Дерек
Құтлық Елтеріс қағанға арналған көне түркі дәуіріне тиесілі ғұрыптық кешені табылды
Published
2 years agoon
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2022/08/FB_IMG_1661426716447.jpg)
KAZNEWS. Улаанбаатар. 2022 жылғы 25 тамыз – Халықаралық Түркі академиясы мен Моңғолия академиясының Тарих және археология институты бірлесіп жүргізген «Номгон-2022» ғылыми археологиялық экспедициясы барысында Номгон алқабында (Моңғолияның Архангай аймағы) Құтлық Елтеріс қағанға арналған көне түркі дәуіріне тиесілі ғұрыптық кешені табылды.
Бұл туралы 2022 жылғы 24 тамызда Улаанбаатарда өткен баспасөз конференциясында Халықаралық Түркі академиясының президенті Д.Қыдырәлі мен Моңғолия Ғылым академиясы жанындағы Тарих және археология институтының директоры Г.Эрэгзэн мәлімдеді.
Халықаралық Түркі академиясы мен Моңғолия ҒА Тарих және археология институты «Бүгін сіздермен қуанышты жаңалығыммен бөліскелі отырмын. Биылғы экспедицияның нәтижесінде Күлтегін мен Білге қағанның әкесі, Түрік қағандығын қайта жаңғыртушы Құтлық Елтеріс қағанға арналған кешен мен жазба ескерткіші табылып отыр. Түркі дәуірінің құнды жәдігерінде «түрк» атауы алғаш рет кездесетін ең көне жазба ескерткіш екенін атап өткім келеді», – деді Д.Қыдырәлі БАҚ өкілдеріне.
Экспедиция мүшелерінің мәліметі бойынша, Номгон кешені 49х41,5м аумағында орналасқан. Кешеннің орталық ғимаратының айналасында сопақша арық қазылып, қазылған топырақтан бекіністің өзі тұрғызылған. Қазба жұмыстарының орнында табылған құнды олжаданың екі жағында – құлпытастың фрагментіндегі мәтін көне түркі руна жазуымен қашалған, ал үшіншісінде – соғды тіліндегі жазу. Экспедицияға қатысқан ғалымдар ескерткіш мәтініндегі «Тәңір», «Түркі», «Құтлық», «түмен» сияқты бірқатар сөздерді анықтай алды. Табылған жәдігерлер мен жазба мәтіні негізінде ғалымдар Номгон кешені Күлтегін мен Білге-қағанның әкесі – Түрік қағанатын жаңғыртып, оны 682-693 жылдары билеген Құтлық Елтеріс-қағанның құрметіне салынған деген қорытындыға келді. Осылайша, «түркі» сөзі кездесетін жерлеу тасынан табылған жазу түркі дәуірінің ең көне жазба ескерткіші болып табылады.
Жалпы, Номгон мәтіні түркітану тарихындағы Орхон жазбаларынан кейінгі үшінші жаңалық болып табылады және Номгон ғұрыптық кешеннің құрылымының өзі көп жағынан Білге-қаған мен Күлтегіннің ғұрыптық кешендеріне ұқсас. Сонымен қатар, Номгон стеласының жоғарғы бөлігінде екі қасқырдың бастары бейнеленген. Мұндай «қаған» атрибуттары басқа да көне түркі жәдігерлерде, соның ішінде Таспар-қаған, Білге-қаған, Күлтегін құрметіне қойылған ескерткіштерінде де бар екені белгілі.
Бұл археологиялық жаңалық түркітану ғылымындағы көне түркілердің тарихы туралы білімді айтарлықтай тереңдетіп, кеңейте алатын тарихи оқиға екені сөзсіз. Халықаралық Түркі академиясы мен Моңғолия археологтарының бірлескен жетістігі түркітілдес елдер мен Моңғолияның ғылыми орталары арасындағы археология мен тарих салаларындағы тығыз ынтымақтастықты одан әрі дамыту үшін жаңа перспективалар ашады.
You may like
-
Д.Қыдырәлі Моңғолияның Білім және ғылым министрі Л.Энх-Амгаланмен кездесті
-
Дархан Қыдырәлі «Алтын жұлдыз» орденімен марапатталды
-
Фоторепортаж: Аты аңызға айналған Аттила туралы кітаптың тұсаукесері өтті
-
Халықаралық Түркі академиясының басшысы Моңғолия елшісімен кездесті
-
Түркі академиясы «Түркі әлемі: тарихи-мәдени мұра» атты халықаралық конференция өткізді
Дерек
Түркі мемлекеттері ұйымының 10-саммиті аясында 12 құжаттарқа қол қойылды
Published
10 months agoon
November 3, 2023![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/11/image_l.jpg.webp)
Түркі мемлекеттері ұйымының 10-саммиті аясында 12 құжаттарқа қол қойылды, деп хабарлайды qazradio.fm Ақорданың баспасөз қызметіне сілтеме жасап.
Түркі мемлекеттері ұйымының 10-шы саммиті аясында қол қойылған құжаттар тізімі:
1. Астана Актісі;
2. Түркі мемлекеттері ұйымы 10-шы саммитінің декларациясы;
3. Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевті «Түркі әлемінің ең жоғарғы орденімен» марапаттау туралы мемлекеттер басшыларының шешімі;
4. Түркі әлемінің қаржы орталықтары мәртебесін беру туралы мемлекеттер басшыларының шешімі;
5. Түркі ынтымақтастығы ұйымдарының жаңа туларын қабылдау туралы шешім;
6. Тағайындаулар туралы мемлекеттер басшыларының шешімі;
7. Экономикалық ынтымақтастық ұйымына Түркі мемлекеттері ұйымының байқаушы мәртебесін беру туралы шешім;
8. 6 ақпан – Табиғи апаттар құрбандарын еске алу және Түркі мемлекеттері ұйымының ынтымақтастығы күні деп бекіту туралы шешім;
9. Түркі мемлекеттері ұйымы Хатшылығының бюджетін басқару ережесі туралы шешім;
10. «Түркі мемлекеттері ұйымы Тұрақты өкілдері жөніндегі ережені» әзірлеу туралы шешім;
11. Түркі мемлекеттері ұйымына мүше мемлекеттердің тиісті мекемелері арасындағы метрология саласындағы ынтымақтастық туралы хаттама;
12. Түркі мемлекеттері ұйымының 2023-2027 жылдарға арналған көлік байланысы бағдарламасын іске асыру жөніндегі бірлескен іс-шаралар жоспары (жол картасы).
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/09/nrwtyo_vikram_moon_lander_x974.jpg)
05 қыркүйек, KAZNEWS. Айдың бетінде күн батып, түн басталған кезде Үндістанның қондырғыш станциясы мен өздігінен жүретін станциялары «ұйқы» режиміне көшеді.
Үндістанның Ғарышты зерттеу ұйымы (ISRO) ай бетіндегі күн батып, түн басталғаннан кейін, станциялары шамамен 22 қыркүйекте қайта жұмыс істей бастайды деп хабарлады.
Жоғарыда аталған станциялардың батареялары күн сәулесімен қуатталады.
Айдағы бір тәулік төрт аптадан астам уақытты құрайды.
23 тамызда Үндістанның «Чандрайан-3» станциясы «Викрам» қондырғышын айға сәтті қондырған.
Викрам станциясының корпусына бекітілген Прагяан өздігінен жүретін станциясы ай бетінде жұмыс істей бастады.
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/07/FB_IMG_1690037473956.jpg)
24 шілде, KAZNEWS. Жоғарғы суреттегі азамат әйгілі актер Кристиан Бэйл. Ол шілде айында батыс Моңғолияда саяхаттап, көшпенділердің салт дәстүрімен танысып қайтты.
Сонымен Кристиан Бэйл деген кім?
Кристиан Чарльз Филип Бэйл (ағылш. Christian Charles Philip Bale; 30 қаңтар 1974, Пембрукшир, Уэльс, Ұлыбритания) — ағылшын актері. Алғашқы кинокарьерасын тәуелсіз шағын жобалардан бастаған.
Бейл 13 жасында Стивен Спилбергтің «Күн Империясы» (1987) фильмінде ойнаған ролінде алғаш рет көрермен көзіне түсті. 2000 жылы «Америкалық Есалаң» картинасында қанішер Патрик Бэтменді сомдаған үшін кино сыншылар назарына ілікті. Ол «Машинист» (2004) киносында Тревор Резникті ойнау үшін 63 фунт салмақ тастайды, сол үшін оған актерлік шебері үшін жақсы абырой алып келеді.
Кристиан Бейл Кристофер Нолан режиссерлік еткен «Бэтмен: Бастама» (2005), «Қара сері» (2008) және «Қара сері: Жандану» (2012) трилогиясында Брюс Уэйн/Бэтменді ойнағаннан кейін көпшілікке таныла бастады. «Күрескер» (2010) биографиялық фильмінде Дикки Эклундты сомдағаны үшін Бейл сыншылардан жақсы баға алды және бірнеше марапаттарға ие болды, соның ішінде бірінші рет Екінші пландағы үздік ер ролі номинациясы бойынша Оскар және Алтын глобус сыйлықтарының иегері атанады және Екінші пландағы үздік ер ролі үшін АҚШ Гильдия киноактерлер сыйлығымен марапатталынады.
2013 жылы «Америкалық сергелдең» драмалық комедиясында ойнайды, сол үшін Бейл екінші рет Оскар номинациясына түседі және бұл номинация бірінші рет үздік ер ролі үшін еді.
Дерек
Футзалдан ел біріншілігіне қатысқан футболшылардың орташа жасы – 23 де
Published
1 year agoon
April 6, 2023![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/04/339290172_769644754439121_831721192143059566_n.jpg)
6 сәуір, KAZNEWS. Моңғолия Президентінің қолдауымен Дорноговь аймағының Сайншанд қаласында ұйымдастырылған футзалдан 21 аймақтар арасындағы «Ұлттық кубок-2023» ел біріншілігі аяқталды.
Баян-Өлгий аймағының құрамасы алғаш рет 4 -ші орынға тұрақтап, 1 миллион 500 мың төгрөг ақшалай сыйлықмен марапатталды.
Казньюс ақпарат агенттігі аталмыш ел біріншілігіне қатысқан ойыншылардың орташа жасын есептеп шығарды.
Казньюс сараптамасына сүйенсек, К.Наурызғажы бапкерлік еткен футболшыларымыздың орташа жасы – 23 де.
Ең кішкенесі 16 жаста, ең үлкені 32 жаста екенін байқауға болады.
Н.Халук 16, З.Капитрон 17, Т.Серлан, С.Ердос, М.Айболат, Е.Ақжол 21, Т.Бақыт 22, Қ.Дәуренбек, Қ.Ерқанат 23, М.Ертіс, Т.Ақжол 25, А.Айдын 26, Б.Ертіс 29, А.Тұрар 32 жаста.
Бізге жазылыңыз
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2024/01/FB_IMG_1705564012388-80x80.jpg)
Ғабит Қойшыбаев Моңғолияның СҚ министрлігінің Мемлекеттік хатшысымен кездесті
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2024/01/tt1pxd_agt-fantasy-league-103-enkh-erdene-1_x974-80x80.jpg)
Саймон Коуэлл: Бұл жігіт осылай ән айтуы керек. Маған шоу өте ұнады
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2020/05/sailau2016-80x80.jpg)
Моңғолияда 28 маусымда парламент сайлауы өтеді
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2019/11/mongoliamap-80x80.jpg)
Моңғолия халқының саны 3,5 миллионға жетті
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2024/01/suretttt-80x80.jpg)
Президент сұхбаты талқыланды
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2021/01/tokayev1-80x80.jpg)
Қасым-Жомарт Тоқаев: Біз озық ойлы ұлт ретінде тек қана алға қарауымыз керек
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2024/01/okokokok-80x80.jpg)
Ұлттың ұлы жиынына айналған Дүниежүзі қазақтарының бес құрылтайы (1992ж. -2017жж.)
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2024/01/vvvv-80x80.jpg)
Колледждегі қысқы сессия
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2020/04/13435491_1786096388276767_3143292488639304827_n-80x80.jpg)
ТАҒЫЛЫМЫ ЕРЕН БІЛІМ МЕКЕНІ
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2019/09/5ccbbd737aaec-80x80.png)
1 дана КАРТОП + 1 қасық БАЛ = желке мен мойындағы ТҰЗДЫ кетіреді
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2019/02/111128-80x80.jpg)
СУЫҚ ТИІП АУЫРҒАНДА ЖІБЕРЕТІН 10 ҚАТЕЛІК
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2019/11/ertay-tanai1-80x80.jpg)
Калифорния мемлекеттік унивеситетінің профессоры, доктор ТАНАЙҰЛЫ ЕРТАЙ
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2020/02/84593274_2812581422160395_8446595452974923776_n-80x80.jpg)
ШҰҒЫЛ: Баян-Өлгийде коронавирус жұқтыруы мүмкін деген күдікті тіркелді
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2019/01/44-80x80.png)
Әуез Таштуанұлы – Моңғолиядағы қазақ ұшқышы
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2020/02/zamanbek-front-80x80.jpg)
Заманбек Абдуллинұлы: Аптасына бір рет отын салатын пеш жасап шығардық
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2019/09/20190806230759674_big-80x80.png)
Үш ойғырдың басынан ел көшкенде…
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/07/jazgi-80x80.jpg)
«Жас қазақ» жазғы этно-лагері – бір үйдің баласындай…
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/03/FB_IMG_1679752544042-80x80.jpg)
Бекнұр Қалиұлының Қырғызстандағы халықаралық турнирде чемпион атанған сәті
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/02/nursultan-80x80.jpg)
Мен сені сүйдім – Нұрсұлтан Төлеубай
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2022/12/1200_0_3qPAiUUbkd2zFqhK6aUok8CAhkUoDENKKYRZRn0F-80x80.jpg)
Тұрды Төлекенұлы туралы деректі фильм жарыққа шықты
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2022/10/221001173301042e-80x80.jpg)
Қоғам қайраткері Жеңісхан Дүзелбайұлы туралы деректі фильм һәм 10 дерек
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2022/08/maxresdefault-80x80.jpg)
FIFA World Cup Qatar 2022 | Official Song
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2022/07/aytshimagan-80x80.jpg)
KOBA & NY-ZA – NE BOLDY SAGAN
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2022/07/275403901_1142762096577933_247869496902421_n-80x80.jpg)
Төлеген Жапарұлының “Ай хой 25” атты ән кеші өтеді
Сөзге тиек
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/11/image_l.jpg-400x240.webp)
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/11/image_l.jpg-80x80.webp)
Түркі мемлекеттері ұйымының 10-саммиті аясында 12 құжаттарқа қол қойылды
Түркі мемлекеттері ұйымының 10-саммиті аясында 12 құжаттарқа қол қойылды, деп хабарлайды qazradio.fm Ақорданың баспасөз қызметіне сілтеме жасап. Түркі мемлекеттері ұйымының...
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/09/nrwtyo_vikram_moon_lander_x974-400x240.jpg)
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/09/nrwtyo_vikram_moon_lander_x974-80x80.jpg)
Айдағы Үндістанның станциясы «ұйқы» режиміне көшеді
05 қыркүйек, KAZNEWS. Айдың бетінде күн батып, түн басталған кезде Үндістанның қондырғыш станциясы мен өздігінен жүретін станциялары «ұйқы» режиміне көшеді....
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/07/FB_IMG_1690037473956-400x240.jpg)
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/07/FB_IMG_1690037473956-80x80.jpg)
Кристиан Бэйл батыс Моңғолияға саяхаттады. #Бэтмэн😀
24 шілде, KAZNEWS. Жоғарғы суреттегі азамат әйгілі актер Кристиан Бэйл. Ол шілде айында батыс Моңғолияда саяхаттап, көшпенділердің салт дәстүрімен танысып...
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/04/339290172_769644754439121_831721192143059566_n-400x240.jpg)
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/04/339290172_769644754439121_831721192143059566_n-80x80.jpg)
Футзалдан ел біріншілігіне қатысқан футболшылардың орташа жасы – 23 де
6 сәуір, KAZNEWS. Моңғолия Президентінің қолдауымен Дорноговь аймағының Сайншанд қаласында ұйымдастырылған футзалдан 21 аймақтар арасындағы «Ұлттық кубок-2023» ел біріншілігі аяқталды. ...
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/03/photo_110316-400x240.jpeg)
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/03/photo_110316-80x80.jpeg)
Таба аласыз ба? Моңғолияда ілбіс суретке түсіп қалды
Ұлыбританиялық DailyMail басылымы америкалық фотограф Макса Воның суретін жариялады. Суретте Алтай тауларының тау-тасты шатқалында сирек кездесетін ілбіс түсірілген. Ерекше ілбісті...
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/01/kaznews1903-400x240.jpg)
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2023/01/kaznews1903-80x80.jpg)
1903-2023 жыл аралығындағы қоян жылында есте қалған оқиғалар
06 қаңтар, KAZNEWS. Қоян жылы– барыс жылынан соң, ұлу жылынан бұрын келетін мүшел есебінің төртінші жылы. Қоян қазақтың шаруашылық тарихында...
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2022/12/2022uzdik10kaznews-400x240.jpg)
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2022/12/2022uzdik10kaznews-80x80.jpg)
Жылдың үздік 10 оқиғасы – KAZNEWS
24 желтоқсан. KAZNEWS ақпараттық агенттігі жыл сайын «Жылдың үздік 10 оқиғасын» анықтауды дәстүрге айналдырған. Агенттіктің көзқарасы бойынша 2022 жылдың үздік...
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2022/12/1200_0_3qPAiUUbkd2zFqhK6aUok8CAhkUoDENKKYRZRn0F-400x240.jpg)
![](https://kaznews.mn/wp-content/uploads/2022/12/1200_0_3qPAiUUbkd2zFqhK6aUok8CAhkUoDENKKYRZRn0F-80x80.jpg)
Тұрды Төлекенұлы туралы деректі фильм жарыққа шықты
04 желтоқсан, KAZNEWS. Көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, Қобда беті қазақтары (Монғолия) арасынан мемлекеттік лауазым атқарған алғашқы қайраткерлердің бірі Тұрды...