Connect with us

Моңғолияда

Жалғас Жұмаұлы Әділбаев: Қазақстан мен Моңғолия ынтымақтастығын арттырудың мол мүмкіндіктері бар

Published

on

KAZNEWS: Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Жалғас Жұмаұлы Әділбаевтың сұхбатын назарларыңызға ұсынамыз.

– Сіз осыдан алты ай бұрын Моңғолиядағы Қазақстан Республикасының Төтенше және Өкілетті Елшісіне тағайындалып келдіңіз. Қысқа мерзімде қандай істер атқарып үлгердіңіз?

– Алты ай мерзім ауқымды іс-шаралар өткізу үшін өте аз уақыт. Дегенімен, осы уақыт ішінде 25 жылдан кейін Моңғолия үкімет басшысы У.Хүрэлсүхтің ел астанасы Нұр-Сұлтан қаласына ресми іс-сапарын ұйымдастырдық. Бұл тарихи сапар болумен қатар, екі елдің қарым-қатынасын жаңғыртып, жоғары деңгейдегі кездесулерді жиі ұйымдастыру қажеттілігін көрсетті. Осы сапар барысында Қазақстан-Моңғолия бизнес форумы өткізіліп, 8 коммерциялық құжатқа қол қойылды.
Бұған қоса, мәдени-гумманитарлық салаларда ынтымақтастық орнату, атап айтқанда, Моңғолияда Қазақстанның, Қазақстанда Моңғолияның мәдениет күндерін ұйымдастыру, сондай-ақ «Абай мәдениет орталығын» ашу бағыттарында жұмыстар жүргізудеміз. Қазіргі кезде бұл ұсыныстар Моңғолияның ресми органдарымен зерделенуде.

– Екі елдің ынтымақтастығын дамытудың басты қозғалтқыш күші оның экономикалық тағаны болып саналады. Дәл қазіргі жағдайда екі елдің экономикалық ынтымақтастығы қай деңгейде деп ойлайсыз?

– Біздің екі ел әлі де әлеуметтік-экономикалық ынтымақтастық мүмкіндіктерін толық пайдалана алмай келеді. Мысалы, 2019 жылы екі жақты сауда айналымы 59,9 млн АҚШ долларын құраса, Қазақстаннан 58,2 млн АҚШ долларының тауары экспортқа шығарылып, Қазақстан тарапы импорты 1,74 млн.АҚШ доллары болған. Бұдан тыс, жылдан жылға сауда айналымы азайып келеді. 2018 жылы екі мемлекет сауда айналымы 67.4 млн.АҚШ доллары болса, 2017 жылы ол 74.8 млн.АҚШ доллары құраған. Басқаша айтқанда, Моңғолияның сыртқы саудасы тұрғысынан Қазақстан экспорттаушы ел болып отыр.

– Сіз екі елдің экономикалық саладағы қарым –қатынасын дамытудың қандай мүмкіндіктері бар деп ойлайсыз?

– Бізден көбінесе ұн өнімдері, шылым, рапс тұқымы, майлы дақылдар тұқымы мен қатар кофе, шоколад өнімдері сияқты азық-түлік және көлік жабдықтарын Моңғолияға экпортталуда. Ал Моңғолия Қазақстанға негізінен ет, ет өнімдері, пошта маркалары, құнды қағаздар, түбіт, кілем мен жүн өнімдері импортталанады.
Екі ел арасында ауылшаруашылық саласындағы ынтымақтастықты нығайтуға мүмкіндіктер жеткілікті, яғни тері-терсек өңдеу мен шығарылған өнімді ішкі нарыққа өткізу. Қазақстан тарапы сіздердің ішкі нарықтарыңызға ұн өнімдері, рапс пен өсімдік майын ұсына алады. Екі елдің табиғаты мен ауарайы ұқсас болғандықтан қыс мезгіліндегі қатты суық ауарайы жағдайында жұмыс істей алатын қоғамдық көліктер енгізуімізге болады.

– Моңғолдар мен қазақтарда ұқсастықтар өте көп болса да, бір – бірімізді әлі де жақсы біле бермейміз. Баян-Өлгийлік қазақ ағайындарды қоспағанда екі ел азаматтарының сапарласуы аз. Себебін айтып бере аласыз ба?

– Расында да, моңғол мен қазақ тарихи тұрғыдан сабақтас халық. Моңғол халқы көшпенділер тарихында ерекше орын иеленетінін атап өту керек. Шыңғыс хан көшпенділер империясын құрды және оның құрамына керей, жалайыр, қыпшақ, найман, қоңырат сияқты рулар енген болса, олар қазіргі қазақ ұлтының негізін құраушылар болып табылады. Бұған қоса, қазақ тілі де, моңғол тілі де алтай тілдері тобына кіреді, әрі ортақ сөздік қоры бар. Моңғолия мен Қазақстан арасын 54 шақырымдық дәліз бөліп тұрғанымен, моңғол жерінде өмір сүретін 120 мың қазақ екі ел арасын жалғайтын «көпір» саналады. Сонымен қатар, әлеуметтік және мәдениеттік ұқсастығымыз екі халықты жақындастыратын басты факторлардың бірі болып саналады.
Қазақстан мен Моңғолияда экономика, саяхат туризм, инвестиция саласында бірлесіп жұмыс істеуге барлық мүмкіндіктері бола тұра, осы әлеуетті толық пайдалана алмай келеді. Одан басқа, көп жылдар бойы көлік және әуе қатынастарының болмауы екі жақты қатынастың әлсіреуіне себепкер болды.
Ал қазіргі жағдайда Қазақстан мен Моңғолия Үкіметтері екі ел ынтымақтастығын арттыру үшін ерекше көңіл бөліп отыр. Оның нақты айғағы ретінде Моңғолия Үкімет басшысының Нұр-Сұлтан қаласына ресми іс-сапарын айтуға болады. Осы сапар барысында мемлекеттік мекемелер бірлесіп жұмыс істеп, бір қатар екіжақты шарттар жасасты. Оның ішінде Қазақстанның таңдаулы жоғары оқу орындарында бакалавр, магистратура, докторантура бағдарламалары бойынша Моңғолиядан 25 студент қабылдау жөніндегі мағызды уағдаластыққа қол жеткізілді.
Бұдан басқа, 2019 жылы Улаанбаатар қаласында алғаш рет «Қазақ киносының күндерін» ұйымдастырдық. Келешекте де осындай іс-шараларды жыл сайын өкізуді жоспарлап отырмыз. Сондай-ақ,бірлескен мәдени және спорттық іс-шаралар, өнер қайраткерлері мен ғалымдар алмастырып тұруымыз қажет. Менің ойымша, осындай жобаларды жүзеге асыру қазақ халқының мәдениеті мен салт- дәстүрін моңғол ағайындарға танытумен бірге, мәдени қарым-қатынас саласындағы екіжақты ынтымақтастықты нығайта түсеміз.

– Екі ел қарым қатынасын арттыруда жоғары деңгейдегі ресми кездесулердің маңызы ерекше. Соңғы жылдардағы жоғары деңгейдегі кездесулерді атап өтсеңіз?

– Жоғары деңгейдегі өзара ресми іссапарлар екіжақтық қатынастарға жүйелі түрде әсер етіп, өзара ортақ мүдделерді көздейтін келісімдерді жүзеге асыру, бірлесіп жұмыс істеуге түрткі болатыны сөзсіз. Екіжақты ауқымды іссапарлар саяси келісімдерді нақтылап береді.
Біздің елдердің мемлекет және үкімет басшылары халықаралық деңгейдегі басқосулар кезінде тұрақты кездесіп тұрады. Мысалы, «Азия-Еуропа» форумы, БҰҰ, Шаңхай ынтымақтастық ұйымы,Дүнежүзілік сауда ұйымы, Азия ынтымақтастығы қатарлы халықаралық ұйымның отырыстарында кездесіп, пікір алмасады. Сонымен қатар,өзара сапарлар арқылы Қазақстан мен Моңғолия арасында парламенттік әріптестік те тұрақты даму үстінде.
Географиялық орналасуы жақын болғанмен, Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың Моңғолияға соңғы мемлекеттік іссапары 2008 жылы өткізілді. Ал, Моңғолия Президенті Н.Энхбаярдың ресми іссапарыҚазақстанға 1998 жылы, яғни осыдан 22 жыл бұрын өткізілді.
2016 жылы Қазақстан Республикасының Үкімет басшысы Моңғолияға іссапармен келсе, Моңғолия Үкімет басшысы 2019 жылы 25 жылдан соң Нұр-Сұлтан қаласына ресми сапарымен барды.

– Биылғы жылға жоспарланған ресми сапар бар ма?

– Әрине, бар. Моңғолия Үкімет басшысы У.Хүрэлсүх 2019 жылдың қазан айындағы ресми іссапары екі ел қарым қатынасына үлкен серпіліс берді. Биыл біздің елдің Үкімет басшысы А.Мамин сіздердің елдеріңізге келуді жоспарлауда. Моңғолияның бұқаралық ақпарат құралдарында Президент Х.Баттулга Қазақстанға барады деп жазылуда. Бұл сапар да өзара екі жақты қатынас үшін маңызды болуына орай қазақстандық тарап осы жоспарланып отырған сапарға ерекше назар аударуда. Сондай-ақ ағымдағы жылы Сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық және мәдени ынтымақтастық жөніндегі Қазақстан-Моңғол үкіметаралық комиссияның VIII- мәжілісін Улаанбаатар қаласында өткізуді жоспарлап отырмыз.

– Сіз өкілеттік мерзіміңізде қандай іс атқармақсыз. Моңғолия-Қазақстан қарым қатынасын дамыту үшін қандай мәселелерге көңіл аударасыз?

– Ең алдымен үкіметаралық комиссияның VIII мәжілісін өткізу арқылы екіжақты ынтымақтастықты нығайту мақсатында алдағы екі жылда жүзеге асырылатын негізгі бағыттар мен уағдаластықтарды анықтау қажет. Екі ел үкімет басшылары 2019 жылы қазан айында кездескенде Улаанбаатар-Алматы рейсін ашуға келіскен болатын. Улаанбаатар қаласында ұйымдастырылатын Қазақстан өндірушілер көрмесі мен Қазақстанның сауда-экономикалық миссиясы мәселелеріне ерекше назар аударудамыз. Осы екі ірі іс-шара экономика, сыртқы сауда, инвестиция салаларындағы екіжақты әріптестікті нығайтатын болады.
Қазақстанның тәжірибесі негізінде аффинажды зауыттың құрылысын бастау маңызды болып табылады. Жасалған келісімшартқа сәйкес, осы зауытты биылғы жылдың желтоқсан айында пайдаға берілуі тиіс еді. Бұл жұмысты бастау үшін және Моңғолияға жаңа технологияларды кіргізуүшін ең бастысы қаржы мәселесі әлі шешімін тапқан жоқ. Тиісті қаржыландыру көзі болмауына байланысты біз алты айды босқа өткізіп алдық. Осы құрылыс жұмысына жауапты компаниялар бұл зауыттың құрылысын уақытында аяқтайтынын елестету де қиын болып отыр.

Сонымен қатар, екі мемлекеттің құзыретті органдарына Қазақстан мен Моңғолия арасындағы зейнетақы беру туралы келісімнің жобасын әзірлеу бойынша жан-жақты қолғабыс көрсетудеміз. Бұл мәселе бойынша келіссөздер 2020 жылдың алғашқы жартысында Қазақстанның астанасында өтуі тиіс.

Биыл Қазақстанда Алтын Орданың 750 жылдығы, орта ғасырдың ғұлама және философыәл-Фарабидің 1150 жылдығы, қазақтың атақты ақыны Абай Құнанбаевтың 175 жылдық мерейтойлары, сіздерде Қарақорым қаласының 800 жылдығы аталып өтіледі. Осыған байланысты, Қазақстанның Түркістан өңіріне саяхат маршрутын зерттеу мақсатында сіздердің құзырлы мекемелеріңізге ұсыныс жолданды. Қазақстан тарихи, мәдени және экономикалық тұрғыдан Орта Азияның төрт мемлекетімен тығыз байланыста болғандықтан, бұл жағдайдымоңғол тарапымен туристік бағытты дамытуда ұтымды пайдалануға болады. Нұр-Сұлтан, Алматы, Түркістан, Ақтау қалаларынан тыс моңғол саяхатшылары тиімді және дұрыс маршрут ойластырған жағдайда, Ташкент, Самарқанд, Бұқара, Хиуа сияқты қалаларды тамашалап қайта алады. Осылайша, Орта Азияны шарлап шығады. Бұл мақсатты жүзеге асыру үшін Улаанбаатар-Нұр-Cұлтан бағыты бойынша тікелей әуе қатынас орнатылды. Демек, екі ел астаналары арасында тікелей әуе қатынасының болуы моңғолия туристеріне қолайлы және ұтымды маршрут жоспарлауға тамаша мүмкіндік береді.

Моңғолияда

«Mobicom» ұтысынан Баян-Өлгийлік тұрғын «Suzuki Jimnу» автокөлігін ұтып алды

Published

on

14 қаңтар, KAZNEWS. Моңғолияның ұялы байланыс операторы «Mobicom» корпорациясы өткен жылғы 1 желтоқсаннан бастап «Сыйлық берейік» акциясы аясында тұтынушыларға әр кұн сайын дата, бірлік, монпэй және партнерлердің баучерлерін беріп келген. Әр апта сайын ұялы телефон, робот шаңсорғыш, ауа тазартушы қатарлы сыйлықтар табыс еткен. Ал, 28 желтоқсан күні соңғы ұтыста iPhone 12 PRO ұялы телефонының 2 жеңіпазы, Suzuki Jimnу автокөлігінің 1 жеңіпазы анықталған болатын.

«Mobicom» ұтысындағы дөңгелегіне шаң жұқпаған, салоннан шыққан судай жаңа «Suzuki Jimnу»  автокөлігін Баян-Өлгий аймағының тұрғыны Сембі Қуанұлы тақымдап қайтты.

Баян-Өлгий аймағының Баяннуур ауылында тұратын Сембі Қуанұлы зейнет демалысына шыққанға дейін автотранспорт саласында үздіксіз қызмет еткен екен.

Ел көлемінде жүрілген ұтыстан жерлесімізге нарықтағы құны 64 миллион төгрөг тұратын автокөлік бұйырып отыр.

Continue Reading

Моңғолияда

Моңғолияға 30 күннен көп уақытқа келген шетел азаматтары 48 сағат ішінде тіркеледі

Published

on

5 қаңтар, KAZNEWS. Шетелдiктердiң құқықтық жағдайы туралы заңға еңгізілген өзгерістер бойынша Моңғолия аумағына 30 күннен көп уақытқа келген шетелдік азаматтар 7 тәулік ішінде құзырлы мекемелерге тіркелуге тиісті реттеулер қуатсыз етілді. Енді ел аумағына 30 күннен көп уақытқа келген шетел азаматтары 48 сағат ішінде Көші қон және шетел азаматтары қызметіне тіркелуге міндетті. Бұл процедурадан онлайн өтуге болады.

Шетелдiктердiң құқықтық жағдайы туралы заңның өзгерістері 2021 жылғы 1 маусымда күшіне енеді.

Continue Reading

Моңғолияда

Сапа, стандартының таңдаулы адамы – Риза Мизанбай

Published

on

30 желтоқсан, KAZNEWS. Баян-Өлгий аймағының 2020 жылдың «Сапа, стандартының таңдаулы адамы» номинациясы сыйлығына Баян-Медиана компаниясына қарасты “Медиана” мейрамханасының директоры Риза Мизанбайқызы ие болды.

Бұл сыйлық аймақтық Стандарт, метрология басқармасы тарапынан Стандарттау, техникалық реттеу, сертификаттау және аккредитация туралы заң, Метрология туралы заңның орындалуына және тұтынушыларға стандарт талаптарына сай даяшылық қызмет көрсеткені үшін берілді.

Сыйлықты басқарма бастығы Өмір Құрметұлы табыс етті.

Continue Reading

Моңғолияда

Ұлттық бостандық пен тәуелсіздіктің қалпына келгеніне 109 жыл толуда

Published

on

29 желтоқсан, KAZNEWS. 1911 жылы 29 желтоқсанда 200 жыл бойы Манжурия билігінде болып келген Моңғол елі дербес Боғда (Моңғол) хандығын құрып, Боғда Живзундамбаны хан тағына отырғызады. Осылайша Моңғол халқы өз тәуелсіздігін жариялап, бес министрлікен тұратын үкімет құрып, Моңғолияның алғашқы Премьер-министріне Сайн ноён хан Намнансүрэн тағайындалды.

Боғда хан үкіметі барлық моңғолдарды біріктіретін Моңғол елін құруға ұмтылып, 1912 жылы басқа аймақтар секілді Цинь үкіметінің құрамында болып келген Қобда өлкесін азат етіп, Манж Цинь үкіметінің Қобда, Улиастай қалаларындағы өкілдігін қуып шықты.

1912 жылы шілденің 14 күні Шеруші руының Қылаң бастаған 11 билеушісі 400 отбасы атынан Боғда ханға ұсыныс хат жолдап, Моңғолия құрамына кіруге дайын екенін білдірді.

1912 жылы қарашаның 23 күні Боғда ханның жарлығы шығып Қобда өңіріндегі қазақтар Моңғолия құрамына қабылданды.

Моңғол елі 1915 жылы Қытаймен Ресей патшалығының арасындағы Хиагта келісімі бойынша автономиялық статус беріліп, 1919 жылы Қытайдың әскери басқаруында болғанымен 1921 жылы Ұлттық революция жеңіп, өз тәуелсіздігін қайта жариялаған болатын.

29 желтоқсан ел тұрғындары үшін мерекелік демалыс күні болып есептеледі.

Continue Reading
Advertisement

Бізге жазылыңыз

Сөзге тиек

10 дерек21 hours ago

Mongolian Interactive Travel, Транспорт даму банкі және Б Софт компаниялардағы жалақысы жоғары бос жұмыс орындар

Туризм саласының ақпараттық технология инженері Компания: Mongolian Interactive Travel Мекен жайы: Улаанбаатар, Чингэлтэй районы, Хүрээ хотхон 23-29, javka23@gmail.com Міндеттері: Жаңа...

Әлемде6 days ago

Түркі академиясы «Түркі әлемі: тарихи-мәдени мұра» атты халықаралық конференция өткізді

Халықаралық Түркі академиясы Нұр-Сұлтан қаласында Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасында «Түркі әлемі: тарихи-мәдени мұра» атты халықаралық конференция өткізді. Бірқатар бауырлас...

Әлемде7 days ago

Үш партия Мәжілісте қанша мандат алды

12 қаңтар, ҚазАқпарат – ҚР Орталық сайлау комиссиясы 10 қаңтар күні өткен ҚР Парламенті Мәжілісі депутаттарын сайлаудың қорытындысын шығарып, ол...

10 дерек1 week ago

Сіз қандай кітап оқисыз? #1

11 қаңтар, KAZNEWS. Казньюс ақпараттық агенттігі оқырмандар арасынан төменгі сұрақтар бойынша апта сайын жауап алып отыратын болады. Сіз қандай кітап...

Әлемде1 week ago

Қазақстанда Парламент, Қырғызстанда Президент сайлауы өтіп жатыр

10 қаңтар, KAZNEWS. Қазақстанның 9 облысы мен республикалық маңызы бар Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларында ҚР Парламенті Мәжілісі мен мәслихаттар...

Әлемде2 weeks ago

Қасым-Жомарт Тоқаев: Тәуелсіздік бәрінен қымбат

2021 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев «Egemen Qazaqstan» газетінде «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» атты мақала жариялады Бағдар мен...

10 дерек2 weeks ago

Сиыр жылы қандай болған? 1901-2021 жылғы оқиғаларға шолу

2021 жылғы 02 қаңтар, KAZNEWS. Сиыр жылы қандай болады: Сиыр жылы халық есінде көбінесе ауыртпалық, дау- жанжал, қиындықтарымен есте қалған....

Әлемде4 weeks ago

Ақпараттық хабарлама: Құрметті сайлаушылар!

2020 жылдың 10 желтоқсанында Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы 2021 жылдың 10 қаңтарына белгіленген Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаттарын сайлау...

Басты назарда