Connect with us

Моңғолияда

Әділдік және тәуелсіз баспасөз

Published

on

Өткен 30 жыл ішінде қоғамдық құндылықтар түбірімен өзгеріп, әділдік туралы азаматтар мен қоғамдық пікір жаңарды. Бүгіндері елімізде 500-дей бұқаралық ақпарат құралы іс қызмет атқарып, 3 миллион халық өкілдері олар арқылы көзқарастарын білдіріп, пікірін жеткізуде. Бұлардың 300 шамасы жергілікті жерде хабар тарататын болса, тек қана Улаанбаатарда 70-тей телеарна жұмысын жүргізуде. Бұл біздің ой санамыз бен өмірімізде үлкен мүмкіндіктерге жол ашып отыр.

Жаңадан пайда болған ақпараттық технологиялар нәтижесінде адамдар қалалық және далалық деп бөлінбей, қайда болса да уақытқа бағынышты емес кеңістікте жаңа қарым-қатынас жасау үлгісіне ауысты. Еркін ойлау, пікір алуандығы мен жариялылықты қамтамасыз еткен осы тарихи үдерістер көптеген кедергілерді еңсеріп, 4 сатылай даму арқылы бүгінге жетті деген қорытынды жасауға болады.

Бірінші кезең- мемлекет қармағындағы дәуір. Бұл уақыт 1990-1998 жылдарды қамтиды. Мемлекет төңірегіне шоғырланған саяси жүйе қалыптасқанына байланысты биліктің орталық баспасөз саласындағы саясаты осы кезде үстемдік құрып, құқықтық мемлекетке қатыстының барлығы  әділдікпен салыстыра насихатталды. Қоғам үшін, ұжым үшін деген дәстүрлі ұғым «не ексең, соны орасың» деген либералдық көзқарасқа ауысты.

Екінші кезең – сары басылымдар дәуірі. Оған 1998-2008 жылдары жатқызылады. Баспасөз бостандығы туралы заң күшіне енгеннен бастап, оған қойылатын цензура жойылып, мемлекет қармағындағы бұқаралық ақпарат құралдары таратылды. Жеке меншік және қоғамдық статустағы ақпарат құралдары көптеп құрылып, бей-берекетсіздік орын алып, ақпарат кеңістігінде бейпіл сөздер мен берекесіз әрекеттерді насихаттайтын «сары басылым» артықшылыққа ие болды. Бұл кезде баспасөз бостандығы дегенді азаматтар нені болса да жариялап тарататын бостандықтың бір түрі деп түсінді. Әлеумет психологиясы жақсы мен жаманның шегіне жетіп, көңіл қалауына орын беріле бастады.

Үшінші кезең-электрондық ақпарат дәуірі. 2008-2017 жылдар аралығын қамтитын тәуелсіз баспасөзді қалыптастыру кезеңі қарқынды дамумен қатар сандық технологиялар дамып, адамдардың назары электрондық ақпарат құралдарына ауысып, байланыстың жаңа сапалық дәуірі келді. Соңғы 6 жылда ғаламторлық баспасөз ақпарат құралдардың саны 2-3 есеге артты. Қоғамда азаматтардың сөзін жеткізу құқығы, пікір алуандығы, жариялылық дамумен қатар қоғамдық наразылық электрондық ақпарат ағымы арқылы ақтарыла бастады. Ғаламтор кеңістігінде пікір жазу арқылы біреулерді қаралау, ашу ызасын тудыру, барлығын жоққа шығару қатарлылар басымдыққа ие болып, әділдікті жоққа шығару осы кездің ерекше бір белгісіне айналды.

Төртінші кезең – дербес тәуелсіз баспасөз ақпарат құралдарының қалыптасу дәуірі. Бұл құбылыс 2017 жылдан бастап қарқын алып, ақпарат құралдары кәсіптік әдепті ұстанып, жауапкершілікті журналистиканы қалыптастыру ынтасы артып, ақпараттық кеңістікте өз орнын алды. Қоғамды демократияландырып жаңарту кезеңінде жалған ақпарат азаматтарды адастырып, қоғамға нұқсан келтіретін шегіне жетіп, біртіндеп табиғи заңдылық бойынша адамдар әділдікті іздей бастады. Соңғы кездері әлеуметтік желідегі қысым көрсету, кепілдікке алу, алдап соғу, алаяқтық қатарлы қылмыстар құрықталып, ұсталып жатқандықтан ондай қылмыстар азайды. Журналистер, ақпарат құралдары, кәсіптік ұйымдар әдепті журналистиканы дамыту бағытында нақты қадамдар жасап, нәтижеге жете бастады. Елімізде баспасөз кеңесі, әдеп комитеті құрылып, олар ұйымдасқан түрде  қадамдар жасай бастады. Жауапкершілікті этикалық журналистика пәрмен алып, жеке дара даму жолына түсті.

Құқықтық орта және оның әсері

Әділетті қоғам құру бұл мемлекеттің ең басты міндеті. Оны мемлекет заң арқылы жүзеге асыра алады. Ал, көпшілікті ағарту мен қоғамда әділдіктің қалыптасуына бұқаралық ақпарат құралдары ерекше әсер етеді. Бұл бағытта мемлекет пен ақпарат құралдарының мүддесі бір арнаға тоғысады. Баспасөз бостандығы туралы заңдағы «мемлекеттік мекеме өз қарамағында бұқаралық ақпарат құралын ұстауға тыйым салынады», сондай-ақ «мемлекеттен бұқаралық ақпарат құралдарының мазмұнына бақылау цензура қоймайды» деп көрсетілуі ақпарат құралдарының дербес, тәуелсіз болу жағдайын қамтамасыз еткені болмаса, мұнда бірлесіп жұмыстауға тыйым салынған бап жоқ. Бұл  «Төртінші билік» деп аталатын ақпарат құралдары қоғамдық тұрақтылықты қалыптастыруда билікпен бірлесе жұмыстаудың мүмкіндіктері бар екенін көрсетеді.

Саяси орта және оның әсері

Саясаткерлер әділдікті өз көзқарастарына сәйкес бағалап келеді. Адамдар да біркелкі емес, әркім өзінің дарыны, қабілеті, сыртқы бейнесі, қызықтайтын дүниесі сияқты белгілерімен бір-бірінен айырмашылықта болады. Олардың барлығына бірдей мүмкіндік жасалғанда ғана әділдік үстемдік құрады. Бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған материалдардың мазмұнына қарағанда әдеп мәселесін қозғаған барлық материалдың 90 пайызында саясаткерлердің этикасының жоқтығы мен мүдде қайшылығы сөз етілген. Бұқаралық ақпарат құралдарында таратылған лауазым иесі туралы теріс пікірдегі ақпарат жоққа шығарылмайды, түсінік берілмейді. Тек санаулы жағдайда ғана мәселесінің мәнісі жайлы ақпарат таратылып жатады. Мемлекеттік саяси қызметкерлер немесе мемлекеттік Ұлы Құрыл мүшелері, барлық сатылы әкімдер, АӨХ-ның шығарған қайшылықтары мен кемшіліктері жайлы мақалалар көптеп шықса да, мемлекеттік мекеме мен  саяси партиялар жұмған  аузын ашпайды.  Мәселеге назар аударып, баға беру,  оны жоққа шығарып, қайшылықты арылтқаны жөнінде мәлімет беру мәдениеті біздің елімізде әлі қалыптасқан жоқ. Ықпалды ақпарат құралдарын саясаткерлер жанама түрде ықпалына кіргізіп, меншіктену күшейіп барады. Ақпарат құралының компанияға немесе жеке адамға қатыстылығы жайында мемлекеттік тіркеуден таба алмағандықтан бұлардың иелері есімі ашық емес. Олардың меншік иесі құпия болып, бір қол астына шоғырлануы редакциялық цензураны өршітіп, баспасөз бостандығын жоққа шығарып, ақпараттың сапасына кері әсер етуде. Сондықтан қандай бір қайшылыққа жауапкершілік жүктетіп, оны көпшілікке жария етіп, ашыққа шығаруды қалыптастырған жөн. Халықтың үміт отын үнемі жандандыратын әділдік туралы түсінікте кішкентай мәселе деген болмайды. Азаматтардың нанымы мен сенімін құрметтей алмайтын мемлекет пен саяси күш жайлы қанша жақсы сөздер айтсаң да қажеті шамалы. Ондай институт ұзаққа бармайды. Халықтың әділдікке деген сенімін оятып, оған ие болу саяси партиялардың басты құралы болуға тиіс. Халықтың сенімін тек ғана әділдік оята алады.

Журналистер этикасы және өзін өзі реттеу

Журналистер кәсіптік әдеп ұстанымына бағынатын болса да, оларға деген қысым күшті екені зерттеулерден анықталды. Глоб Интернэшнл орталығы жасаған зерттеулерге қарағанда өткен бір жылда 140 журналист,  бұқаралық ақпарат құралына қатысты 182 оқиға тіркелген. Олардың кейбіреулері ақпарат жинау кезінде таяқ жеп, техникалық құралдары бүлінген. 2017-2018 жылы шыққан қайшылықтың 14.7 пайызын бопсалау, 5 пайызын жұмыс құралына нұқсан келтіру, 60 пайызын «сотқа шағымданамын» деп қысым жасау оқиғалары иеленген. «Сіздің редакцияларыңызда жазуға тыйым салынған тақырыптар қара тізімі бар ма?» деген сұраққа сауалнамаға қатысушылардың 40 пайызы «солай» деп жауап берген. Сондықтан да тапсырыспен жазылатын ақылы мақалалар мен хабарлар көбейіп, әдептілік құндылықтарына нұқсан келуде. Осының барлығын реттейтін заң өте қажет. «Барлығына да бірдей мүмкіндік берілген жағдайда ғана әділдік  салтанат құрады» деген ұстаным анда-санда болса да айтылып келеді. Бұл дегеніміз ақпаратты ешбір қоспасыз, нақты оқиғаны сол күйінде уақытын ұттырмай жедел жеткізу, сол оқиға жайлы азаматтар өздері қорытындысын жасайтындай көпшілікке мүмкіндік тудыру деген сөз. Еркін, дербес ақпарат құралдарының дамуына экономикалық, құқықтық орта жасалмаса да, біздің журналистер өздері ұсыныс көтеріп, оны қолға ала бастауы ең үлкен жетістік.

МҰХ-ның төрағасы кеңесшісі, Ғылым Академиясының философия институты,  заң бөлімі меңгерушісі , профессор Д.Батмөнх

Аударған Сәбет Насырұлы

Моңғолияда

Моңғол ғарышкерінің ғарыш кеңістігіне сапар шеккеніне 40 жыл

Published

on

09 сәуір, KAZNEWS. Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Елшілігінде ғарышкерлер күні мерекесі қарсаңында Моңғолияның алғашқы ғарышкері, Моңғол Халық Республикасының батыры, Кеңес Одағының батыры, Жезқазған бен Байқоңыр қалаларының Құрметті азаматы, генерал-майор Жүгдэрдэмидийн Гүррагчаамен достық кездесу өткізілді.

Биылғы жылы алғашқы Моңғолия ғарышкерінің ғарышқа ұшқанына 40 жыл және адамзаттың ғарыш кеңістігіне алғашқы рет сапар жасағанына 60 жыл толып отыр.

Кездесу барысында Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Елшісі Ж.Әділбаев тарихи дамуында көптеген ұқсастықтарға ие екі халық арасындағы достық қатынастар мен қазақстан-моңғол ынтымақтастығының қазіргі даму деңгейі туралы айтып өтті. Сонымен қатар Моңғолия ғарышкерінің ұшуы 1981 жылы 22 наурыз мейрамы кезінде қазақтың Байқоңыр ғарыш айлағынан ұшырылғандығын және барлық ғарыш кемелерінің қазақ жеріне қайта оралатынын айтып өтті.

Өз кезегінде, Ж.Гүррагчаа бортта халықаралық экипажы бар «Союз-39» ғарыш кемесінің Байқоңырдан ұшуы барысындағы өзінің әсерлері мен экспедиция кезінде Моңғолия ғылымының дамуына зор үлесін қосқан 50-ден астам ғылыми-тәжірибелер жүргізілгендігі туралы естеліктерімен бөлісті.

Ж.Гүррагчаа жақын достарының ішінде қазақстандық әріптестер де бар екенін және олардың жоғары кәсіби біліктіліктерін атап өтті. Ол бүгінгі күнге дейін қазақстандық ғарышкерлер Тоқтар Әубәкіровпен және Талғат Мұсабаевпен достық қарым-қатынаста екендігін айтты.

Кездесу соңында тараптар бұдан әрі біріге кездесулер мен түрлі шаралар өткізуге және ғарыш саласындағы байланыстарды жандандырып, өзара тәжірибе алмасып отыруға дайын екендіктерін білдірілді.

Continue Reading

Моңғолияда

Моңғолия Премьер-Министрі: 1-шілдеге дейін барлық азаматтар вакцина алады

Published

on

06 сәуір, KAZNEWS. Моңғолия Премьер-Министрі Л.Оюун-Эрдэнэ 4 сәуірде халыққа мәлімдеме жасады.

«Премьер-Министр қызметіне тағайындалған сәтте халықты вакцинациялау бірінші мақсатым болады деп айтқанмын. Пандемия ошағында жұмыстап жатқан дәрігерлер мен қызметкерлерді алғашқы сатыда Үкіметтің 100 күндігіне сиыстырып екпе салу үшін жұмыстаудамыз. Адамзаттың пандемияны жеңіп шығудың бірден-бір жол вакцина екені сөзсіз.

Дүниежүзіндегі адам санын 7 миллиард деп есептесек, күніне 16 миллион адамға екпе салу мүмкіндігімен қамтамасыз еткенде барлық адамды екі реткі екпемен 2 жылда егіп бітеді екен.

Қазір дүниежүзіндегі адамдардың 1,8 пайызына ғана екі реткі екпе егіліп отыр. Бұл халықаралық деңгейде вакцинаға деген сұраныстың артуына әкеліп соғуда. Әр ел өз азаматтарын толық вакцинациялауға бар күшін салып жатыр.

Моңғолия Үкіметі 2021 жылдың 23 ақпанынан вакцинациялау жұмысын бастаған.

Бүгінге дейін 346 мың 745 адам яғни халықтың 16,3 пайызы екпе салдырған.

Осыған байланысты Үкіметтен сәуір мен мамыр айларын ел бойынша вакцинациялау айы деп жариялап отырмыз.

Бүгіннен бастап екпе егудегі қарқынды екі есеге арттыратын боламыз.

Алдағы 1 мамырда ел астанасындағы барлық ересек азаматтарға,

1 маусымға дейін өңірлердегі барлық азаматтарға,

1 шілдеге дейін екінші реткі вакцина салуды аяқтауды жоспарлап отырмыз.» – деді.

Continue Reading

Моңғолияда

Қазақстандық дипломаттар қан тапсыру акциясына қатысты

Published

on

02 сәуір, KAZNEWS. Улаанбаатар қаласында қазақ диаспорасының белгілі тұлғаларының бірі, «Turan World» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің жетекшісі Ерболат Әшікұлының бастамасымен және Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Елшілігінің қолдауымен «Тіршілік көзі» атты донорлық қан тапсыру қайырымдылық акциясы өтті. Игілікті іс-шарада Моңғолия астанасын мекендейтін қандастарымыз және Елшілік қызметкерлері белсенділік танытты. Қан тапсырмас бұрын, ниет білдірушілер қалыпты медициналық тексерулерден өткізілді.

Өз кезегінде Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Жалғас Әділбаев моңғол бұқаралық ақпарат құралдарына берген сұхбатында қазіргі әлемді жайлаған COVID-19 пандемиясы кезінде адам денсаулығы басты құндылық екенін баса айтты. Осы құндылықты сақтауда дәрігерлердің еңбектерін әлем жұрты мойындауда. Сондай-ақ, бұл іс-шараға қатысу Қазақстан Елшілігінің моңғол халқына деген ілтипаты екенін мәлімдеді. Осы себепті Елшілік қан тапсыру сияқты игі істерге алдағы уақытта да белсене қатысуға әзір екенін атап өтті.

«Дені сау адам үшін қан тапсыру қауіпсіз, тіпті бұл үрдістің ағза үшін де пайдасы зор», – деді Ұлан-Батыр қаласы №2 емханасының Қан сапасы және қауіпсіздік жөніндегі бөлім меңгерушісі Т.Алимаа. «Қан тапсырушы донордың ағзасы әрдайым жаңарып, тазарып отырады, ал бұл жүрек, көктамыр және басқа да аурулардың алдын алуға септігі бар», – деді.

Белгіленген уақытқа дейін шамамен 50 адам донор атанып, өзге жандардың өміріне үміт отын сыйлауға көмегін тигізеді.

Айта кетейік, акцияның негізгі мақсаты – донорлықты дәріптеу, қан мен оның компоненттерінің санын арттыру, қайырымдылыққа ат салысу.

Улаанбаатар хот дахь Казахстаны дипломат ажилтнууд цус хандивлах сайн дурын аянд оролцлоо

2021 оны 4-р сарын 2-нд Улаанбаатар хот дахь казах иргэдийн идэвхтэн, «Turan World» ХХК-нийн Тэргүүн Ашик овогтой Ерболатын санаачилгаар мөн Бүгд Найрамдах Казахстан Улсаас Монгол Улсад суугаа Элчин сайдын яамны дэмжлэгтэйгээр «Амьдралын эх булаг» сэдвийн дор цус хандивлах сайн дурын аян зохион байгуулагдав.

Уг буяны арга хэмжээнд Монгол Улсын Нийслэлд амьдардаг казах иргэдийн төлөөлөл болон ЭСЯ-ны ажилтнууд идэвхтэй оролцлоо. Цус хандивлах хүсэлт гаргасан иргэд эхлээд эрүүл мэндийн үзлэгт хамрагдлаа.

Цаашлаад Бүгд Найрамдах Казахстан Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Жалгас Адилбаев Монголын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдэд өгсөн ярилцлагадаа дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын үед хүн эрүүл байх нь хамгийн үнэ цэнэтэй зүйл болохыг онцлон тэмдэглэв. «Энэхүү үнэ цэнийг хадгалахын төлөө зүтгэж буй эмч нарын хөдөлмөрийг дэлхий нийт хүлээн зөвшөөрч байна. Тэрээр энэхүү арга хэмжээнд оролцож байгаа явдал нь Казахстаны Элчин сайдын яамны монгол түмэнд үзүүлж буй хүндэтгэлийн илэрхийлэл», -гэдгийг дурдлаа. Мөн ЭСЯ-ны зүгээс цусаа хандивлах зэрэг сайн аяны үйлсэд үргэлжлүүлэн идэвхтэй оролцоход бэлэн байгаагаа илэрхийллээ.

«Цус өгөх нь хүний эрүүл мэндэд аюулгүй харин ч хүний биед маш их тустай байдаг»,- хэмээн Улаанбаатар хотын 2-р эмнэлгийн Цусны чанар, аюулгүй байдлын тасгийн эрхлэгч Т.Алимаа хэллээ. «Цусны донор хүний бие байнга шинэчлэгдэж, цэвэрлэгдэж байдаг нь зүрх, судас болон бусад өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхэд тусалдаг»,- гэдгийг тэрээр онцолж байлаа.

Товлосон цагт 50 орчим хүн цусаа хандивлаж бусдын амьдралд итгэл, найдвар төрүүлэхэд ийнхүү тусаллаа.

Энэхүү аяны гол зорилго нь цусны донорыг сурталчлах, цус, түүний бүрэлдэхүүн хэсгүүдийн тоог нэмэгдүүлэх, буяны ажилд оролцох явдал юм.

Continue Reading

Моңғолияда

Моңғолияның 13 аймағы коронавирустың таралу қарқыны бойынша «қызыл» аймаққа кірді

Published

on

27 наурыз, KAZNEWS. Еліміздің 13 аймағы коронавирустың таралу қарқынына байланысты 2021 жылдың 28 наурызынан бастап «қызыл» аймаққа кіреді.

Бұл туралы шешімді Мемлекеттік төтенше комиссияның кезекті отырысында Моңғолияның вице Премьер-министрі С.Амарсайхан хабарлады.

Өмнөговь, Дорноговь, Архангай, Баянхонгор, Дархан-Уул, Дорноговь, Завхан, Орхон, Төв, Хөвсгөл, Хэнтий, Өвөрхангай, Увс аймақтары 2021 жылдың 11 сәуіріне дейін «қызыл» аймақ санатында болады.

Ал, қалған өңірлері «жасыл» аймақта тұр.

Continue Reading
Advertisement

Бізге жазылыңыз

Сөзге тиек

Әлемде4 days ago

Фоторепортаж: Аты аңызға айналған Аттила туралы кітаптың тұсаукесері өтті

Бүгін Халықаралық Түркі академиясында Мажарстанның Сыртқы сауда және сыртқы істер министрі Петер Сийярто мен Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Сыртқы...

Спорт4 days ago

Солтүстік Корея 2 рет саяси, 1 рет пандемиялық жағдайға байланысты олимпиада ойындарына қатыспады

06 сәуір, KAZNEWS. Солтүстік Корея Токиода өтетін жазғы Олимпиада ойындарына қатыспайды. Солтүстік Корея Үкіметі бұған дейін 2 рет олимпиада ойындарына...

Әлемде5 days ago

Олимпиада – білім додасы

Олимпиада – білім додасы. Бұл сөздің мағынасы «ақиқат» және «түсінік, білім» деген мағыналарды береді. Ежелгі Грекияда басын бұлт ораған ең...

Әлемде1 week ago

Түркістан Декларациясы

Түркітілдес мемлекеттердің ынтымақтастық кеңесі бейресми саммитінің Түркістан Декларациясы 2021 жылғы 31 наурыз 2021 жылғы 31 наурызда «Түркістан – түркі әлемінің...

Әлемде2 weeks ago

Жо Байден 100 күнгі жоспарын уақытынан бұрын орындады

28 наурыз, KAZNEWS. АҚШ президенті Жо Байден 25 наурызда Ақ үйде қызметіне кіріскелі бері алғаш рет баспасөз конференциясын өткізді. Жо...

Әлемде2 weeks ago

Еуразия ұлттық университеті мектеп бітіруші түлектерді қабылдауға дайын

Биыл Қазақстан Республикасының жетекші классикалық жоғары оқу орындарының бірі – Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің құрылғанына биыл жиырма бес...

Дерек3 weeks ago

Наурыз туралы қызықты 10 дерек

21 наурыз, KAZNEWS. Наурыз – бүгінде халықаралық мереке. Ол Орталық Азияның көптеген елдерінде: Қазақстанда, Өзбекстанда, Қырғызстанда, Түркіменстанда, Әзірбайжанда, Тәжікстанда және...

Дерек1 month ago

Әйелдер туралы ең қызықты 5 дерек

09 наурыз, KAZNEWS. Әлемнің бірқатар елдері халықаралық әйелдер мерекесін атап өтті. Айрықша сыйлық беріп, нәзік жанды аруларға құрмет көрсетті. Түрлі...

Басты назарда