Connect with us

Мақала

Казахын яруу найрагч, эрдэмтэн зохиолч, турк судлаач Ахмет Байтурсыновын тухай

Published

on

Төрсөн огноо: 1872 оны 9-р сарын 5, Бүгд Найрамдах Казахстан улсын Костанай мужийн Жангелди дүүргийн Ахкөл тосгон.

Нас барсан огноо: 1937 оны 12-р сарын 8-ны өдөр хэлмэгдсэн, Алматы хот.

Ахмет Байтурсынов бол агуу турк судлаач, казах хэл шинжлэл, утга зохиол судлалыг үндэслэгч, үндэсний бичгийн шинэчлэгч, соён гэгээрүүлэгч, багш, орчуулагч, публицист, казахын яруу найрагч, төр нийгмийн нэрт зүтгэлтэн, 20-р зууны эхэн үеийн казах түмний үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөний удирдагчдын нэг бөгөөд Алаш-Ордын засгийн газрын гишүүн юм.

Ахмет Байтурсынов Тургай мужийн (хот) 2 жилийн орос-казах сургууль болон Оренбург хотын 4 жилийн сургуулийг төгссөн ба 1895-1909 онд Актобе, Костанай, Каркаралинск мужийн орос-казах сургуулиудад багш, Каркаралинск хотын сургуулийн эрхлэгчээр ажиллаж байсан.

Тэрээр 1913-1918 онд үндэсний анхны “Казах” сонины ерөнхий редактороор ажиллав.

1919 онд Алашорда засгийн газрын Тургай мужийн салбарын гишүүн болж, 1919 оны 7-р сард ЗСБНХОУ-ын Ардын Комиссаруудын Зөвлөл болон Казахын цэргийн хувьсгалт хорооны орлогч даргаар томилогдов. 1920-1921 онд Казах Автономит Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Улсын Ардын боловсролын комиссараар ажилласан.
1922 онд Бүсийн ардын комиссариатын дэргэдэх Эрдмийн төвийн дарга, 1922-1925 онд Ардын боловсролын комиссариатын шинжлэх ухаан, утга зохиолын комиссын дарга болон Казах нутгийг судлах нийгэмлэгийн даргаар тус тус ажиллав.
1921-1925 онд Оренбург, 1926-1928 онд Ташкент дахь Казах ардын боловсролын сургуулиудад казах хэл, уран зохиол болон соёлын түүхийн хичээл заадаг байв. 1928 онд Алматы хотод Казахын улсын сурган хүмүүжүүлэх дээд сургууль нээгдсэнтэй холбогдуулан тэрээр профессорын ажилдаа оров.

Тэрээр 1929 оноос хойш улс төрийн хэлмэгдүүлэлтэд өртөв.

Шинжлэх ухааны бүтээлүүд: А.Байтурсынов нь үндэсний бичгийг шинэчлэгч бөгөөд 1910-1912 онд казахын нутагт бичиг үсэг үл мэдэх явдлыг арилгах зорилгоор ашиглагдаагүй араб үсгийг хасч, казах хэлний авиа зүйн онцлогт тохируулан “Тоте жазу” (Араб үсгээр бичих) цагаан толгойг эмхэтгэж гаргасан юм. Энэхүү цагаан толгой нь араб бичигт суурилсан бөгөөд 24 тэмдэгт, 5 эгшиг, 17 гийгүүлэгч, 2 хагас эгшигээс бүрдэнэ. “Тоте жазу” цагаан толгойг 1913-1929 он хүртэл исламын шашны сургуулиуд болон Зөвлөлтийн сургуулиудад хэрэглэж байжээ. Хятад Улс дахь казахууд өнөөдрийг хүртэл “Тоте жазу”-г хэрэглэдэг. Мөн “Тоте жазу” цагаан толгойн “Сурах бичиг” хэмээх анхны номоо бичжээ.

А.Байтурсыновын “Хэл бол хэрэглүүр” сурах бичиг нь казах хэл шинжлэлийн бүтцийг системчилж, шинжлэх ухааны үндэс суурийг тавьсан судалгаа юм. Ахмедын агуу бүтээлүүдийн нэг бол нэр томьёо бүтээх явдал байв. Казах хэл шинжлэлд хэрэглэгдэж буй жинхэнэ нэр, тэмдэг нэр, үйл үг, төлөөний нэр, холбоо үг, дагалдах үг, угтвар үг, өгүүлэхүүн, өгүүлэгдэхүүн, энгийн өгүүлбэр, нийлмэл өгүүлбэр, хэлц үг зэрэг бүх төрлийн хэл шинжлэлийн нэрс нь эрдэмтний бичиж үлдээсэн өв юм.

“Уран зохиолын хөтөч” судалгаа нь казах хэл дээр гарсан анхны шинжлэх ухаан-онолын суурь бүтээл юм.

“Утга зохиолын хөтөч” нь Ахмет Байтурсыновын гоо зүй, гүн ухааны мэдлэг, уран зохиолын үзэл бодол, шүүмжлэлтэй дүр төрхийг бүрэн тусгасан системчилсэн судалгаа бөгөөд казахын филологийн шинжлэх ухааны хувьд ач холбогдолтой, илэрхийлсэн санаа нь гүн гүнзгий, үнэн зөв байдгаараа ирээдүйд үйлчлэх, үнэ цэнээ хэзээ ч алдахгүй бүтээл юм. А.Байтурсынов анх удаа уран зохиолын түүх, онол, шүүмжлэл, арга зүйг нарийвчлан тодорхойлж, казахын уран зохиолын шинжлэх ухааны тогтолцоог бий болгосон юм.

Уран зохиолын бүтээлүүд. Ахмет Байтурсыновын “Кырык мысал”, “Маса” зэрэг бүтээлүүдийн түүврийн гол санаа нь олон нийтийг сурч боловсрох, урлаг, боловсрол, соёлыг сурталчлах, хөдөлмөрлөхөд уриалах явдал юм. А.Байтурсынов Оросын яруу найрагчид А.С.Пушкин, М.Ю.Лермонтов, С.Я.Надсон болон Францын яруу найрагч Ф.Вольтерын шүлгүүдийг казах хэл рүү орчуулсан.

Сурч боловсрох санаа нь А.Байтурсыновын нийгэм дэх ажлынх нь ноён нуруу, иргэний үүргийнх нь үндэс, үзэл суртлын байр суурийн тулгуур нь болсон юм. Ард түмнийхээ хувь заяаны төлөө санаа зовж байсан нь энэхүү байр сууриа хадгалахад нөлөөлсөн юм.

Ахмет Байтурсыновын бүтээл нь казах төдийгүй тухайн үеийн олон түрэг судлаачдын суурь судалгаанд нөлөөлсөн. Түүний бүтээлүүд нь 20-р зууны эхэн үеэс өнөөг хүртэл Төв Азийн түрэг хэлтэн ард түмний бие даасан шинжлэх ухаан, мэдлэгийг бүрдүүлсэн шинжлэх ухааны хүрээнийхэнд танил болоод зогсохгүй, шинжлэх ухааны нотолгооны эх сурвалж болгон өргөн ашиглагддаг.

Ахмет Байтурсыновын Казах эрдэмтдийн анхдугаар их хурал (Оренбург, 1924) болон Курултай (Баку, 1926) дээр тавьсан илтгэлүүд нь турк, туркмен, узбек, киргиз, татар, башкир гэх мэт түрэг судлаачдад үндэсний бичиг үсгээ зохиоход хувь нэмрээ оруулсан.

Киргизийн ард түмний соён гэгээрүүлэгч И. Арабаев 1924 онд Ахмет Байтурсыновын “Тоте жазу” цагаан толгойг үндэслэн Киргиз хэлний цагаан толгой болон номыг бэлтгэсэн. Энэ талаар турк судлаач К.К.Юдахин, А.М.Сухотин нар латин бичигт шилжихээс өмнө Киргизүүд А.Байтурсыновын цагаан толгойн үсгийг тэр чигт нь хэрэглэж байсныг тэмдэглэсэн байдаг. Энэ нь А.Байтурсыновын цагаан толгойг ашиглан түрэг үндэстнүүд бичиг үсэг үл мэдэх явдлыг арилгахад хамтран хүчин чармайлт гаргасны нотолгоо бөгөөд “Тоте жазу” цагаан толгойны үндэстэн хоорондын статусыг харуулсан юм.

А.Байтурсыновын зохиосон цагаан толгойг Хятадын казах иргэд өнөөдрийг хүртэл бичгийн харилцаанд ашигладаг.
Түүний казах хэлийн араб үсгээр бичих дүрмийн үндсэн дээр 1925-1926 онд Кулжа, Шауешек, Сарысүмбезе (Алтайд), Үрүмчид «Шинэ цагаан толгой», «Шинэ үсэг», «Байтурсыны үсэг», «А.Байтурсыны цагаан толгой» зэрэг сурах бичгүүд гарч, багш нарын курс зохион байгуулагсан.

Ард иргэдийн дунд «төте жазу/араб үсэгээр бичих» хэмээн нэрлэгдсэн цагаан толгойг дэлхийн хэл шинжлэлийн ухааны манлай болсон Герман болон орос хэл шинжлэлийн сургуулиудын төлөөлөгчид онцгой үнэлдэг бөгөөд үсгийн тоо нь эх хэлний авианы тооноос харьцангуй бага үсэг, бичигтэй үндэстэн дунд хамгийн оновтой цагаан тогойг үндэслээсэн Ахмет Байтурсыновын авхаалж самбааг биширч байв.

Оросын нэрт турк судлаач, хэл шинжлэлийн ухааны доктор А.Н. Кононов 1974 онд нийтлэгдсэн «Дотоодын турк судлаачдын ном зүйн толь бичиг (хувьсгалын өмнөх үе)» хэмээх бүтээлдээ А.Байтурсыновын товч намтар болон гол бүтээлүүдийг нь санал болгож, шударгаар үнэлж түүний талаар бичигдсэн ном, зохиолуудыг дурдсан билээ. Харин хэл шинжлэлийн ухааны доктор, дорно дахин судлаач Н.Ф. Яковлев «Цагаан толгойн бүтэц дэх математик систем» хэмээх бүтээлдээ «А.Байтурсыновын цагаан толгой бүтээхдээ гийгүүлэгчийн хуулийг бүрэн дагаж, дуу авиаг системчлэхдээ уян хатан байдлыг хадгалж үлдсэн» тухай дурдаж «түүний цагаан толгой шинжлэх ухааны томоохон нээлт» хэмээх тодоройлов.

1993 онд М. Баталов, М.С. Сильченков зэрэг эрдэмтэд «Казах ардын аман зохиол, казах уран зохиолын эссе» хэмээх номондоо «түүний гол чиглэл нь казах түмний нийгэм, соёлын сэргэлтэд түлхэц боллоо» хэмээн дүнгэв.
Одоогийн байдлаар Турк, Иран, Хятад зэрэг орны эрдэмтэд А.Байтурсыновын бичгийн реформтой холбоотой бүтээлүүдийг судалж, шинжлэх үзэл баримтлалуудыг бүтээлдээ ашиглаж байна.

Туркийн Памукалле их сургуулийн Уран зохиолын танхим одоогийн турк аялга, уран зохиолын танхимын профессор Нергиз Бирай шинжлэх ухааны бүтээлдээ түрэгийн ертөнцийн соён гэгээрүүлэгчид «Мехмет Акиф Эрсой болон Ахмет Байтұрсыновын үзэл санааны ертөнц» сэдэвт өгүүлэл бичсэн. Нергиз Бирай дээрх соён гэгээрүүлэгчид эх орон, ард иргэд, үндэс угсаа, хэл, шашнаа дээдэлж, эдгээрийг амьдралынхаа зарчим болгож байсан тухай дурдсан билээ.

Анкара Қажы Байрам Вели их сургуулийн профессор, түүхийн ухааны доктор, Г. Курманғалиева-Ерджиласун «соён гэгээрэл, боловсрол, шинжлэх ухааны асуудлууд нь 20 дугаар зууны түрэгийн сэхээтнүүдийн гол асуудал байлаа, 1926 онд Бакуд болсон трэг судлалын хуралдаанд А.Байтурсыновын санал, үзэл баримтлал нь өнөөдрийг хүртэл чухал хэвээр байна» хэмээн үнэлжээ.

Ахмет Байтұрсыновын ХХ зууны эхэн үеийн шинжлэх ухаан-публицистик, соён гэгээрэл ба нийгэм, улс төрийн ажил нь казах түмний эв нэгдэл, нэгдмэл болох мөн өөрсдийгөө таньж мэдэхэд асар их хувь нэмэр оруулсан. 1967 онд Колумбын их сургуулийн эрдэмтэд профессор Эдвард Олуортаны санаачилгаар гаргасан «Төв ази оросын нөлөөн дор» номондоо Ахмет Байтұрсыновыг соён гэгээрүүлэгч, зүтгэлтэн хэмээн үнэлж түүнийг улс төрийн эрхэм хэмээн тодорхойлжээ.


1985 онд Оксфордын их сургуулийн Төв ази судлалын төв нь Алашын манлайлагчид А.Бөкейхан, М.Дулатов, А.Байтурсынов, Т.Рыскулов нарын талаар «соёлын бослого гаргагсад» эвсэл «соёлын сэргэн мандалт» хэмээн бичсэн байдаг.
Хятадын алдартай толь бичгийн сайтуудын нэгэнд (Beichengjiu) А. Байтұрсыновын нэр дэлхийн эрдэмтэдтэй мөр зэрэгцэн жагсаж байна.
Энэхүү ойн баяр нь Ахмет Байтурсыновын соён гэгээрүүлэх замаар ард иргэдийнхээ төлөө хөдөлмөрлөж, түүний бүтээлүүд нь тэр чигтээ казах түмний хэл, уран зохиолыг шинжлэх ухаанчаар хөгжүүлэх мөн хэлний соёлыг таниулахад оршино.
Тухайн үед улс төрийн хэлмэгдүүлэлтэд өртсөн казах түмний эрхэм Ахмет Байтұрсыновын соён гэгээрүүлэх ажил, өнөөдрийг хүртэл чухал хэвээр байгаа түүний шинжлэх ухааны бүтээлүүдийг дэлхийд таниулах, казах болон түрэг түмний нийтлэг бахархал болгож, шинжлэх ухааны бүтээлийн өвийг олон улсын түвшинд сурталчлан таниулах нь зүйтэй хэмээн үзэж байна.

Advertisement


Мақала

«Ашық есік күні» – жетістіктер көрінісі

Published

on

Әлемдік өркениетке өзіндік үлес қосып, дүниежүзінің үздік жоғары оқу орындарының қатарында келе жатқан, бәсекеге қабілетті мамандар даярлауда танымал болған заманауи білім ордасы, қазақтың қара шаңырағы – әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің жоғары оқу орнына дейінгі білім беру факультетінде кәсіби әрі шебер білім беруде жоғары деңгейде аянбай еңбек етіп келе жатқан орта – шетелдіктердің тілдік және жалпы білім беру дайындығы кафедрасы дәстүрге айналған «Ашық есік күнін» ерекше сән-салтанатпен атап өтті.

Бұл шараның мақсаты – шетелдік болашақ талапкерлерді факультетке шақыра отырып, университетпен, факультетпен, кафедрамен әрі факультеттің оқу, ғылым және тәрбие жұмыстарымен таныстырып, еліміздің төл тарихына деген қызығушылықтарын арттыру арқылы олардың болашақта біздің факультетті таңдауына бағыт-бағдар беру, біздің факультетте білім алғысы келетін шетелдіктердің қатарын арттыру. Болашақ мамандықты таңдауға көмектесу, сонымен қатар жаңалыққа толы, инновациялық дамудың әдіс-тәсілдерін меңгеріп жатқан ұстаздар еңбегін елге таныту, кафедрада білім алып жатқан шетелдік студенттердің жетістіктерін көрсету.

Іс-шараға Қазақстанда тіл үйреніп, білім алғысы келетін Алматы қаласындағы шетелдік азаматтар және білім беру және мәдени орталықтар, шетелдік компаниялар өкілдері, шетелдік талапкерлер шақырылды.

Факультет қабырғасында аталмыш іс-шараны жыл сайын ұйымдастыру дәстүрге айналған. «Ашық есік» күнінің ашылу салтанаты университет және факультет тарихы жайында фильм көрсетіліп, факультеттің бүгінгі тыныс-тіршілігімен таныстырудан басталды.

Бұл іс-шараға кафедра оқытушылары мен осы кафедрада білім алып жүрген әлемнің Қытай, Корея, Жапония, АҚШ, Франция, Түркия, Вьетнам, Филиппин, Иран елдерінен келген шетелдік студенттер қатысты.

Шетелдік студенттер мен ұстаздар қонақтарға және шетелдік талапкерлерге университетіміздің тарихы және жоғары оқу орнымызда білім алу келешегі туралы және факультет тарихынан бастап күні бүгінге дейінгі жетістіктері, кафедраның қазіргі таңдағы орны мен маңыздылығы, жалпы тыныс-тіршілігі жайында бейне жазба ұсынды.

Слайдтарда шетелдерде жоғарғы мемлекеттік және қоғамдық қызметтер атқарып жүрген осы факультеттің кафедрасында білім алған үздік түлектері көрсетілді. Қатысушылар факультеттің жұмысынан хабардар болып қана қоймай, еркін пікір алмасып, сұрақтарына жауап алды.

Факультетпен, жалпы университетпен таныстыру шарасы акт залында мерекелік әдеби-музыкалық кешпен жалғасын тауып, кафедрада білім алып жатқан шетелдік өнерлі студенттердің концерттік бағдарламасына ұласты. Бұл концерттік іс-шарада келген қонақтар, ұстаздар, шетелдік талапкерлер құрметіне кафедрамызда білім алып жүрген шетелдік студенттер әуелете ән салып, күмбірлете күй шертіп, биден шашу шашып, қазақтың және орыстың атақты ақындарының өлеңдерін мәнерлеп оқи отырып, көрініс көрсетіп, қазақ және орыс тілдерін меңгерген деңгейлерін, өз білімдерін, өнерлерін көрсете білді.

Дәстүр бойынша іс-шара соңында кафедраның мұражайында сақталу үшін әрі тарих үшін жалпы фотосуретке түсті. Шетелдік студенттер мен оқытушылар дайындаған концерттік нөмірлер жиналған жұртшылық көңілінен шықты.

Бұл шетелдік студенттердің рухани-мәдени білімдерін көтерудің өзгеше формасы, әрі шетелдік студенттердің ой-танымын қалыптастырудың негізі болар бірден-бір жақсы әрі маңызды іс-шара болды.

А.Е. Саденова
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ
ЖОО-ға дейінгі білім беру факультеті
Шетелдіктердің тілдік және жалпы білім беру
дайындығы кафедрасы

Continue Reading

Мақала

«АЛТЫН КҮЗ» атты мерекелік сайыс өтті

Published

on

Жуырда Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Жоғары оқу орнына дейінгі білім беру факультеті жоғары оқу орнына дейінгі дайындық кафедрасы кураторларының ұйымдастыруымен оқу орнының акт залында 4 жұп арасында «Алтын күз» атты мерекелік сайыс өткізілді. Мерекелік сайысқа шетелден келген, Моңғолия, Иран және басқа да қандас тыңдаушылар белсене қатысып, өз өнерлерін паш етті.

Сайыстың мақсаты тыңдаушылардың шығармашылықтарын шыңдап, өнер-білімге баулып, белсенділіктерін дамытып, «Алтын күз» сайысына қатысушылардың арасынан күз «Ханзадасы» мен «Ханшайымын» іріктеу. Тыңдаушылардың тапқырлығын, шеберлігін бақылау. Күз айлары туралы білетіндерін ортаға сала отырып, тыңдаушылардың сайысқа деген қызығушылығын, ынтасын арттыру. Ұйымшылдыққа, өз ойларын ортаға салып көрсете білуге, табиғатты сүюге тәрбиелеу.

Сайыс шарттары төрт кезеңнен тұрды.

1. «Кел, танысайық!»
2. Өз өнерін көрсету
3. Күз ханзадасы мен ханшайымы (күзгі сән үлгілерін көрсету)
4. Күзгі сый (Үй тапсырмасы: күзгі табиғи материалдан немесе басқа да жасаған жұмыстарын көрсету).

Тыңдаушылардың өнерлеріне әділ баға беретін әділ-қазылар алқасы құрылып, оның құрамында оқу-әдістемелік және тәрбие жұмысы жөніндегі кафедра меңгерушісінің орынбасары Тілеужанова Гүлхан Тұрарқызы, кафедраның аға оқытушысы Сапаева Гүлжан Едігеқызы, кафедра хатшысы Әлия Маратқызы болды.
Әр кезеңде 4 жұп өз өнерлерін ортаға салды.

1-жұп: Дамыс Космановт (3-топ) – Джанабаева Жансая (4-топ)
2-жұп: Ботахара Саяхат (10-топ) – Хайрол Ахгүл (8-топ)
3-жұп: Тұрсынбек Қайсар (11-топ) – Нұрланбек Ұлпан (11-топ)
4-жұп: Хумарбек Марғұлан (12-топ) – Чамани Пардис (12-топ)

Сайысқа қатысқан төрт жұп та өз өнерлерін салып, күнделікті тұрмыста қолданатын заттардан: газеттерден, сары-ақ түсті майлық қағаздан (салфетка), жасыл-сары түсті полиэтилен пакеттерден сәнді көйлектер мен киімдер тігіп жасаған. Күзгі сый шартында үй тапсырмасын орындауда 4 жұп та күзгі табиғи материалдан немесе басқа да жасаған жұмыстарын көрсету кезеңі бойынша мерекелік дастарқан мәзірі мен қол өнер шеберліктерін көрсетіп, мерекелік күзгі салаттар жасап, жоғарғы көрсеткішке ие болды.

Жалпы, сайыс қортындысы бойынша өнерлі жұптардың біреуі бас жүлдеге, күз «Ханзадасы» мен «Ханшайымын», №2 жұп: Ботахара Саяхат пен Хайрол Ахгүл «Ең әдемі таныстыру» номинациясына ие болса, қалған үш жұп Хумарбек Марғұлан – Чамани Пардис «Өнерлі жұп», Дамыс Космановт – Джанабаева Жансая «Ең әдемі сән үлгісі», Тұрсынбек Қайсар – Нұрланбек Ұлпан «Қол өнер шебері» номинациялары бойынша марапатталып, сыйлықтарға ие болды. Сайыс жоғары деңгейде, қызықты өтті. Барлық қатысушылар жақсы әсерде қалды. www.kaznu.kz

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ
Жоғары оқу орнына дейінгі білім беру факультеті
Жоғары оқу орнына дейінгі дайындық кафедрасының
аға оқытушысы С.Р. Нұртілеуова

Continue Reading

Мақала

Жоғарғы оқу орнына дейінгі дайындық кафедрасының тарихы туралы

Published

on

Жоғарғы оқу орнына дейінгі білім беру факультеті 2011 жылы бұрынғы 1985 жылы ашылған шетелдіктерге арналған дайындық факультеті негізінде құрылды. Факультет тарихы біздің университетіміздің сексен бес жылдық тарихының бір бөлігі болып табылады.
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті білім беру саласында әлемнің 100-ден аса елдерімен тығыз қарым-қатынас жасайды. Қазіргі кезеңде университет өзінің халықаралық байланысын жетілдіре отырып, сенімді түрде Еуропалық білім беру кеңістігіне енуде.
Университетте білім алушыларға жан-жақты жағдай жасалған. Әсем оқу ғимараттары, кітапхана, жайлы жатақхана мен асхана, емхана, студенттер сарайы, спорт кешені, жаздық спорттық-демалыс үйлері, қызметкерлер мен студенттерге арналған кешенді қызмет көрсету орталығы бар. Университеттің «Әл-Фараби» ғылыми кітапханасы – бүгінгі таңда Қазақстандағы ең көне, ең ірі, жоғары оқу орындары кітапханалардың бірі. Кітапхана қорында 2 миллионнан астам басылым сақталған. Жыл сайын 50-60 мың басылыммен толықтырылады.
Университет Қазақстандағы аса ірі интернет желісіне қосылған.
3500 заманауи компьютер корпаративтік жүйеге қосылған.
Қазақ ұлттық университеті – ТМД елдері арасындағы студенттер сарайы бар бірегей университет. Ө. Жолдасбеков атындағы сарайы – ҚазҰУ қалашығының інжу-маржаны.
Салауатты өмір салтын сақтау үшін заманауи спорт кешені университетте спортпен айналысуға барлық жағдай жасалған. Олимпиада жеңімпазы Баладин атындағы суға жүзу бассейні, ашық және жабық стадиондары, футзалы бар.
Студенттерге қызмет көрсету орталығы «Кереметте» – оқытушылар мен студенттерге заманауи жоғары технологиялық құрал-жабдықтармен медициналық көмек көрсетіледі.
Біздің университетте 16 факультет бар. соның бірі әрі шетелдегі қазақтарға ана тілінде білім алуға мүмкіндік беретін бірегейі – біздің ЖОО-ға дейінгі білім беру факультеті.Факультет құрылғаннан бастап әлемнің 100-ден аса елінен келген 7000-ға жуық шетелдіктерді оқытып шығарды. Олардың ішінде алыс-жақын шетелдерден келген қазақ диаспорасының өкілдері, жоғары оқу орындары аралық ауысымымен келіп оқитын шетелдік студенттер, халықаралық ұйымдар, елшіліктердің және компаниялардың тыңдаушылары бар. Осы уақытқа дейін факультетте көптеген әлемнің әр елінен келген тыңдаушылар білім алды.Факультет 2001 жылдан бері Президенттік екі бағдарламаны жүзеге асыруда. 2001 жылдан бері 2000-нан аса шетелдік қазақ диаспорасының өкілдерінен тұратын тыңдаушылар тобы ҚР ЖОО түсу үшін дайындықтан өтті.
Қазақстан Республикасындағы саяси және экономикалық жағдайдың тұрақтылығы, ұлттар мен ұлыстардың өзара татулығы, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ басшылығы тарапынан студенттердің жақсы оқуы мен өмір сүруі үшін жасалған жағдайлар, ең бастысы оқу сапасы, шетелдік студенттердің біздің факультетімізге келіп оқуына ықпал етеді. Факультетте дәстүрлі түрде Халықаралық виртуалды ғылыми-әдістемелік конференция, педагогикалық идеялардың республикалық фестивалі, «Жер – біздің ортақ үйіміз» атты Халықаралық студенттік ғылыми конференция болып тұрады. Жоғары білікті профессор-оқытушылық құрамының жетекшілігімен шетелдік дарынды тыңдаушылар қазіргі ғылымның өзекті мәселелері бойынша қазақ және орыс тілдерінде зерттеу жұмыстарына қатыстыра алады.
Біздің факульететтің түлектері өздерін оқытқан оқытушылармен байланыстарын үзбей, олармен қимас достарға айналады. Шетелдік азаматтар өмірге жолдама берген өз факультеттерін үнемі ерекше жылы сезіммен еске алады.
Егер сіз Қазақстандағы ең жоғары дәрежелі оқу орнында оқып, сапалы білім алып, Кешенді тестілеуде жоғары балл жинағыңыз келсе, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Жоғары оқу орнына дейінгі білім беру факультетіне келіңіз.
Оқу мерзімі – 9 ай (қазан-маусым) Дәрістер қазан айынан басталады. Аптасына – 36 сағат. Оқытылатын пәндер: математикалық сауаттылық, Қазақстан тарихы, оқу сауаттылығы қазақ тілі/әдебиеті, математика, физика, химия, биология, дүниежүзі тарихы, география, ағылшын тілі.
Оқытудың оқу бағдарламасын әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің озық әдіс-тәсілдерін меңгерген тәжірбиелі ұстаздар іске асырады.
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Ғылыми Кеңесінің 27.02.2009 жылғы № 4 шешімімен 10.02.2009 жылғы ректордың №20 бұйрығына сәйкес кафедра өз жұмысын жаңа бағытта бастады. Кафедрада оқу-әдістемелік бюро және эдвайзерлік кеңес жұмыс істейді. Негізгі мақсат – кешенді тестілеуге дайындау. Оқу үдерісінде З негізгі пән – қазақ тілі, Қазақстан тарихы, математика және тыңдаушылардың таңдаған мамандықтарына сәйкес физика, химия, биология, география, жалпы тарих, қазақ әдебиеті пәндері оқытылады.
2001 жылдан бері шет елдердегі қазақ диаспорасы өкілдерін Қазақстан Республикасының жоғары оқу орындарына түсуге дайындап, оларды әлеуметтік ортаға бейімдеу мәселесін жүзеге асырып келген кафедра ұжымы 2010 жылдан бастап Президент Н.Назарбаевтың бастамасымен Қазақстан және Ауғанстан Республикасының білім беру саласындағы өзара ынтымақтастық туралы келісім негізінде АИР тыңдаушыларына мемлекеттік бағдарлама бойынша білім беруде.
Мына зәулім ғимарат – университеттің ректоры мен әкімшілігі орналасқан ректорат болып табылады. Ректоратта оқу-өндірістік үдеріске қатысты барлық құжаттарды ресімдей аласыздар.
Біздің университет үшін өткен жыл өте жемісті жыл болды: ҚазҰУ әлемнің ең үздік 220 университеттердің қатарына енді. «Төрт жұлдыз» үстемдік белгісіне ие болған ҚазҰУ Қазақстан мен Орта Азия елдерінің ішінде және әлемдегі бар Түркі елдері академиясының ең үздік оқу орны атанды.
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ 2020 жылға дейін БҰҰ «Академиялық ықпал» бағдарламасының ғаламдық хабына жетекшілік ететін болды. Бұл шешім біздің университеттің тұрақты даму саласындағы басшылық қызметінің табыстары мен нәтижесінің негізінде қабылданды. Құрметті шетелдік қандастар, қазақ жастары атамекенге оралып, ана тіліңізде білім алып, алға қойған мақсаттарыңызды жүзеге асырғыңыз келсе, ҚазҰУ-ды таңдаңыз. Қазақтың қара шаңырағы атанған ҚазҰУ жоспарларыңызды орындалуына мүмкіндік беретін, үлкен табыстарға бастайтын, жарқын болашаққа жол ашатын бірегей оқу ордасы.
Біздің университет, факультет туралы толық ақпаратты ҚазҰУ-дың сайтынан www.kaznu.kz және мына байланыс телефондары бойынша біле аласыздар. www.kaznu.kz

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ
ЖОО дейінгі білім беру факультетінің аға оқытушылары
М.Ш. Тойганбекова, А.М. Какенова, С.Р. Нұртілеуова

Continue Reading

Мақала

Тағылымы мол халықаралық әдістемелік семинар өтті

Published

on

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Жоғары оқу орнына дейінгі білім беру факультеті Шетелдіктердің тілдік және жалпы білім беру дайындығы кафедрасының ұйымдастыруымен 2022 жылы 24 қараша күні «Қазақ және орыс тілдерін шет тілі ретінде оқытудағы инновациялық технологиялар: оқу үдерісін оңтайландыру» атты халықаралық ғылыми – әдістемелік семинар Zoom платформасында онлайн өтті. Семинар бағыты – қазақ, орыс тілдерін шет тіл (екінші тіл ретінде ) ретінде оқыту. Семинарды модератор филология ғылымдарының докторы, доцент Ұ. Е. Мұсабекова жүргізді.
Онлайн семинарға ҚазҰУ мен Қазақстан, Қытай Халық Республикасы, Иран, Түркия, Жапония, Ресей, Қырғызстан, Өзбекстан университеттерінің басшылары, ғалымдар, әдіскерлер мен оқытушылар, тіл мамандары қатысты.
Бұл семинар қазақ, орыс тілдерін шет тілі ретінде оқытудың өзекті мәселелері бойынша пікірталас алаңына айналды, негізгі мақсаты: қазақ, орыс тілдерін шет тілі ретінде оқыту әдістемесін жетілдіру, халықаралық деңгейдегі тілді үйретудің жаңа әдістемесімен танысу, өзара озық тәжірибелермен алмасу, тілді оқыту оқулықтарын, заманауи тәсілдерді талқылау болды.
Аталған мазмұнды шарада қонақтар онлайн байланысқа шығып, жүрекжарды тілектерін жолдады.
Семинарда қазақстандық және шетелдік жетекші ғалым-әдіскерлер мен білікті оқытушылардың қазақ, орыс тілдерін шет тілі ретінде оқытуда өз тәжірибелерінде қолданатын инновациялық технологиялары мен әдістері қатысушылар назарына ұсынылып, тиімділігі екшелді. Халықаралық тәжірибедегі қазақ, орыс тілдерін шет тілі ретінде оқыту әдістемесінің алуан тәсілдері көрсетілді.
Халықаралық семинар жұмысына Алматы қаласындағы Тілдерді дамыту және латын графикасына көшу орталығының басшысы Қалымбет Бақыт Әбиірұлы, бауырлас қырғыз елінен Қырғыз Республикасының ұлттық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі, Ж. Баласағұн атындағы Қырғыз ұлттық университетінен профессоры, филология ғылымдарының докторы Маразыков Т. С, Жапонияның Цукуба университетінің профессоры, PhD доктор Такеши Ниномия, Ресейдің Г. Р. Державин атындағы Тамбов мемлекеттік университетінің профессоры, ф. ғ. д. А. С. Щербак, Шымкент қаласындағы Орталық – Азиалық инновациялық университетінің доценті, ф. ғ. к. Р. Д. Елибаева, Иранның Гонбад-Кавус университетінің профессоры, ф. ғ. д. Маджид Эстири, Алматыдағы Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясының профессоры, ф.ғ.к. Б.А. Абилова, Қытайдың Ланджоу қаласындағы Солтүстік-Батыс Ұлттар университетінің PhD докторы Се Тянь, Өзбекстаннан Шароф Рашидов атындағы Самарқанд мемлекеттік университетінің профессоры Кадымова Д.Р, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-да қазақ, орыс тілдерін екінші тіл ретінде оқыту бағытында бірнеше оқу құралы жарық көрген авторлар, ф. ғ. д., доцент Ұ.Е. Мұсабекова, ф. ғ. к., доцент Б.М. Айтбаева, аға оқытушылар А. К. Ахмедова, А.С. Айтпаева, Т.В. Курмановалар өз баяндамаларымен қатысып, ж. т. б. әдіскер-ғалымдар, білікті мамандар, оқытушылар өз тәжірибелерімен бөлісті.
Бұл шараның ерекшелігі – барлық спикерлер өз жұмысының нәтижелерін қазақ және орыс тілдерінде баяндап ұсынды. Семинар қатысушылары өздерінің ғылыми-әдістемелік баяндамаларымен таныстырып, бір-бірімен пікір алмасып, түйткілді сұрақтарға жауап алу мүмкіндіктері болды. Барлық қатысушылар аталған шараның өзектілі екендігін атай отырып, кафедра ұжымының ғылыми – әдістемелік жұмысының жоғары деңгейін атап өтті. Бұл халықаралық семинар өз мақсатына жетті, барлық қатысушылар үшін пайдалы болды.

А. Е. Саденова
Әл – Фараби атындағы ҚазҰУ,
ЖОО-ға дейінгі білім беру факультеті,
Шетелдіктердің тілдік және
жалпы білім беру дайындығы кафедрасы

Continue Reading
Advertisement

Бізге жазылыңыз

Сөзге тиек

Дерек3 days ago

Тұрды Төлекенұлы туралы деректі фильм жарыққа шықты

04 желтоқсан, KAZNEWS. Көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, Қобда беті қазақтары (Монғолия) арасынан мемлекеттік лауазым атқарған алғашқы қайраткерлердің бірі Тұрды...

Дерек2 weeks ago

“Бүркіт” поэмасы һәм Ақтан Бабиұлы туралы 10 дерек

22 қараша, KAZNEWS. “Бүркіт” поэмасы һәм ақын жазушы, Моңғолия өнеріне еңбегі сіңген қайраткер Ақтан Бабиұлына байланысты 10 деректі назарларыңызға ұсынамыз....

Дерек2 months ago

Қоғам қайраткері Жеңісхан Дүзелбайұлы туралы деректі фильм һәм 10 дерек

05 қазан, KAZNEWS. Мемлекет және қоғам қайраткері, халқының адал перзенті, Моңғолияның Баян-Өлгий аймағын құруға атсалысқан қайраткерлердің бірі Жеңісхан Дүзелбайұлы туралы...

Дерек3 months ago

Баян-Өлгий аймағынан 8 түлек «Жолдау-2100» стипендиясының иегері атанды

19 қыркүйек, KAZNEWS. Баян-Өлгий аймағынан 8 түлек Моңғолия Президентінің «Жолдау-2100» стипендиясының иегері атанды. Бұл туралы Kaznews.mn Моңғолия Президентінің Баспасөз қызметіне...

Дерек3 months ago

Топ-10 Моңғолияның белгілі актерлері

14 қыркүйек, KAZNEWS. Моңғолияның ұлттық кино өндірісі қарқынды дамып келеді. Казньюс ақпарат агенттігінің көзқарасы бойынша осы саладағы үздік деген он...

Дерек3 months ago

Моңғолияның 2050 жылға дейінгі стратегиясының 9 бағыты

Моңғолия 2020 жылы елдің “2050 стратегиясын” жасақтаған. Оны ел үкіметі министрлермен, қоғам қайраткерлері және саясаттанушылармен бірлесе отырып жасаған. 2050 стратегиясы...

Дерек3 months ago

Құтлық Елтеріс қағанға арналған көне түркі дәуіріне тиесілі ғұрыптық кешені табылды

KAZNEWS. Улаанбаатар. 2022 жылғы 25 тамыз – Халықаралық Түркі академиясы мен Моңғолия академиясының Тарих және археология институты бірлесіп жүргізген «Номгон-2022»...

Дерек4 months ago

Шахматтың жаңа жұлдызы Б.Мөнгөнзул туралы 10 дерек

12 тамыз, KAZNEWS. Үндістанның Ченнай қаласында шахмат олимпиадасы деп аталатын 44-ші Дүниежүзілік шахмат олимпиадасы жүріліп өтті. Моңғолиядан Э.Гурванбаатар бастаған ұлттық...

Басты назарда