хандаж дэвшүүлсэн уриалга

Эрхэм хүндэт эх орон нэгтнүүдээ!

Манай оронд терроризмын эсрэг ажиллагаа үргэлжилж байна. Цагдаа, Үндэсний гварди болон цэргийн хамт олон маань Үндсэн хуулийн дагуу хэв журмыг сахиулах зорилгоор өргөн хүрээтэй, цогц ажлуудыг хэрэгжүүлж байна.

Өчигдөр Алматы, Актобе хотууд болон Алматы мужид нөхцөл байдал хэвийн горимд шилжлээ. Зарласан онц байдал үр дүнгээ өгч, улс орон даяар Үндсэн хуулийн дагуу хууль журам хэрэгжлээ.

Гэсэн хэдий ч террористууд төрийн болон иргэдийн өмчид халдаж, хохирол учруулсаар байгаа бөгөөд энгийн иргэдийн эсрэг зэвсэг ашигласаар байна.

Миний бие хууль сахиулах мөн цэргийн байгууллагуудад зөвшөөрөлгүйгээр гал нээж болохгүйг тушаал болголоо.

Талууд хэлэлцээр хийж, асуудлыг энхийн замаар шийдвэрлэхийг гадаад орнууд уриалж байна. Энэ маш утгагүй зүйл! Гэмт хэрэгтэн, алуурчидтай хэрхэн, яаж хэлэлцээр хийж болох юм бэ?

Бид зэвсэглэж бэлтгэгдсэн дотоодын болон гадаадын дээрэмчидтэй нүүр тулж байна. Тодруулж хэлвэл, дээрэмчид болон террористуудтай. Тиймээс тэдгээрийг устгах ёстой. Үүнийг удахгүй хэрэгжүүлэх болно.

Хүчний байгууллагууд ёс суртахуун болон техникийн хувьд энэхүү үүргээ биелүүлэхэд бэлэн байна.

Та бүхэн сайн мэдэж байгаа, ХАБГБ-ын дүрмийн баримт бичгийн үндсэн заалтуудын дагуу Казахстан Улс үндсэн хуулийн дэг журмыг зохицуулахын тулд энхийг сахиулах хамтарсан хүчин нэвтрүүлэхийг тус байгууллагын гишүүн орнуудын удирдагчдаас хүссэн билээ.

Энхийг сахиулагчид улсын хэмжээнд стратегийн ач холбогдол бүхий объектуудыг хамгаалах болон үйл ажиллагааг хангах үүднээс богино хугацаагаар хүрэлцэн ирлээ.

ХАБГБ-ыг даргалж буй Арменийн Ерөнхий сайд болон Беларусь, Киргизстан, Тажикстаны Ерөнхийлөгч нарт чин сэтгэлийн талархал илэрхийлж байна.

Түүнчлэн ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путинд онцгойлон талархал илэрхийлье. Ерөнхийлөгч Путин миний уриалгад шуурхай бөгөөд хамгийн чухал нь маш нөхөрсөгөөр хариу үзүүлээ.

Мөн БНХАУ-ын Ерөнхийлөгч, Узбекистан, Турк Улсын Ерөнхийлөгч нарт, мөн НҮБ болон бусад олон улсын байгууллагын удирдлагуудад дэмжлэг үзүүлсэнд талархаж байна.

Тус улсын эмгэнэлт нөхцөл байдал ардчилал болон хүний эрхийн асуудлын шинэ өнцгийг нээж харууллаа.

Ардчилал гэдэг бол бүдүүлэг байдал эсвэл цахим ертөнцөд хууль бус үйлдэлийн төлөөх өдөөн хатгалга биш юм.

Миний бие тусгаар тогтносны 30 жилийн ойг тохиолдуулан хэлсэн үгэндээ, манай улсын хөгжил цэцэглэлт, сайн сайхан байдлын гол баталгаа бол хууль, дүрэм гэдгийг хэлсэн.

Энэ нь зөвхөн Казахстанд биш, соёл иргэншилтэй бүх улс оронд хэрэгждэг зүйл юм. Мөн энэ нь иргэний эрх чөлөө, хүний эрхийг хязгаарлана гэсэн үг биш юм. Харин ч эсрэгээрээ Казахстаны Алматы болон бусад хотуудад болсон харамсалтай үйл явдлууд хууль бус байдал, хэт туйлширсан үзэл, эмх замбараагүй байдал нь хүний эрхийг зөрчихөд хүргэдэг болохыг харууллаа.

Алматы хотод алан хядагчид зөвхөн захиргааны байр төдийгүй энгийн иргэдийн өмч хөрөнгийг сүйтгэсэн.
Мөн олон зуун энгийн ард иргэд болон цэргийн албан хаагчдын эрүүл мэнд, амь насанд аюул учирлаа.
Энэ ялдамд амиа алдсан талийгаачдын гэр бүл, ойр дотнынхонд гүн эмгэнэл илэрхийлж байна.

Хэрэв та бүхэн санаж байгаа бол 2020 оны тавдугаар сард миний санаачилгаар тайван жагсаал хийх тухай хууль батлагдсан.

Энэхүү хууль нь улс оронд ардчиллыг хөгжүүлэх чиглэлээр хийгдсэн чухал алхам байсан. Учир нь уг баримт бичигт жагсаал, цуглаан зохион байгуулахад зөвшөөрөл авах шаардлагагүй, зөвхөн холбогдох засаг захиргаанд мэдэгдэхэд хангалттай хэмээн тусгагдсан. Улсын аль ч хотын төвд жагсаал хийж болно гэж заасан. Гэтэл хаана ч жагсаж, хүссэнээ хэлэх эрхтэй хэмээн үздэг зарим нэг “хүний эрхийн төлөө тэмцэгчид”, “босогчид” өөрсдийгөө хуулиас дээгүүр тавьдаг шүү дээ.

Энэ мэт алсын хараагүй тэмцэгчдийн хариуцлагагүй үйлдлээс болж цагдаагийн алба хаагчид маань хууль сахиулах үндсэн үйл ажиллагаандаа бүрэн төвлөрч чаддаггүй. Цагдаа нарт ихэвчлэн хүч хэрэглэж, хэл амаар доромжилдог.

Иймэрхүү идэвхтэнгүүдээс болж интернет хаагдаж, олон сая иргэн, дотоодын аж ахуйн нэгжүүдийн бизнес хохирол амсдаг.

Энэ нь дотоодын эдийн засаг, нийгэм, улс төрийн тогтвортой байдалд асар их хор нөлөө үзүүлдэг юм.

Хууль, дэг журмыг зөрчихөд өөрсдийгөө “чөлөөт” хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл гэж үздэг хүмүүс болон олон үндэстнээс бүрдсэн ард түмний маань үндсэн эрх ашгаас хол “гадны хүмүүс” нөлөө үзүүлж, өдөөн хатгалга хийж байна.

Энэхүү хариуцлагагүй демагогууд Казахстанд болсон эмгэнэлт явдлыг бий болоход нөлөөлсөн гэж хэлбэл хэтрүүлсэн болохгүй. Аливаа хэлбэрийн хууль бус үйлдэлд бид хатуу арга хэмжээ авах болно.

Бидний түүхэнд тулгарсан энэхүү сорилтыг бид удахгүй даван туулж чадна гэдэгт эргэлзэхгүй байна. Хамгийн гол нь цаашид ийм үйл явдал давтагдахаас сэргийлэх явдал юм.

Миний байгуулсан агентлаг хоорондын ажлын хэсэг зэвсэгт этгээдүүд болон террористуудыг хайж илрүүлж, тэдгээрийг баривчлах болно. Бүгдэд нь хатуу хариуцлага тооцно гэдгээ иргэддээ амлаж байна.

Казахстанчууд Та бүхнээс болгоомжтой, сонор сэрэмжтэй байхыг хүсье. Хэрэв та бүхэн ямар нэгэн сэжигтэй хүмүүсийн үйлдлийг анзаарвал хууль сахиулах байгууллага болон шуурхай албанд мэдэгдээрэй.
Хууль сахиулах байгууллага, цэрэг армийн үйл ажиллагаа, агентлаг хоорондын уялдаа холбоо зэрэгтэй хамаатай олон асуудлыг шийдвэрлэх шаардлагатай байна.
Тусгай хүчин, тусгай хэрэгсэл дутагдалтай байгаа нь тодорхой болов. Эдгээр асуудлыг яаралтай шийдвэрлэх хэрэгтэй байна.
Террористуудын нууц төлөвлөгөө, далд бэлтгэлийн талаар манай улс яагаад мэдээлэлгүй байсныг олж, ойлгох нь чухал юм. Зөвхөн Алматы хотод гэхэд л 20 мянган зэвсэгт дээрэмчид дайрчээ.
Бүх бүс нутгуудад цэрэг, засаг захиргаа, нийгмийн байгууламж руу зохион байгуулалттай, байлдааны өндөржүүлсэн бэлэн байдалтай дайрч, хэт харгис, хэрцгий байдлаар халдсан оролдлого нь тэдгээрийн тодорхой төлөвлөгөөтэй байсныг харууллаа.
Террористуудаас гадна үзэл суртлын хорлон сүйтгэх ажлыг сайн мэддэг, худал хуурмаг мэдээлэл түгээх аргыг сайтар эзэмшсэн, хүмүүсийн сэтгэл санаанд нөлөөлж үзүүлж чадахуйц мэргэжилтнүүд ажилласан байна.
Тэднийг бэлтгэх, удирдах ажилд нэгдсэн командын баг ажиллаж байсан бололтой. Энэ асуудлаар Үндэсний аюулгүй байдлын комисс болон Улсын ерөнхий прокурорын газар тус тус ажиллаж байна.

Одоо сайн мэдээний талаар дурдъя.

Нөхцөл байдал тогтворжихын хэрээр би улс орны маань зарим бүс нутагт тодорхой цагуудад интернет холбох тухай шийдвэр гаргалаа. Энэ нь манай иргэдийн амьдралд эерэгээр нөлөөлнө гэдэгт итгэлтэй байна.

Гэхдээ цахим ертөнцийн эрх чөлөө олгогдлоо гээд худал хуурмаг мэдээлэл тараах, хэн нэгнийг доромжлох, өдөөн турхирч болохгүй гэдгийг анхааруулж байна.

Хэрэв иймэрхүү мэдээлэл, материалууд нийтлэгдсэн тохиолдолд холбогдох эзэнд нь хуулийн дагуу хариуцлага тооцох болно.

Терроризмын эсрэг ажиллагаа үргэлжилж байна. Зэвсэгт этгээдүүд зэвсгээ хараахан буулгаагүй байгаа, гэмт хэрэг үйлдсээр байна, эсвэл бэлтгэл ажиллагаагаа хангаж байгаа. Бид тэдэнтэй эцсээ хүртэл тэмцэх ёстой. Бууж өгөөгүй зэвсэгт этгээдүүдийг устгах болно.

Бид цаашид энэ эмгэнэлт туршлагаас суралцах хэрэгтэй. Үүний нийгэм эдийн засгийн байдалд учруулах хүндрэл бас бий.

Нэгдүгээр сарын 11-ний Чуулган дээр миний хэлэх үгтэй уялдуулан Засгийн газар тодорхой шийдвэрүүдийг гаргах ёстой.
Эрхэм элэг нэгтнүүд ээ, би Та бүхнээрээ бахархаж байна.
Энэ өдрүүдэд тогтвортой байдал, нийгмийн хэв журмыг хангахын тулд тэвчээр, хүчин чармайлт гаргасан Казахстаны иргэдэд талархаж байна.
Хэдийгээр өдөөн хатгасан, хор хөнөөлтэй уриа лоозонгууд байсан ч Та бүхэн хууль болон эх орондоо үнэнч байж чадлаа.
Томоохон хотуудын оюутнууд, хөдөлмөрийн нэгдлийн гишүүд, үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн ажилчдад иргэний байр суурьтай байгаад талархаж байна.

Жагсаалын тайван дэг журмыг сахин хамгаалсан бүс нутгийн ард иргэдэд талархаж байна.

Бид тайван жагсаалын үеэр тавьсан бүх шаардлагыг харгалзан үзэх болно. Яриа хэлэлцээний үр дүнд харилцан тохиролцоонд хүрч, нийгэм, эдийн засгийн хурц асуудлуудаар шийдвэр гаргасан.

Тиймээс нөхцөл байдал нь тогтворжсон бүс нутгуудад үе шаттайгаар онц байдлыг цуцлах болно.

Бидний хайртай эх орон – Казахстан Улс маань дэлхийн газрын зураг дээрх бүрэн эрхт хүчирхэг улс болж, бидний эдийн засаг улам эрчимтэй хөгжиж, иргэдийн маань нийгмийн аж байдал дээшлэх болно.

Үүнийг би маш их итгэлтэйгээр хэлж байна. Учир нь би үүнд хүрэхийн тулд шаардлагатай шинэчлэл болон тодорхой мөрийн хөтөлбөрүүдийн төлөвлөгөөг санал болгох болно.

Та бүхэнд эрүүл энх, сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе.

Зөвхөн тайван амгалан байдалтай уулзацгаая!

БНКазахстан Улсын Элчин сайдын яам

Continue Reading

Мэдээ, мэдээлэл

Ж.Энхсайхан: Казахстантай цөмийн салбарт хамтарч ажиллах асар их боломж байна

Published

on

Казахстантай цөмийн салбарт хамтарч ажиллах асар их боломж байна

Казахстан Улсаас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд ноён Жалгас Жумаевич бид хоёр Венад танилцаж хамтарч ажиллаж байв. Түүнийг Монгол Улсад суух Элчин сайдаар томилогдож итгэмжлэх жуух бичгээ барьсных нь дараа уулзахдаа баяр хүргэж тус хоёр орны харилцааг хөгжүүлэхэд нь ажлын их амжилт хүсч, хоёр орны харилцааны зарим асуудлаар ярилцав. Манай хөрш хоёр орны харилцаа бараг бүх салбарт амжилттай хөгжиж байгаад бид хоёр санал нийлж байв. Венад томилолтоор ажиллаж байхдаа цөмийн салбар болон Европын Аюулгүй Байдал, Хамтын Ажиллагааны Байгууллага (ЕАБХАБ)-ын чиглэлээр амжилттай хамтарч ажиллаж байснаа дурсаад тэр чиглэлээр хамтын ажилагаагаа өргөжүүлэхэд анхаарахаар тохирсон. Элчин сайд саявтар надтай холбогдож Казахстаны санаачилгаар НҮБ жил бүрийн 8 сарын 29-ний өдрийг Цөмийн зэвсгийн туршилтыг эсэргүйцэх олон улсын өдөр болгосныг сануулаад тэр өдрийг угтаж хэвлэлд цөмийн салбарт хамтарч ажиллаж болох асуудлаар өгүүлэл бичиж гаргахыг хүссэний дагуу энэхүү өгүүллийг бичиж байна.

Казахстан бол 19 сая гаруй хүн амтай, Төв Азийн нөлөө бүхий улс юм. Миний бие Казахстаны дипломатуудтай олон талт хамтын ажиллагааны шугамаар бараг 20 жил хамтарч ажиллаж ирсэн. Казахстан 1991 оны сүүлээр тусгаар тогтнолоо зарлаж, 1992 оны 3 сард НҮБ-ын гишүүн болсон шинэ залуу улс хэмээн тооцогддог. Тэр үед дипломатууд нь туршлага багатай, өөртөө итгэл багатай мэт санагддаг байсан бөгөөд бидэнтэй нэлээд зөвлөлдөж хамтарч ажиллаж байсан. НҮБ-ын хүрээнд бие биеийн санал санаачилгыг дэмжих, Азийн бүлгийн хэмжээнд хамтран ажиллаж мэдээлэл солилцох, сонгуульд харилцан бие биеэ дэмжих, зарим тогтоол санаачлахад хамтран зохиогчоор орох зэргээр үр ашигтай хамтран ажилладаг. Венад гэхэд л монголын тал бүсийнхээ бүлгийг даргалж байхдаа Казахстаныг Олон Улсын Атомын Энергийн Агентлаг (ОУАЭА)-ийн Захирагчдын зөвлөлд сонгуулах талаар тэдэнтэйгээ ярилцаж байсан бол Казахстаны тал тус улсыг ЕАБХАБ-д гишүүнээр сонгуулах талаар манай талд зөвлөгөө өгч дэмжиж байсан жишээтэй.

Өнгөрсөн бараг 30 жилийн хугацаанд Казахстан идэвхтэй гадаад бодлого явуулж их гүрнүүдтэй бүгдтэй нь тэнцвэртэй харилцаж ашиг сонирхлоо амжилттай урагшлуулж ирлээ. Олон талт хамтын ажиллагааны чиглэлээр олон зүйлийг хийж амжуулсныг энэ чиглэлээр тэдэнтэй хамтарч ажиллаж байсан, тэр талаар судалгаа хийж байсан хүмүүс сайн мэднэ. Миний хувьд гэвэл дипломатууд нь туршлага, дадлага амархан сууж, хариуцсан асуудлаа цаг алдалгүй ягштал хийж гүйцэтгэхэд анхаардаг тал ажиглагддаг байв. Нэг хэсэг миний хариуцан ажиллаж байсан цөмийн хамтын ажиллагааны салбарт Казахстан улс хэрхэн ажиллаж ирсэн талаар болон түүнээс санаа авах, зарим асуудлаар хоёр талаар хамтарч ажиллах асуудлыг энд хөндөх болно.

Цөмийн полигонуудыг хаах, иргэдийн эрүүл мэнд, байгаль орчныг хамгаалах нь. Казахстанчууд энэ чиглэлээр нэлээд ажил хийсэн байдаг. Учир нь хүйтэн дайны үед ЗХУ цөмийн зэвсгийнхээ дийлэнхи туршилтыг Казахстаны зүүн хэсэгт, манайд ойрхон байдаг Семипалатинскийн полигонд хийдэг байсан. 1949-1991 онд тэнд 456 удаа цөмийн зэвсэг туршисны 340 удаа нь газар дор, 116 нь агаар мандалд хийсэн байдаг. Олон улсын судлаачдаас 2014 онд гаргасан судалгаагаар Семипалатинскийн ойролцоох бүсэд 1.5 сая хүн цацрагийн хөнөөлд өртөж хохирсон байдаг.Удаахь үейнхэн нь ч мөн хохирсоор байгаа ажээ. ОХУ цөмийн туршилтын улмаас хохирсон Уулын Алтайн хязгаарынхандаа тусламж үзүүлж ирсний адил Казахстан тусгаар тогтнолоо зарласныхаа дараахнаас Семипалатинск хавийнхны оршин суугчид, тэдний гэр бүлийнхэд төрөл бүрийн тусламж дэмжлэг үзүүлж ирсэн, одоо ч үзүүлсээр байна.

Цөмийн зэвсгийн туршилтаас хүн ам, байгаль орчинд үзүүлсэн хор хохирлыг харгалзан НҮБ Казахстаны санаачилгыг дэмжиж жил бүрийн 8 сарын 29-ний өдрийг цөмийн зэвсгийн туршилтыг эсэргүүцэх олон улсын өдөр болгон зарлаж тэр өдрийг угтаж, мөн тэр өдөр цөмийн зэвсгийн аюул занал төдийгүй тийм зэвсэг туршихын хор хөнөөлийг ч өргөн олон нийтэд ойлгуулах талаар олон арга хэмжээг 2009 оноос хойш жил бүр зохиод болсон. Тэр өдөр Казахстан нийслэлдээ олон улсын бага хурал хийлгэж дараа нь хуралд оролцогсдыг Семипалатинскт урьж цөмийн зэвсгийн туршилт хийж байсны хүн амын эрүүл мэнд, байгальд орчинд үзүүлсэн уршгийн талаар тодорхой мэдээлэхийн дээр цацрагийн өвчний талаар Казахстаны судлаачид бие даан болон олон улсын судлаачидтай хамтран хийж байгаа, түүний дотор цацрагийн өвчний хүний удамшил, DNA-д үзүүлж буй мутаци зэргийн судалгаануудын явц, үр дүнгийн талаар мэдээлдэг чухал уламжлал тогтоогоод байна. Өнөөдрийн байдлаар гагцхүү Казахстан, Франц хоёр л полигоноо бүрэн хааж бусадыг тэгэхийг уриалсаар байна. Харамсалтай нь полигонтой бусад улс одоогоор полигоноо хаах талаар ямар ч алхам хийгээгүй байна.

Казахстантай бараг хил залгаа байгаа манай улс Семипалатинскийн болон Хятадын Лоб Нуурын цөмий зэвсгийн туршилтын хоёр полигоноос холгүй байдаг билээ. Манай хоёр хөрш хүйтэн дайны үед 500 гаруй цөмийн зэвсгийн туршилт хийсэн байдаг. Тэгвэл Казахстаныг бодвол Монгол Улс тэдгээр туршилтаас манай хүн ам, байгаль орчинд учруулсан хор хохиролын талаар өнөөг хүртэл бие даан буюу олон улсын тусламжтайгаар хийгээгүй байгаа бараг цорын ганц улс болж үлдээд байна. ЗХУ Семипалатинскийн туршилтаа, нэн ялангуяа агаар мандалд хийсэн туршилтаа ихэвчлэн салхи баруун хойноос зүүн урагшаа үлээж байхад хийсэн байдаг. Өөрөөр хэлбэл туршилт хийх үед Монгол ихэвчлэн салхин дор нь байж таардаг байсан гэдэг. Тийм улсыг down wind state буюу хамгийн их хохирсон улс гэж үздэг. Тиймээс өнөөдөр манай улс хөрш хоёр оронтой тус бүртэй нь иж бүрэн стратегийн түншлэлийн, өөрөөр хэлбэл дээд зэргийн итгэлцлийн, харилцаатай улс болсныхоо хувьд тэдэнтэй хамтран буюу сонирхогч бусад улс, мэргэжлийн байгууллагуудтай хамтран 47 жилийн турш хийсэн цөмийн зэвсгийн туршилтууд тус улсын хүн ам, байгаль орчинд хэрхэн нөлөөлсөн талаар судалгаа гаргаж мэдэж авах хэрэгтэй юм. Тэгэхэд Казахстаны туршлага, тэдэнд тусласан гадаадын судалгааны байгууллагуудын зөвлөгөө, дэмжлэг тун хэрэг болно.

Цөмийн аюулгүй байдлыг бэхжүүлэх нь. Казахстан цөмийн зэвсгийн хор хөнөөлийг зөвхөн цөмийн туршилттай холбож үздэггүй, цөмийн зэвсгийг хорогдуулах, устгах чиглэлээр идвэвхтэй бодлого явуулж байдаг. Төв Азид цөмийн зэвсэггүй бүс байгуулах асуудлыг Казахстан, Узбекистан хоёр дор дороо санаачилж Төв Азийн 5 улс НҮБ-ын дэмжлэгтэйгээр яриа хэлэлцээ явуулж гэрээг 2006 онд байгуулсан. 2009 онд хүчин төгөлдөр болсон уг гэрээг Семипалатинскийн гэрээ гэж олон улсын хэмжээнд нэрлэдэг.

Хүйтэн дайны үед ЗХУ Казахстанд 1.140 стратегийн цөмийн зэвсэг, мөн тодорхой бус тооны тактикийн цөмийн зэвсэг байрлуулсан байсан байдаг. Тиймээс ч АНУ цөмийн зэвсгээ Казахстанд байрлуулсан байсан хэд хэдэн газарт онилуулсан байсан байдаг. Хэрэв нөгөө тал цөмийн цохилт хийсэнсэн бол Казахстан төдийгүй манай улс, ард түмэн ч мөн их хохирох байсныг хүйтэн дайнаас хойш ил болгож байгаа архивын материалууд гэрчилдэг.

1990 онд Ерөнхийлөгч Назарбаев Казахстанд барлаж байгаа цөмийн зэвсгийг бүгдийг нутгаасаа гарган ОХУ-д шилжүүлж, Цөмийн зэвсгийг үл дэлгэрүүлэх тухай гэрээнд Украин, Беларусийн адил нэгдэн орж тухайн үед олон улсын хамтын нийгэмлэгийн талархлыг хүлээж байлаа. Тэр цагаас хойш Казахстаны судлаачид, мэргэжилтнүүд цөмийн зэвсгийг хорогдуулан устгах, цөмийн аюул заналыг зайлуулах олон улсын арга хэмжээнүүдэд маш идэвхтэй оролцож байдаг. Тухайлбал, цөмийн зэвсгийг хориглох тухай 2017 онд явагдсан олон улсын гэрээ байгуулах яриа хэлэлцээнд төлөөлөгчид нь идэвхтэй оролцож, дараа нь гэрээг цаг алдалгүй соёрхон баталж улмаар гэрээг үндэслэн байгуулагчдын нэг нь болж тодорч орчин үейн түүхэнд бичигдэж байгаа. Гэтэл манай улс хэдийгээр Цөмийн зэвсгийг хориглох тухай олон талт хэлэлцээнд оролцож, гэрээний эхийг эцэслэн батлалцсан улсын тоонд орсон боловч гэрээг соёрхон батлах, түүнд нэгдэж орох асуудал дээр цаг алдаж Казахстаныг бодвол гэрээг үндэслэн байгуулагчдын нэг болоогүй. Манай улсын хувьд бусад улс оронтой энэ гэрээнд нэгдэж орохоороо өрсөлдөхтэй биш харин цөмийн аюулыг зайлуулах талаар идэвхтэй бодлого явуулдгаа харуулахын дээр тэрхүү гэрээнд нэгдэж орсон бөгөөд цөмийн зэвсгийн туршилтад өөртсөн гэж өөрийгөө үзэж байгаа улсуудад олон улсын тусламж үзүүлэх тухай гэрээнд заасныг ашиглаж 500 гаруй туршилтын үр нөлөө, үр дагаварын талаар олон улсын судалгаа гаргуулж авах явдал чухал юм. Энэ талаар миний бие урьд өмнөх Гадаад харилцааны сайдад анхаарулж хэлж байсан боловч үр дүнд хүрээгүй. Саявтар Б.Батцэцэг сайдад бараалхахдаа түүнд энэ талаар тодорхой мэдээлсэн. Энэ чиглэлээр гэрээг үндэслэн байгуулагчдын нэг нь болох Казахстаны дэмжлэгийг авч Монголын хохирлын талаар судалгаа гаргуулах талаар ажиллах бүрэн боломж байна. Тийм судалгаа гаргуулна гэдэг бол хоёр хөршөөсөө заавал төлбөр нэхнэ гэсэн үг биш, харин түүхэн үнэнийг тогтооход чухал юм.

Цөмийн зэвсгийн туршилтыг бүрэн хориглох нь.
Казахстан цөмийн зэвсгийн туршилтыг бүрэн хориглох олон улсын хамтын ажиллагаанд идэвхтэй оролцдог. Энэ талаар цөмийн туршилтыг бүрэн хориглох тухай гэрээ (CTBT) байгуулах яриа хэлэлцээнд идэвхтэй оролцож гэрээ байгуулагдмагц манай улсын адил түүнийг цаг алдалгүй соёрхон батласан оруудын нэг юм. Өнөөдөр Казахстан манай адил нутагтаа цөмийн туршилтыг хянах 5 станц байрлуулсны дотор чичирхийллийн үндсэн станц нэг, туслах гурван станц болон нил авианы нэг станц байгуулан ажиллуулж байна (манай улс чичирхийллийн үндсэн станц, нил авианы, радионюклидын болон цөмийн туршилтыг нотлох нобелийн хийн станц тус бүр нэгийг байгуулан ажиллуулж байна). Цөмийн нууц туршилтыг илрүүлэх зорилгоор байгуулагдах CTBTO байгууллагын одоогоор байгуулагдаад байгаа 337 хяналтын станциас авсан мэдээллийг Венад байрладаг Олон улсын мэдээллийн төв боловсруулж гэрээнд оролцогч улс орнуудад түгээдэг. АНУ, Хятад, Иран, Израил, Египет зэрэг цөөн тооны цөмийн зэвсэгтэй буюу цөмийн үйлдвэртэй улс тэрхүү гэрээнд нэгдэж ороогүйгээс болж гэрээ өнөөг хүртэл хүчин төгөлдөр болоогүй байна. Хэдий тийм боловч CTBTO-ын хяналтын тогтолцоо үйл ажиллагаагаа явуулахад үндсэндээ бэлэн болоод байна. Казахстаны санаачилгаар 2008 онд цөмийн зэвсэг туршсан байж болзошгүй сэжиг гарахад асуудлыг газар дээр нь очиж мөрдөж шалгах олон улсын механизмыг Казахстаны нутаг дээр шалгаж байталгаажуулсан байдаг. Чингэхийн тулд олон улсын 40 судлаачид, мэргэжилтнүүд хэмжилт хийх бараг 40 тонн тоног төхөөрөмжтэй тэнд очиж 5 долоо хоногийн турш хээрийн багц сургуулилтыг амжилттай хийж хяналтын механизмыг баталгаажуулсан байдаг. Механизм нь цаашид бага хэмжээний туршилт хийсэн ч баттай илрүүлэх боломжтойгоо харуулсан. Хэдий тийм боловч АНУ цаашид туршилт хийх боломжоо хаахгүй байхын тулд гэрээг соёрхон батлахгүй байсаар байгаа бөгөөд тиймээс Хятад ч соёрхон батлахгүй АНУ-г харсаар байна.

Монгол, Казахстан хоёр газарзүйн төстэй нөхцөлд байдаг тул газар хөдлөлтийн талаар CTBTO-ийн шугамаар хийгдсэн судалгаанууд, хуримтлагдсан баялаг туршлага, энэ талаар гарч байгаа сүүлийн үеийн мэдрэмж сайтай технологийг ашиглан газар хөдлөлтийг урьдчилан мэдэрч илрүүлэх талаар хамтран судалгаа хийх боломж байгаа.

Цөмийн энергийг энхийн зорилгоор ашиглах нь. Казахстан ЗХУ-ын бүрэлдэхүүнд байхдаа цөмийн зэвсгийг нутагтаа байрлуулж байснаас гадна 1999 он хүртэл Казахстаны баруун хэсэгт байдаг Актауд BN-350 хийцийн реактор бүхий цөмийн цахилгаан станц ажиллуулж байв. Одоо судалгааны хэд хэдэн реактор ажиллуулж асар их туршилга хуримтлуулаад байна. Зөвлөлт засгийн үед Казахстанд цөмийн түлш хийхэд керамик таблетуудыг агуулсан реакторын түлшний саваануудыг үйлдвэрлэдэг байсан учраас цөмийн түлш үйлдвэрлэх боломжтой, энэ салбарт үлэмж туршлагтай, энэ чиглэлийн боловсон хүчинтэй улс мөн тул манай улс уранаа ашиглах талаар тэдний туршлагаас суралцах хэрэгтэй юм. Юуны өмнө манайд сураг нь одоо гарч байгаа оросын судалгааны реактор ажиллуулах боловсон хүчнээ Казахстанд дадлагажуулж болох юм. Францын Арева хэмээх хуучин нэрээрээ нэрт гарсан байгууллагтай Казахстан хэрхэн, ямар үр дүнтэй хамтран ажиллаж байгаа талаар мэдээлэл солилцох нь манайд санаа өгч болох ач холбогдолтой юм.

Казахстан эрчим хүчнийхээ өсөн нэмэгдэж байгаа хэрэгцээ болон байгаль орчноо бодож ойрын үед цөмийн цахилгаан станц барихаар төлөвлөж байна. Түүнд нь туслаж дэмжлэг үзүүлэхэд бэлэн байгаагаа ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Путин мэдэгдсэн байгаа. Харин цахилгаан станцаа Алматы мужийн Улкенд барих эсэх нь тодорхой бус байсаар байна. Ямар ч атугай тэрхүү станцаа чухам хаана барихаар шийдэх, мөн түүнээс гарах ашигласан түлш буюу шаар хаягдлаа хэрхэх талаар нь мэдээлэлтэй байх нь манайд чухал юм. Өнөөг хүртэл Монгол Улс хоёр хөршийнхөө цөмийн ашигласан нэн аюултай түлшний талаар нарийн судалгаагүй явж ирлээ. Гэтэл Хятад цөмийн ашигласан түлшээ Ганьсу мужийнхаа Жичуан хотын ойролцоо байдаг Бэйшаньд булшлах судалгааны лабораторийнхоо шавийг өнгөрсөн 6 сард тавьсан тухай хэвлэлээр мэдээлж 2050 он гэхэд тэнд дэлхийд бараг хамгийн том агуулах байгуулагдаж болзошгүйг ойлгуулсан. Орос ч мөн Красноярскийн өмнөд хэсэгт байдаг Нижнеканскд тиймэрхүү лабораторийг ойрын үед барихаар төлөвлөж байгаа ажээ. Тиймээс энэ талаар нэлээд мэдлэг, туршлагтай Казахстаны мэргэжилтнүүдтэй хамтран ажиллаж энэ чиглэлийн мэргэжилтнүүдийг оролцуулсан олон улсын судалгаа гаргах, эсвэл эрдэм шинжилгээний бага хурал хийлгэж бодитой мэдээлэлтэй болох нь манайд нэн чухал байна.

Уг нь манай хөрш хоёр цөмийн гүрний ашигласан түлшний бодлогын талаарх мэдээллийг тэдэнтэй нэгэнт иж бүрэн стратегийн түншлэлийн харилцаа тогтоосныхоо хувьд бид зарчмын хувьд тэднээс шууд авч болох талтай. Гэвч тэд нууцалдаг мэдээллээ тийм ч амархан өгөхгүй нь ойлгомжтой. Тэгвэл УИХ-аас 2015 онд гаргасан Монгол Улсын цөмийн зэвсгээс ангид байх статусыг шинэ түвшинд гаргах тухай 60 дугаар тогтоолд ОУАЭА-ийн шугамаар байгуулсан 3 гэрээ конвенцид нэгдэж орохыг Засгийн газарт мэдэгдсэн байдаг. Хэрэв тэрхүү тогтоолын дагуу Монгол Улс Ашигласан түлшний болон цацраг идэвхт хаягдлын менежментийн аюулгүй ажиллагааны тухай 1997 оны конвенцид нэгдэж орсосон бол түүнд тусгагдсан зиндаа нэгтний буюу peer review механизмыг ашиглах боломжтой байх байсан. Түүний дагуу конвенцид оролцогч цөмийн хөтөлбөртэй аливаа улсад хандаж тавьсан асуулгыг конвенцид оролцогч бусад бүх улсад нэгэн зэрэг мэдэгдэхийн дээр хариуг нь ч мөн адил мэдээлдэг тэрхүү механизмыг манай улс ашиглах боломжтой байх байсан. Тэгвэл хөрш хоёр улсынхаа ашигласан түлшний талаар баттай мэдээлэлтэй болж Хятад, Оросыг байгуулахаар төлөвлөж байсан лабораторийнхоо байршлын талаар эцсийн шийдвэр гаргахаас нь өмнө тэдэнтэй ярилцаж болох байсан. Үгүй гэхэд ямартай ч Монгол Улс энэ асуудалд эмзэглэж байгааг тэднийг шийдвэрээ гаргахаас нь өмнө мэдэгдэх боломжтой байх байсан. Харамсалтай нь 2015 оны УИХ-ын тогтоолд заасан нэгдэж орохоор гэрээ конвенцийн нэгэнд нь ч өнөөг хүртэл нэгдэж ороогүй байгаа. Түүнийг гадны нөлөөллөөр болсон гэж үзэх үндэсгүй, манайхан хариуцаж байгаа асуудлаа бүрэн мэддэггүй, хариуцлагагүй ханддаг байдлаас болсон гэлтэй. УИХ-ын тийм чухал заалтууд хэний буруугаас болж тасраад байгааг тогтоож хариуцлага тооцох хэрэгтэй юм. Нөгөөтэйгүүр, эдийн засгийн талаас нь авч үзвэл 60 гаруй сая малаас эко маркийн мах, махан бүтэгдэхүүн, мөн хөнгөн үйлдвэрийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж гадаадад гаргах манай бодлогод хоёр хөршийн цөмийн хаягдлын агуулахууд алсдаа саад болохгүй гэсэн баталгаа алга болно.

Уранаа ашиглах нь. Казахстан манайтай адил ураны их баялагтай улс орон мөн. Манайхаас ялгаатай нь түүнийгээ эдийн засгийнхаа эргэлтэнд оруулж 2009 оноос ураныхаа үйлдвэрлэлээр дэлхийд нэгд орсон бөгөөд 2019 он гэхэд дэлхийн ураны 43 хувийг үйлдвэрлэсэн байдаг. Уранаа бага хэмжээгээр боловсруулаад экспортлодгоос гадна 2019 оноос ураныг бага хэмжээнд буюу 4.95%-д хүргэж баяжуулж цөмийн цахилгаан станцад ашиглах түлшийг олон улсын хамтын нийгэмлэгийн хэрэгцээнд зорулж манайхаас холгүй орших Ульбийн төмөрий үйлдвэрийг түшиглэн байгуулж түүнийгээ “банк” болгон хадгалах болов. Цөмийн түлшний “банк” байгуулах асуудал 2000-аад оны эхээр ураныг баяжуулах технологи дэлгэрч түүнийг ашиглан ураныг цөмийн зэвсэг хийх хэмжээнд баяжуулах аюул гарч болзошгүй гэж үзэж тийм технологийг олон улсын хяналтад авч, зөвхөн цөөн газар түлш үйлдвэрлэж байхаар ярьж байсан. Тэр үед Казахстан уран баяжуулах туршлагаа ашиглаж тийм түлшийг ОУАЭА-ийн хяналтын дор үйлдвэрлэн гаргаж байх санал тавьсныг Агентлагийн Захирагчдын зөвлөл дэмжиснээр Казахстан тийм эрх олж авсан байдаг. Тэрхүү банкинд байх 90 орчим тонн түлш нь нэг том хотыг эрчим хүчээр 3 жил хангах боломжтой байгаа. ОУАЭА-ийн мэдэлд байх түлшний энэ банк нь олон улсын хэмжээнд цөмийн түлшээр үйлчлэх хоёр дахь банк болж байгаа юм. Харин гадаадад гаргах тулшнийхээ шаар хаягдлыг Казахстан эргүүлж авах эсэх, хэрэв эргүүлж авбал түүнийгээ хэрхэх бодолтой байгааг хөрш улсынхаа хувьд Монгол улс мэдэж байх шаардлагатай.

Цөмийн түлшний анхны банкийг ОХУ байгуулсан байдаг. 2008 онд ОХУын Ерөнхийлөгч Путин Эрхүү мужид байдаг Ангарскийн электролиз-химийн комбинатыг түшиглэж Уран баяжуулах олон улсын төв, мөн олон улсын хэрэгцээнд зориулсан цөмийн цахилгаан станцад ашиглах түлшний банк байгуулсан байдаг. Ангарск дахь тэрхүү олон улсын төвийн хувьцаа эзэмшигч улсынхаа хувьд Казахстан хамтарч ажилладаг тул үйл ажиллагааны нь талаар тодорхой мэдээлэлтэй байдаг нь монгол-казахстаны хамтын ажиллгаанд чухал байж болох юм. Ураны үлэмж нөөцтэй улсынхаа хувьд манай улс тэрхүү олон улсын төвд хувьцаа эзэмшигчээр орж мэдээлэл авч хамтарч ажиллавал бүүр ч сайнсан. Энэ талаар Вена дахь ЭСЯ-аас тодорхой санал тавьж байсан боловч ГХЯ тухайн үедээ авч хэлэлцээгүй өнгөрөөсөн байдаг.

Хэдийгээр Казахстан ОУАЭА-т манайхаас 21 жилийн хойно элссэн боловч манайхыг бодвол ашиг сонирхлоо идэвхтэй урагшлуулж, манай УИХ-ын 60 дугаар тогтоолд нэр зааж дурдсан Цөмийн аюулгүй байдлын тухай 1994 оны конвенц, Цөмийн материалыг биечлэн хамгаалах тухай 1980 оны конвенц, Ашигласан түлшний болон цацраг идэвхт хаягдлын менежментийн аюулгүй ажиллагааны 1997 оны конвенцид аль хэдийнээ нэгдэн орж үр өгөөж, ашиг шимээс нь хүртэж байна (жич. 1997 оны конвенци нь улс оронд ашигласан түлш буюу цөмийн шаар хаягдлыг оруулах биш харин цөмийн цахилгаан станц ажиллуулдаг улсуудаас шаар хаягдлынхаа талаар явуулж буй бодлогын талаар мэдээлэл авч хэлэлцэж мэргэжлийн зөвлөгөө өгч байх зорилгтой юм. Энэ талаар конвенциос нь уншиж болно). Мөн Казахстан ирээдүйгээ бодож өөрийн болон бусадын цөмийн үйл ажиллагаатай холбогдуулж гарч болох осол аваарийн талаар олон улсын хариуцлагыг тогтоосон гэрээнд нэгдэн орж эрх ашгаа хамгаалж байна. Тэгвэл манайх хэдийгээр цөмийн үйлдвэрлэлтэй хоёр том гүрнтй дунд оршдог боловч энэ тал дээр ямар ч бодсон зүйлгүй суусаар байна.

Энэ мэтчилэн хамтарч ажиллах олон асуудал байгаа бөгөөд манай улс эдгээр асуудлаар тодорхой бодлого дахин боловсруулж бодитой арга хэмжээ авах цаг нэгэнт ирээд байна. Эдгээрийн заримаар нь Элчин сайд Жумаевичтой хамтарч ажиллах хэрэгтэй юм.

Цөмийн асуудлаас гадна олон улсын харилцааны зарим бусад салбарт ч Казахстанаас сурах, санаа авах зүйл, хамтарч ажиллах боломж нэлээд байна. Тухайлбал манай улс НҮБ-д гишүүнээр эслссэнийхээ 60 жилийн ойг энэ жил тэмдэглэх гэж байгаа. Гэтэл дээр дурдсанчлан, манайхаас бараг 30 жилийн дараа НҮБ-д элссэн Казахстан НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн гишүүнээр сонгогдон нэр төртэй ажиллаж тус Зөвлөлийг даргалж байсан байдаг. Мөн 57 улсын гишүүнчлэлтэй ЕАБХАБ-ыг Элчин сайд К. Абдрахманов бүтэн жил даргалж, мэргэжилтнүүдээ тэнд ажиллуулан дадлагжуулж, нэн их туршлага суусан, бүсдад танигдсан, хүндлүүлсэн боловсон хүчинтэй болоод байна. ЕАБХАБ гишүүн 17 орондоо хөгжлийг нь дэмжих зорилгоор тус байгууллагын төлөөллийн газруудыг байгуулан ажиллуулж байгаа. ЕАБХАБ-ын 2017 оны тайлангаас үзвэл Астанад (шинэ хэрээр Нурсултанд) жилийн 2.2 сая еврогийн төсөвтэй олон улсын 7 мэргэжилтэн, орон нутгийн 22 хүн ажилладаг төлөөллийн газрыг ажилуулж байна. Нэг ёсондоо тэнд тодорхой зорилго бүхий дунд зэргийн ЭСЯ ажиллуулж байгаа гэсэн үг юм. Түүний үйл ажиллагааны зорилт, чиглэлийг Казахстаны засгийн газартай ярилцаж тохирсон байдаг. 2017 онд том жижиг 150 орчим үйл ажиллагаа явуулж 51 тодорхой төсөл хэрэгжүүлсэн байдаг байна. Тэгвэл манай улс ч мөн тус байгууллагын гишүүнийхээ хувьд Улаанбаатарт төлөөллийн газар байгуулж тэр чухал байгууллагтай хамтын ажиллагаагаа хавьгүй өргөжүүлэх боломж байсаар байна. Казахстаны одоогийн Ерөнхийлөгч К. Токаев 2013-2019 онд НҮБ-ын ЕНБД-ын орлогч бөгөөд НҮБ-ын Женев дэх салбарын захирлаар томилогдон ажиллаж байсан зэргээс харвал санаа авах зүйл их байна.

Дээрх бүхнээс үзвэл Казахстан олон улсын харилцаанд их идэвхтэй, үр өгөөжтэй бодлого явуулж ирсэн манай хөрш юм. Монголчууд бидэнд Казахстанаас санаа авах, түүний дотор цөмийн салбараа хөгжүүлэх, энэ чиглэлээр хамтарч ажиллах талбар нэлээдгүй байна. Тэдний хувьд ч манайхаас санаа авах зүйл цөөнгүй байдаг. Тухайлбал, ардчилал, олон ургальч тогтолцоог хөгжүүлэх, төрийн бус байгууллагуудын үйл ажиллагааг дэмжих талаар явуулж ирсэн туршлага, олсон алдсанаасаа хуваалцаж болох мэт санагдана.

Улаанбаатар, 2021.08.25
Ахмад дипломатч, олон улсын хуульч Ж.Энхсайхан

Continue Reading

Мэдээ, мэдээлэл

Төмрийн үйлдвэрт туслах ажилтан ажилд авна

Published

on

Улаанбаатар хотод байршилтай Энгүүн Оргил компанийн Шувуун фабрик дахь төмрийн үйлдвэрт туслах ажилтан ажилд авна. Цалин сарын 1.2-1.8 сая. 6-8 хүнтэй нэг бригад болж ажиллана. Хоол унд, орон байраар хангана. Нийтдээ 40 хүн ажилд авна.

Тууштай ажиллах хүмүүстэй хөдөлмөрийн гэрээ байгуулж үндсэн ажилтангаар авч, тогтмол нийгмийн даатгал төлнө.

Холбоо барих утас: 99114901 99073987


Улаанбаатар қаласындағы Шувуун фабрикасында орналасқан Энгүүн Оргил компаниясының темір завордына жұмысшы жұмысқа аламыз. Жалақы айына 1,2-1,8 млн төгрөг. 6-8 адамнан тұратын бригада болып жұмыс істеледі. Тамақ және баспанамен қамтамасыз етеміз. Барлығы 40 адам жұмысқа қабылданады.
Тұрақты жұмыстайтын азаматтармен еңбек шартын орнатылып, әлеуметтік сақтандыруға төленетін болады.

Байланыс телефоны: 99114901 99073987

Continue Reading
Advertisement

Бізге жазылыңыз

Сөзге тиек

Дерек3 days ago

Онлайн қазақ тілі курстары басталады

22 қаңтар, KAZNEWS. Шетелдегі отандастарымызға арналған тегін онлайн қазақ тілі курстары басталады, – деп Отандастар қорының Баспасөз қызметі хабарлайды. Басталуы:...

Дерек7 days ago

Казньюс ақпарат агенттігінің 10 жылдық мерейтойы

2021 жылы 25 қараша күні Казньюс ақпарат агенттігінің орнауының 10 жылдық мерейтойы тойланған болатын. Салтанатты рәсімнің толық видео жазбасын ұсынамыз.

Кітаптан үзінді...3 weeks ago

Опра Уинфри – “What I Know For Sure” жалғасы…

07 қаңтар, KAZNEWS. Американдық тележүргізуші, актриса, продюсер О́пра Гэйл Уи́нфри 1954 жылы 29 қаңтарда Миссисипи штатының Косиускода дүниеге келеді. Аты...

Дерек3 weeks ago

Барыс жылы қандай болған? 1902-2022 жылғы оқиғаларға шолу

04 қаңтар, KAZNEWS. Барыс – сиыр жылынан кейін, қоян жылынан бұрын кіретін мүшел есебінің үшінші жылы. Барыс сақтардың ұғымында қасиетті...

Дерек4 weeks ago

Ұлттық бостандық пен тәуелсіздіктің қалпына келгеніне 110 жыл толды

28 желтоқсан, KAZNEWS. 1911 жылы 29 желтоқсанда 200 жыл бойы Манжурия билігінде болып келген Моңғол елі дербес Боғда (Моңғол) хандығын...

Дерек4 weeks ago

Жылдың үздік 10 оқиғасы – KAZNEWS

26 желтоқсан. KAZNEWS ақпараттық агенттігі жыл сайын «Жылдың үздік 10 оқиғасын» анықтауды дәстүрге айналдырған. Агенттіктің көзқарасы бойынша 2021 жылдың үздік...

Дерек1 month ago

Millennium Challenge Account және Оюу толгой компаниясындағы жалақысы жоғары бос жұмыс орындар

Әкімшілік көмекші Компания: Millennium Challenge Account (Мянганы сорилтын сан) Мекен жайы: Улаанбаатар, Монгол Улс, Улаанбаатар хот, Сүхбаатар районы, “ЮНЕСКО” көшесі,...

Дерек1 month ago

Мемлекет және қоғам қайраткері Сарай Асқанбайұлы туралы деректі фильм жарық көрді

18 желтоқсан, KAZNEWS. Бүгін Баян-Өлгий аймағының жұртшылығы тарихшы, көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Сарай Асқанбайұлының 90 жылдық мерей тойына арналған...

Басты назарда