Connect with us

Дерек

Ауған балаларының алғысын арқалаған ана – Рая Дәріпханқызы

Published

on

4 желтоқсан, KAZNEWS. 1988 жылы мамырдың 13-інде Ауған соғысынан зардап шеккен 4-6 жастағы 27 бала, екі ұстаз Буянт-Ухаа әуежайына келіп қонған еді. Кейбірі ата-анасынан айырылып, барар жер басар тауы қалмаған олар соғыс өртінен аластатылып, МХР мен Ауғанстан елдері ынтымақтастық келісімі бойынша бейбіт елде білім алып, тәрбиеленуі үшін әкелінді. Балалар үйіне қабылданған балаларды тәрбиеші ұстаздар Рая Дәріпханқызы мен Ц.Тунгалаг екі жыл бойы жауаптанды.

Көздерін ашқаннан ауыр соғыс жағдайында өскен балалар «болатын» мен «болмайтын» деген ұғымдары жоқ, оқшауланған, үрейленген, айқайшыл, төбелескіш қатарлы қыңыр мінезді, адамның көзіне тура қарамайтын еді. Сондай балаларды кірпияз, таза, жұмсақ мінезді етіп тәрбиелеп, ән айтып, би билеуді үйретіп, ана тілін ұмытқызбаумен қатар моңғол тілінде сөйлей алатын деңгейге жеткізіп, отанына табыс еткен ұстаздарының бірі Рая Дәріпханқызы. Рая ханымның “Өнөөдөр” басылымына берген сұхбатын ұсынамыз.

Еліміз астанасында дүниеге келіп, балалық шағын Баян-Өлгий аймағында өткізіп, Өлгий қалалық жалпы білім беретін 2 –ші мектепті, Моңғол мемлекеттік университетін орыс тілі пәні оқытушысы мамандығымен тәмамдаған ол еңбек жолын 1979 жылы Балалар үйінен бастап, 2010 жылы сол мекемеден зейнет демалысына шықты. Рая Дәріпханқызы онда орос тілін үйретіп, сол тілде тәрбие беретін топқа ұстаз болды.

Соңынан ол топ жабылғанымен ата-анасыз балаларға ана мейірін сезіндіріп, әке орнына әке, ана орнына ана болу үшін қалған көрінеді. Жалынды жастық шағы мен жасампаз еңбегінің 31 жылын Балалар үйіне арнап, 500 дей балаға тәрбие берген тәрбиеші-ұстаз соғыс құрбандығына айнала жаздаған ауғандық балаларға өмірді жақсы жағынан танытқан ананың әңгімесі құдды бір кинофильм сияқты.

Рая Дәріпханқызы: Ауғандық балаларым: «Бізді тастамай, Моңғолияға алып кетіңізші»,- деп етегіме жабысып қалған еді.

– Ауған балалармен екі жыл бірге болғанда бауыр басып кеткен шығарсыз?

-Иә, қатты бауыр басып кеттім. Оларды Ауғанстанға жеткізіп, өкіметіне табыс еткен сәт өте ауыр болды. Бізге қарай тығылып: «Ұстазым, анашым, бізді тастамаңызшы. Моңғолияға алып кетіңізші. Мұнда дұшмандар бар. Олар келіп, бізді өлтіреді. Біз қайтеміз», – деп жылады. Олардың етегімізге жармасып жылағаны әлі көз алдымнан кетпейді. Біздің балабақшадан меңгеруші, дәрігер, ұстаздардан мен, Сыртқы істер министрлігінің бір маманы, Денсаулық министрлігі дәрігері, сауда ұйымының өкілі қатарлы жеті адамдық делегация 1990 жылы Ресей арқылы жеткізген едік. Көп жыл өтсе де, балаларым қайда, қалай өмір сүріп жүр екен, кездессем, көмек қажет болса қол ұшын берсем, жақсы тұрмыс кешіп жүрсе, тілектес болсам деп көп ойлаймын.

Біздің еліміздің бітімгерші жауынгерлер тобының бір мүшесіне бірде: Ауғанстанға барғанда сұрастырып берші»,- деп едім, ол: «Болмайды. Бізге ел ішінде жүруге мүмкіндік жоқ»,- дегені бар. Сыртқы істер министрлігі арқылы сұрастырсам тез табыла ма деп те ойлаймын. Алайда зейнеткер адамды көп жыл бұрын көрген, асырап сақтаған шетелдік балалармен кездестіретін уақыты да жоқ болар деп ойлап қоямын.

-Балаларыңыздың есімін білесіз бе?

-Балаларды екі топқа бөлді. Өз тобымда болған 13 ұлдың есімі есімде. Ниматулла, Самиро, Поуд, Фарзуна, Измарай, Бисмело, Ахмадулла, Рахматулла деген әдемі есімдері бар болатын.

-Оларды оқытып, тәрбилеу кезінде қандай қиындықтар болды?

– Жұмысымыз балаларды келе сала, моншаға түсіріп, киімдерін ауыстырып, биттен арылтудан басталды. Онымен бір апта бойы айналыстық. Бізді танымайтындықтан олар жақындатпай, тұра қашатын. Гигиеналық жұмыстар аптадан артқан жоқ. Қоғамдық қарым-қатынас жайлы түсінікті қалыптастыру қиынға соқты. Тағамды екі қолын батырып жіберіп асайтын. Ойнауды білмейді. Әдемі ойыншықтар берсең, лақтырады, сындырады. Аздап айқай-шу шықса, әсіресе ұшақ дауысын естігенде «дұшман», «дұшман» деп айқайлап, үстел мен төсектің астына жатып алып, шықпай қояды. Алғашында қай-қайсымыздың да бір-біріміздің тілімізді білмеуіміз кедергі болды. Д.Тунгалаг мұғалім екеуіміз алдымен «сен тұр, отыр, ұйықта, болады, болмайды» деген сөздерді үйреттік. Біз де үйрендік. Оған ауғандық екі мұғалім көп көмегін тигізді. Төртеуіміз де сөздікті қолға ұстап, дәптерге белгілеумен бір-бірімізді ұғыстық. Балаларға бар ынтамен назар аударып, шынайы ниетпен жақындаған айын олар да бауыр басып кетті. Кешікпей құшақтасатын болдық. Дүниеге келе салысымен жетім қалғандықтан ана құшағын көрмегендер де көп еді.

– Сіздердің балабақшаның моңғол балалары ауғандық бүлдіршіндермен қалай тіл табысты?

-Өте жақсы тіл табысып кетті. Бірге ойнап, концертте бірге ән айтып, бірге билейтін. Ең алдымен «Маамуу нааш ир /Балақай, бері келші/» әнін үйретіп, орыстың ертегісі «Шаңбырды» бірге қоятын.

-Балалар Моңғолиядан кеткен соң байланыстарыңыз үзіліп қалды ма?

-Біраз уақыт хат келіп тұрды. Ең алғаш Бисмеллодан хат келді. Самиро мектепке кірген соң хат жолдады. Жазуы өте әдемі екен. Мен балларға кесте тігуді үйреткен едім. Ұл, қыз демей, оны игерді. Өзің көргендей олардың тіккен кестелері әлі де сақтаулы тұр.

-Сондай кішкене бүлдіршіндей осындай әдемі кесте тіккен бе?

-Солай. Нәрсе үйренуге жас қажет емес. «Өнер жастан, асыл тастан» демей ме?! Біздің балалар моңғол тілін үйреніп, соңында ерекше белсенді болды. Үйреткенді дереу қабылдап, өте таза, тиянақты атқаратын еді. Олардың кейбірін көшеден, кейбірін Балалар үйінен жинап, біздің елге жолдаған екен. Оларды бері жіберерде ұстаздары біраз дайындық жасатып, ұлттық киім тігіп беріпті.

Біздікілер кейде киімдерін киіп, сәнденеді. Мені «Рая жон» дейтін. «Жон» ауған тілінде құрметтеуді білдіреді. Әдемі киініп келген сәтті қалт жібермейді. “Әдемі, әдемі, Рая жон” деп бетіңнен иіскеп мәз болысады. Нашарлау киініп келіп қалсаң, жаман демей: «Рая жон. Енді андағаны кимеңізші»,- десетін. Сүйкімді әрі талғампаз. Мен балаларды отанына апарып келген соң оларды үнемі ойлап жүретінмін. Қазір қайда екен. Дұшмандар қорқытып жүр ме деп. Бірде «Ардын эрх» газетінің қыркүйектің 15-індегі 36-санында біздің балалар туралы материал басылып шыққанын көріп қатты қуандым. Журналист Б.Пүрэвдаш Ауғанстанға барып, «Майдан шебінен белгілеу» атты тақырыптағы материалда біздің балалардың фотосуретін қойып, ұстаздарын сағынып жүргенін жазған екен. Ол газет саны менде әлі де сақтаулы тұр.

Рая Дәріпханқызы моңғолия қазақтары арасынан алғаш рет Ауған елінің “Достық” орденімен сыйланған.

-Қазір 34-36 жас шамасында болар?

-Солай. Туған жерлерінде ме, шетелге кетті ме. Барлығы да аман-есен ересейген болар деп ойлаймын. Ауғанстан үкіметі балаларды жеткізіп берген моңғолдардың барлығын «Достық» орденімен марапаттады. Оған мен қатты қуандым. Егер балаларыммен кезіксем, көп жыл бұрыңғы қызықты оқиғаларды еске алып, апа болғанымды, олардың тіккен кестелерін сақтап жүргенімді айтар едім.

– Сіз балалар үйінде тәрбиеші болған 31 жылда көптеген баланың анасы атаныпсыз. Балалар кәмелетке толып, орталықтан кетсе де, сізге хабарласып тұратын болар?

-Иә. Балаларым телефонмен хабарласып, қайда жұмысқа орналасқанын, қалай өмір сүріп жатқандары туралы көп айтады. Мереке қарсаңында амандық-саулық білісіп, денсаулығымды сұрап тұрады. Кейбіреулері үйіме келеді. Қуанып қаламын.

Әңгімеңізге рахмет!

Advertisement


Дерек

Кітап мерекесі, ертегілер әлеміне саяхат, сөздік кітап

Published

on

22 мамыр, KAZNEWS. Моңғолия Парламентінің спикері Г.Занданшатардың бастамасымен 20 мамыр күні Өлгий қаласы “Ікей батыр” атындағы орталық алаңда көктемгі “Ұлттық кітап мерекесі” аталып өтті.

31-рет өткізілген кітап мерекесінде ең кішкентай оқырмандармен жасөспірімдерге ертегілер бейнесіндегі кейіпкерлер ойыны мен парад ұйымдастырылды. 

Көрерменге кітап алмасу акциясы мен ең сирек кездесетін кітаптар көрмесі ұсынылып, кітапханаға жанашырлық танытып жүрген азаматтарға арнайы құрмет көрсетілді.

Казньюс ақпарат агенттігі кітап мерекесінде көрермендер назарын ерекше аударған 1 кітапты таныстырмақ.

Ол журналист Самат Насырұлының “Қазақша – моңғолша”, “Моңғолша – қазақша” сөздік кітабы. Аталмыш сөздік кітаптарының әрбіреуінде 20 мыңға жуық сөздік жинақталған.

Бұл кітапты “Абай” кітап дүкені мен аймақтық Байланыс бөлімшесіндегі Пошта дүкенінен алуыңызға болады.

Continue Reading

Дерек

29 жастағы Айсулуу Тыныбекова туралы 29 дерек

Published

on

9 мамыр, KAZNEWS. Қырғыз елінің мақтанышы, еркін күрестен олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, әлемнің екі дүркін чемпионы Айсулуу Тыныбекова 29 жасқа толды. 

Азияның үздік палуаны атанып жүрген Айсулуу туралы 29 қызықты деректі ұсынамыз. 

1. Айсулуу 1992 жылы 4 сәуірде Қырғыз Республикасының Майлуу-Суу қаласында туған. Балалық шағын Тендик қалашығында өткізген.

2. Үйдің 4-ші баласы. Екі әпкесі, бір ағасы және бір інісі бар. 

3. Жастайынан спортпен шұғылданумен қатар газет беттеріне шығуды, телеарнадан көрінуді армандайтын. 

4. Спортқа алғаш анасы әкелген. Айсулуудың отбасы күнде таңертең жүгіруді дәстүрге айналдырған. 

5. Сегізінші сынып бітіргенше ол мектептегі баскетбол құрамасының капитаны болған. 

6. Ал, тоғызыншы сыныпта каратэмен шұғылданған. 

7. Оныншы сыныпта еркін күреспен шұғылдана бастаған. Сол жылы кәсіби деңгейде шұғылдану үшін Бішкекке келген. 

8. Алғашқы мектебінде татами болмағандықтан жаттығуды матрастың үстінде жасап жүрген. 

9. 2009 жылы Айсулуу Тыныбекова алғаш рет Қырғыз құрамасына шақырту алған. Ол сол жылғы ел чемпионатынан күміс жүлде алып қалады. Күрестен біржола кетіп, туған жеріне қатуды ойлаған. Бірақ бапкерлері жібермеген. 

10. Айсулуу Тыныбекова еркін күрестен халықаралық дәрежелі спортшы. 2015 жылы алған.

11. 19 жасында 2012 жылғы Лондон олимпиадасына қатысқан. Қырғыз елінен қыздар арасынан олимпиада ойындарына қатысқан алғашқы палуан атанды. 

12. 2013 жылы Азияның жастар арасындағы чемпионатта қырғыз қыздары арасынан алғаш рет чемпион атанған. 

13. Алғашқы олимпиада ойындарында 13-ші орын. Кейінгі Рио олимпиадасында бесінші орын иеленген. Үндістандық Сакши Маликадан қола медаль үшінгі бәсекеде ұтылып қалған. 

14. Айсулууға 2010 жылдан бері Қырғыздың Еңбек сіңірген жаттықтырушысы Нурбек Изабеков бапкерлік етіп келеді.

15. 2019 жылы Нурсултан қаласында алғаш рет әлем чемпионы атанды. 

16. 2021 жылы тамыздың 4 күні Токио олимпиадасының күміс жүлдегері атанды. 

17. Қырғыз техникалық университетінде экономика факултетінде тәлім алған.

18. Қырғыздың ең көп табыс табатын спортшыларының бірі. Ай сайын мемлекеттен 60 мың сом стипендия алады. Азия ойындарында чемпион атанып “Данк” медаль, 1 млн 250 мың соммен сыйланған. 2016 жылы олимпиада ойындарындағы бесінші орыны үшін мемлекет  1 млн сом берген.

19. Айсулуу қырғыз қыздары арасынан шыққан алғашқы әлем чемпионы. 

20. Қырғыздағы ең көп марапат алған спортшы. Күрестің барлық жарыстарынан медаль алған. Олимпиада, Әлем чемпионаты, Ислам елдері ойындары, Студенттер универсиадасы, Азия ойындары т.б 

21. Америка продюссері Рейчел Сайн ол туралы Aisuluu: Against the Wind фильмін жасаған.

22. Әкесі Болот Тыныбековтың айтуынша Айсулуу есепке өте жақсы болған. 

23. 2012 жылы Ұлттық құрамадағы досымен бірге жасөспірім баланы ұрып соққаны үшін екі жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылған. 

24. 2022 жылы сәуір айында Моңғолияда өткен Азия чемпионатында күміс жүлде алған. 

25. 2021 жылы Токио олимпиадасындағы жетістігі үшін Мемлекеттік Манас сыйлығын алған. Сондай-ақ, 10 млн сом, Toyota Rav 4 көлігі берілген. 

26. 2019 жылы Чингиз Айтматов атындағы жылдың Үздік жас спортшысы номинациясын алған. 

27. Парис олимпиадасынан кейін спорттық мәнсабын аяқтап, бапкер болуды қалайды. 

28. Алты жасынан картоп егіп, жеті жасында мал баққан. Таңертең, кешкісін сиыр сауатын, жұмыскер қыз болған. 

29. Олимпиада чемпионы болғанға дейін үйлену тойы болмайды деп мәлімдеген. 

Continue Reading

Дерек

Моңғолия азаматтары 60 елге визасыз бара алады

Published

on

KAZNEWS – 2021 жылдың 1 қазанынан бастап қарапайым паспорты бар Моңғолия азаматы 25 шет мемлекетке 14-90 күнге визасыз баруға құқылы. Ал, дипломатиялық паспорты бар азаматтар 35 елге визасыз бара алады.

Бұл туралы Моңғолияны Сыртқы істер министрлігінің Консулдық қызмет департаментінің consul.mn сайтынан көруіңізге болады.  

Henley & Partners компаниясы жариялаған жаңартылған паспорттар индексінде Моңғолия 81-ші орында яғни Африкада орналасқан Бенин, Руанда Республикасымен бірдей көрсеткішке ие болды. Бұл индексте 2021 жылы 87-ші, 2020 жылы 78-ші орында болған.

Зерттеулерге сәйкес, Индексте Жапония мен Сингапур көш бастап тұр. Бұл елдің азаматтары әлемнің 192 еліне визасыз бара алады. Екінші орында Германия мен Оңтүстік Корея тұр. Бұл елдің азаматтары 190 елге визасыз барады. Үздік үштікте Финландия, Италия, Люксембург, Испания жайғасты. Бұл елдің азаматтары 189 елге визасыз бара алады.

Инвестициялар арқылы азаматтық алу бағдарламалары бар елдер жоғары орындарға ие. Мысалға, Мальта әлемнің 182 еліне визасыз баруға қол жеткізе отырып, индексте 7-ші орынды иеленіп тұр.

Ал, көршілес Ресей Федерациясы 49-шы орында 117 елге, Қытай Халық Республикасы 66-шы орында 79 елге, Қазақстан Республикасы 69-шы орында 75 елге визасыз қатынайды.

Continue Reading

Дерек

Оңтүстік Корея Моңғолиялық туристер үшін 30 күн визасыз режимге көшті

Published

on

Оңтүстік Корея үкіметі маусымның 1 күнінен бастап Моңғолия, Вьетнам, Филиппин, Индонезия қатарлы елдің 5 және одан жоғары құраммен келетін туристер үшін 30 күн визасыз режимге көшті. Бұл туралы «Ikon.mn» хабарлады.

Осылайша Моңғолия азаматтары Корея Республикасына 30 күннен аспайтын мерзімге визасыз қайта кіре алады. Бұл жеңілдік тек Яньян (Yangyang) әуежайы арқылы келетін туристерге ғана беріледі.

Яньян Оңтүстік Кореяның солтүстік-шығысында орналасқан Ганвон облысы Яньян ауданындағы шағын әуежай болып саналады.

Ал, Оңтүстік Кореяда жұмыс істеуге, оқуға немесе тұруға ниет болған жағдайда тиісті визаны алу қажет екенін ескерген жөн.

Continue Reading

Басты назарда