Connect with us

Дерек

Ауған балаларының алғысын арқалаған ана – Рая Дәріпханқызы

Published

on

4 желтоқсан, KAZNEWS. 1988 жылы мамырдың 13-інде Ауған соғысынан зардап шеккен 4-6 жастағы 27 бала, екі ұстаз Буянт-Ухаа әуежайына келіп қонған еді. Кейбірі ата-анасынан айырылып, барар жер басар тауы қалмаған олар соғыс өртінен аластатылып, МХР мен Ауғанстан елдері ынтымақтастық келісімі бойынша бейбіт елде білім алып, тәрбиеленуі үшін әкелінді. Балалар үйіне қабылданған балаларды тәрбиеші ұстаздар Рая Дәріпханқызы мен Ц.Тунгалаг екі жыл бойы жауаптанды.

Көздерін ашқаннан ауыр соғыс жағдайында өскен балалар «болатын» мен «болмайтын» деген ұғымдары жоқ, оқшауланған, үрейленген, айқайшыл, төбелескіш қатарлы қыңыр мінезді, адамның көзіне тура қарамайтын еді. Сондай балаларды кірпияз, таза, жұмсақ мінезді етіп тәрбиелеп, ән айтып, би билеуді үйретіп, ана тілін ұмытқызбаумен қатар моңғол тілінде сөйлей алатын деңгейге жеткізіп, отанына табыс еткен ұстаздарының бірі Рая Дәріпханқызы. Рая ханымның “Өнөөдөр” басылымына берген сұхбатын ұсынамыз.

Еліміз астанасында дүниеге келіп, балалық шағын Баян-Өлгий аймағында өткізіп, Өлгий қалалық жалпы білім беретін 2 –ші мектепті, Моңғол мемлекеттік университетін орыс тілі пәні оқытушысы мамандығымен тәмамдаған ол еңбек жолын 1979 жылы Балалар үйінен бастап, 2010 жылы сол мекемеден зейнет демалысына шықты. Рая Дәріпханқызы онда орос тілін үйретіп, сол тілде тәрбие беретін топқа ұстаз болды.

Соңынан ол топ жабылғанымен ата-анасыз балаларға ана мейірін сезіндіріп, әке орнына әке, ана орнына ана болу үшін қалған көрінеді. Жалынды жастық шағы мен жасампаз еңбегінің 31 жылын Балалар үйіне арнап, 500 дей балаға тәрбие берген тәрбиеші-ұстаз соғыс құрбандығына айнала жаздаған ауғандық балаларға өмірді жақсы жағынан танытқан ананың әңгімесі құдды бір кинофильм сияқты.

Рая Дәріпханқызы: Ауғандық балаларым: «Бізді тастамай, Моңғолияға алып кетіңізші»,- деп етегіме жабысып қалған еді.

– Ауған балалармен екі жыл бірге болғанда бауыр басып кеткен шығарсыз?

-Иә, қатты бауыр басып кеттім. Оларды Ауғанстанға жеткізіп, өкіметіне табыс еткен сәт өте ауыр болды. Бізге қарай тығылып: «Ұстазым, анашым, бізді тастамаңызшы. Моңғолияға алып кетіңізші. Мұнда дұшмандар бар. Олар келіп, бізді өлтіреді. Біз қайтеміз», – деп жылады. Олардың етегімізге жармасып жылағаны әлі көз алдымнан кетпейді. Біздің балабақшадан меңгеруші, дәрігер, ұстаздардан мен, Сыртқы істер министрлігінің бір маманы, Денсаулық министрлігі дәрігері, сауда ұйымының өкілі қатарлы жеті адамдық делегация 1990 жылы Ресей арқылы жеткізген едік. Көп жыл өтсе де, балаларым қайда, қалай өмір сүріп жүр екен, кездессем, көмек қажет болса қол ұшын берсем, жақсы тұрмыс кешіп жүрсе, тілектес болсам деп көп ойлаймын.

Біздің еліміздің бітімгерші жауынгерлер тобының бір мүшесіне бірде: Ауғанстанға барғанда сұрастырып берші»,- деп едім, ол: «Болмайды. Бізге ел ішінде жүруге мүмкіндік жоқ»,- дегені бар. Сыртқы істер министрлігі арқылы сұрастырсам тез табыла ма деп те ойлаймын. Алайда зейнеткер адамды көп жыл бұрын көрген, асырап сақтаған шетелдік балалармен кездестіретін уақыты да жоқ болар деп ойлап қоямын.

-Балаларыңыздың есімін білесіз бе?

-Балаларды екі топқа бөлді. Өз тобымда болған 13 ұлдың есімі есімде. Ниматулла, Самиро, Поуд, Фарзуна, Измарай, Бисмело, Ахмадулла, Рахматулла деген әдемі есімдері бар болатын.

-Оларды оқытып, тәрбилеу кезінде қандай қиындықтар болды?

– Жұмысымыз балаларды келе сала, моншаға түсіріп, киімдерін ауыстырып, биттен арылтудан басталды. Онымен бір апта бойы айналыстық. Бізді танымайтындықтан олар жақындатпай, тұра қашатын. Гигиеналық жұмыстар аптадан артқан жоқ. Қоғамдық қарым-қатынас жайлы түсінікті қалыптастыру қиынға соқты. Тағамды екі қолын батырып жіберіп асайтын. Ойнауды білмейді. Әдемі ойыншықтар берсең, лақтырады, сындырады. Аздап айқай-шу шықса, әсіресе ұшақ дауысын естігенде «дұшман», «дұшман» деп айқайлап, үстел мен төсектің астына жатып алып, шықпай қояды. Алғашында қай-қайсымыздың да бір-біріміздің тілімізді білмеуіміз кедергі болды. Д.Тунгалаг мұғалім екеуіміз алдымен «сен тұр, отыр, ұйықта, болады, болмайды» деген сөздерді үйреттік. Біз де үйрендік. Оған ауғандық екі мұғалім көп көмегін тигізді. Төртеуіміз де сөздікті қолға ұстап, дәптерге белгілеумен бір-бірімізді ұғыстық. Балаларға бар ынтамен назар аударып, шынайы ниетпен жақындаған айын олар да бауыр басып кетті. Кешікпей құшақтасатын болдық. Дүниеге келе салысымен жетім қалғандықтан ана құшағын көрмегендер де көп еді.

– Сіздердің балабақшаның моңғол балалары ауғандық бүлдіршіндермен қалай тіл табысты?

-Өте жақсы тіл табысып кетті. Бірге ойнап, концертте бірге ән айтып, бірге билейтін. Ең алдымен «Маамуу нааш ир /Балақай, бері келші/» әнін үйретіп, орыстың ертегісі «Шаңбырды» бірге қоятын.

-Балалар Моңғолиядан кеткен соң байланыстарыңыз үзіліп қалды ма?

-Біраз уақыт хат келіп тұрды. Ең алғаш Бисмеллодан хат келді. Самиро мектепке кірген соң хат жолдады. Жазуы өте әдемі екен. Мен балларға кесте тігуді үйреткен едім. Ұл, қыз демей, оны игерді. Өзің көргендей олардың тіккен кестелері әлі де сақтаулы тұр.

-Сондай кішкене бүлдіршіндей осындай әдемі кесте тіккен бе?

-Солай. Нәрсе үйренуге жас қажет емес. «Өнер жастан, асыл тастан» демей ме?! Біздің балалар моңғол тілін үйреніп, соңында ерекше белсенді болды. Үйреткенді дереу қабылдап, өте таза, тиянақты атқаратын еді. Олардың кейбірін көшеден, кейбірін Балалар үйінен жинап, біздің елге жолдаған екен. Оларды бері жіберерде ұстаздары біраз дайындық жасатып, ұлттық киім тігіп беріпті.

Біздікілер кейде киімдерін киіп, сәнденеді. Мені «Рая жон» дейтін. «Жон» ауған тілінде құрметтеуді білдіреді. Әдемі киініп келген сәтті қалт жібермейді. “Әдемі, әдемі, Рая жон” деп бетіңнен иіскеп мәз болысады. Нашарлау киініп келіп қалсаң, жаман демей: «Рая жон. Енді андағаны кимеңізші»,- десетін. Сүйкімді әрі талғампаз. Мен балаларды отанына апарып келген соң оларды үнемі ойлап жүретінмін. Қазір қайда екен. Дұшмандар қорқытып жүр ме деп. Бірде «Ардын эрх» газетінің қыркүйектің 15-індегі 36-санында біздің балалар туралы материал басылып шыққанын көріп қатты қуандым. Журналист Б.Пүрэвдаш Ауғанстанға барып, «Майдан шебінен белгілеу» атты тақырыптағы материалда біздің балалардың фотосуретін қойып, ұстаздарын сағынып жүргенін жазған екен. Ол газет саны менде әлі де сақтаулы тұр.

Рая Дәріпханқызы моңғолия қазақтары арасынан алғаш рет Ауған елінің “Достық” орденімен сыйланған.

-Қазір 34-36 жас шамасында болар?

-Солай. Туған жерлерінде ме, шетелге кетті ме. Барлығы да аман-есен ересейген болар деп ойлаймын. Ауғанстан үкіметі балаларды жеткізіп берген моңғолдардың барлығын «Достық» орденімен марапаттады. Оған мен қатты қуандым. Егер балаларыммен кезіксем, көп жыл бұрыңғы қызықты оқиғаларды еске алып, апа болғанымды, олардың тіккен кестелерін сақтап жүргенімді айтар едім.

– Сіз балалар үйінде тәрбиеші болған 31 жылда көптеген баланың анасы атаныпсыз. Балалар кәмелетке толып, орталықтан кетсе де, сізге хабарласып тұратын болар?

-Иә. Балаларым телефонмен хабарласып, қайда жұмысқа орналасқанын, қалай өмір сүріп жатқандары туралы көп айтады. Мереке қарсаңында амандық-саулық білісіп, денсаулығымды сұрап тұрады. Кейбіреулері үйіме келеді. Қуанып қаламын.

Әңгімеңізге рахмет!

Advertisement


Дерек

Жолдау-2100: Дәрігерұлы Бағдаулет енді білімін шетелде жалғастырмақ

Published

on

29 қараша, KAZNEWS. Моңғолияның Ғылым, технология университетінен құрылыс инженері мамандығы бойынша білім алып жүрген 1 курс студенті Дәрігерұлы Бағдаулет енді білімін шетелде жалғастырмақ. Бұл туралы Моңғолия Президенті Әкімшілігінің баспасөз қызметі хабарлады.

Баян-Өлгий аймағынан Дәрігерұлы Бағдаулет Моңғолия Президентінің «Жолдау-2100» бағдарламасы арқылы құрылыс инженері мамандығы бойынша шетелге оқуға жолдама алды.

Ол жоғарғы оқу орындарына ілестіру бірыңғай сынағын сәтті тапсырған. Ағылшын тілі пәні бойынша ең жоғарғы яғни 800 ұпай, математика пәні бойынша 758 ұпай, орташа есеппен 779 ұпай жинаған.

Моңғолия Президенті Ухнаагийн Хүрэлсүхтің жолдауын ата-анасына Президент әкімшілігінің өкілдері жеткізіп берген.

Continue Reading

Дерек

Казньюс ақпарат агенттігінің 10 жылдық мерей тойы тойланды

Published

on

25 қараша күні Казньюс ақпарат агенттігінің орнауының 10 жылдық мерей тойы тойланды.

Салтанатты рәсімді Казньюс ақпарат агенттігінің негізін қалаушысы Өмірбек Қабайұлы ашып, құттықтау жолдады. 

«Кеш жарық құрметті ағайындар! «Казньюс» ақпарат агенттігінің құрылғанына биыл 10 жыл толып отыр. 2011 жылы 11 қарашада құрылып, 2018 жылы Моңғолияның Байланысты реттеу комитетінен ақпараттық құрал мәртебесін алған. Өздеріңізге белгілі болғандай 2020 жылы Қазақпарат халықаралық ақпарат агенттігінің 100 жылдығына орай “Үркер” ұлттық сыйлығымен марапатталдық. 2021 жылға дейін агенттіктің сайты 5 рет жаңарып, заманауи, жаңа технологиялық талаптарға сай қызмет көрсетуде. Бүгінге дейін 3500 ге жуық материал жарияланып, интернетте қазақ тілді контенттердің санын арттыруға, Моңғолия мен Баян-Өлгий аймағын дәріптеу жолында сүбелі еңбек атқарып келеді. Бүгін біз Моңғолияда алғаш рет KAZNEWS агенттігінің 10 жылдығына орай HIT NEWS 2021 сыйлығын табыстау рәсімін өткізбекпіз. Ақпарат агенттігінде 2021 жылы жарияланған мақала, жаңалық, сұхбаттардан ең көп талқыланып, ең көп оқылған ақпараттардан үздіктерді анықтап отырмыз. Сыйлықты дауыс беру арқылы емес сайттағы сандық жүйеге негізделген статистикалық мәліметтерге жүгіне отырып анықтадық.

Жақсы жаңалығымыз көп болсын! Барлықтарыңызға, отбасыларыңызға амандық, саулық, сәттілік тілеймін. Той құтты болсын ағайын!»-деді Өмірбек Қабайұлы құттықтау сөзінде.

Салтанатты іс-шарада Моңғолия Парламентінің депутаты Әубәкір Тілеуханұлының, Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Елшісі Жалғас Әділбаев мырзаның, Отандастар қорының вице-президенті Мағауия Сарбасов мырзаның құттықтауы оқылды.

Аймақ әкімі Бауыржан Дәлелұлы Казньюс ақпарат агенттігінің 10 жылдық мерей тойымен құттықтап сөз сөйлеп, Өмірбек Қабайұлын «Баян-Өлгий аймағының озат қызметкері» төсбелгісімен марапаттады.

HIT NEWS 2021 аясында ең көп оқылған сұхбат иелеріне алғашқы марапатты аймақ әкімі Бауыржан Дәлелұлы табыстады.

Мирас Мұхамеджанұлына «Кәсіп бастау үшін – ең бастысы талап пен ниет дұрыс болу керек», Сәуле Серікбайқызына «Баян-Өлгийден шыққан граффити-суретші», Серікболат Манапұлына «Туристерді Баян-Өлгийдің әсем табиғатымен саятшылық өнері қызықтырады» тақырыбындағы сұхбаттары ең көп оқылғаны үшін HIT NEWS 2021 сыйлығы берілді.

Ең көп көрген бейнебаян аталымы бойынша тағайындалған сыйлықты сахана төрінде аймақтық Азаматтар Өкілдері Хуралының депутаты Дәрмен Құзыкейұлы табыстады. Бұл сыйлық «Ағажай-Алтай» әнін қазақ тілінде шырқап Моңғолияда және Қазақ елінде үлкен қошеметке ие болған жас әнші Амгаланқызы Мөнх-Ундрахға берілді.

KAZNEWS ақпараттық порталы дайындаған материалдарды 2021 жылы 200 мыңға жуық интернет тұтынушы оқыған. Ең үздік ақпарат «Қазақтар дайындайтын ұлттық тағамның 10 түрі» рекордтық көрсеткішке ие болды. Биыл бұл мақаланы 190560 адам оқыған болса, «Карантиндегі өзгерістер және вакцина жайлы жастардың пікірін» – 162931 адам қарап шыққан. 

Карантиндегі өзгерістер және вакцина жайлы пікірін білдірген Берденбек Ерғабылұлы, Гүлбану Төлеуханқызы  HIT NEWS 2021 сыйлығымен марапатталды.

Марапатты Монцамэ агенттігінің өкілі Нұрболат Өнерханұлы, аймақтық Журналистер одағының төрағасы Еркінбек Бөденұлы табыс етті.

 

Казньюс ақпарат агенттігінің дамуына ақыл кеңесін беріп, үлес қосқан Сәбет Насырұлына алғыс хат, Дербес телеарнасының 10 жылдығына орай арнайы марапат табысталды.

HIT NEWS 2021 сыйлығының Мәдениет айдары бойынша тағайындалған сыйлықты М.Құрманхан атындағы Музыкалы драма театрының директоры Сәйгүлік Жәнімханқызы табыстады. Бұл сыйлық халықаралық байқауда жүлдегер атанған Дастан Қаламханұлы мен Сәтжан Класханұлына, «Күлтегін» этно-фольклорлық ансамблінің директоры Еркінбек Мамырханұлына берілді.

HIT NEWS 2021 сыйлығының Спорт айдары бойынша тағайындалған сыйлық жас палуан Иманғали Бақытұлы мен ең нәтижелі футболшы атанған Өтеген Естайұлына табысталды. Марапатты Денешынықтыру, спорт басқармасының бастығы Қайнар Қайсанайұлы табыс етті.

 

 

Сонымен қатар, Ең көп пікір жинаған үздік фотографияға берілетін HIT NEWS 2021 сыйлығы жапонияда өткен халықаралық жасөспірімдердің фестивалінде жеңімпаз атанған оқушыларға берілді. Марапатты аймақтық АӨХуралының депутаты, аймақтағы НИК компаниясының бөлімшесінің директоры Асылбек Сыдықұлы табыстап берді.

Моңғолия Парламентінің депутаты Әубәкір Тілеуханұлының құттықтауын Өмір Құрметұлы табыс етті. Тойға келген қонақтар арасынан аймақтық депутаттар Дәрмен Құзыкейұлы, Асылбек Сыдықұлы, Заңғар Есентайұлы, Мүпти Қабылұлы және Спорт, денешынықтыру басқармасының басшысы Қайнар Қайсанайұлы, М.Құрманхан атындағы Музыкалы драма театрының директоры Сәйгүлік Жәнімханқызы, Өлгий қаласы әкімінің өкілі Айтуған Әлиханұлы, Стандарт, метрология басқармасының өкілі Мұрат Пушкейұлы, Журналистер одағының төрағасы Еркінбек Бөденұлы, журналист Сәбет Насырұлы, Нұрболат Өнерханұлы, Бақытбек Әбділұлы, Аманкелді Тоқтамұратұлы қатарлы азаматтар құттықтау жолдап, табыс тіледі. 

КАЗНЬЮС АҚПАРАТ АГЕНТТІГІ

Continue Reading

Дерек

Америка мен өзге державалар мұнай бағасын түсіру үшін күш біріктіріп жатыр

Published

on

25 қараша, KAZNEWS. Дүниенің алып экономикалары әлемді қымбатшылық қысқан шақта ОПЕК+ альянсын өндірісті қысқартуға көндіре алмады. Бұл жөнінде мақала Inbusiness.kz ақпарат порталында жарық көрді.

АҚШ бастаған бірқатар ірі елдер резервтегі отынын нарыққа шығарып, ғаламдық нарықта шикізат бағасын арзандатудан үмітті.

Соңғы кездері АҚШ ОПЕК пен оның одақтастарына (ОПЕК+) мұнайды көбірек өндіріп, бағаны түсір деген қысымды күшейтіп келеді. Алайда шикізат экспорттаушы картель үшін бұл талап жаңа проблемаға айналып отыр. Өйткені онда өндірісті арттыруды қалағанның өзінде, көмірсутегіні бұрынғыдан көбірек шығаратын мүмкіндік жоқ.

ОПЕК+ ұсынысты көбейту үшін 2020 жылы өндіріске қойылған шектеулердің рекордтық бөлігін алып тастады. Айта кетсек, былтыр әлемде пандемияға байланысты энергияға сұраныс мейлінше құлдырағаны белгілі. Бірақ биыл үш жылдық максимумға жеткен мұнай бағасына алаңдап отырған Вашингтон өндірістің қазіргі арту деңгейіне риза емес.

Құрамына Ресей, Қазақстан тәрізді елдер кіретін ОПЕК+ Құрама Штаттардың өндірісті тезірек арттыру туралы қысымына көнбей, оны тамыздан бері тәулігіне 400 мың баррельге ғана өсіруге келісті. Себебі бұл межеден асса, ғаламдық нарықта мұнай тым көбейіп кетеді деген қауіп бар. Халықаралық энергия агенттігінің мәлімдеуінше, ОПЕК+ күніне сол 400 мың бөшке мұнай шығару мақсатына да жете алмай отыр. Сондықтан шикізат бағасы әлі ұзақ уақыт бойы жоғары болуы мүмкін.

Бұрындары ОПЕК-тің Африкадағы мүшелері мен тіпті Парсы шығанағындағы мемлекеттері қосымша қолма-қол ақша керек болғанда, өндірісті квотадан асырып жіберетін. Бірақ пандемия мен экологиялық талаптарға байланысты, әсіресе, ОПЕК-тің кедей елдерінде бұл салаға инвестиция азайып, Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Ирак мемлекеттерінде ғана өндірісті жылдам арттыруға мүмкіндік қалып отыр.

Президент Дональд Трамп тұсында Вашингтон ОПЕК-тен өндірісті, керісінше, қысқартуды талап етті. Ол кезде мұнай бағасы барынша құлдырап, АҚШ-тың мұнай өнеркәсібін күйретуге шақ қалған еді. Пандемия барысында ОПЕК радикалдық қадамға барып, өндірісті тәулігіне 10 миллион баррельге азайтты. Қазір заман өзгерді. Сұраныс болжамдағыдан әлдеқайда тез қалпына келіп жатыр. Байден әкімшілігі баяғы позициясынан бас тартып, өндірісті күшейтуді талап етуге кірісті. Ақ үйдегілердің ойынша, биылдың өзінде 50 пайыздан астам қымбаттаған мұнай бағасы әрі қарай өсе беретін болса, әлем экономикасының қайта жандану үрдісі тоқтап қалуы ғажап емес.

Бұған қоса, сейсенбі күні Құрама Штаттарда бензиннің орташа бағасы 3,40 долларға жетті. Ал былтыр Америкада жанармай шамамен 2,11 долларға сатылған еді. Энергетикалық отынның қымбаттауынан АҚШ-та инфляция деңгейі соңғы отыз жылда тез өсіп, азық-түлік бағасы шарықтап барады. Осының салдарынан бүгінде Байден саяси және экономикалық қиындықтарға тап болып, оның партияластары – демократтарға республикашылдар тарапынан шабуылдар жиіледі.

ОПЕК+ альянсын дегеніне көндіре алмаған және келесі жылы өтетін аралық сайлау қарсаңында рейтингін төмендетіп алған Байден Ұлыбританияны, Қытайды, Үндістанды, Жапонияны, Оңтүстік Кореяны АҚШ-пен бірге резервтегі отын қорын нарыққа жіберуге үндеп отыр. Сейсенбі күні АҚШ әкімшілігінің өкілдері Байденнің Энергетика министріне Стратегиялық резервтен 50 млн бөшке мұнайды қолдану туралы бұйрық бергенін хабарлады.

Алайда Лондондағы Energy Aspects нарықты зерттеу фирмасының дерегінше, трейдерлер қоймадан 100 миллион баррель босатылады деп үміттенген.

Ұлыбритания 1,5 миллион шығаруға келіссе, Үндістан запастан тек 5 миллион алуға дайын. Ал Жапония мен Оңтүстік Корея 4-5 миллион шығаруға әзірлік білдірсе, Қытай бұл бағыттағы жоспарының мән-жайын ашып айтпай отыр. Бірақ мемлекеттердің мұнайды көптеп сатуына бір кедергі бар.

Ол қандай кедергі. Толығырақ оқу үшін Inbusiness.kz сайтына өтіңіз.

Continue Reading

Дерек

Astana Hub технопаркінде қандас студенттермен кездесу өтті

Published

on

2021 жылы 23 қараша Нұр-Сұлтан қаласы Astana Hub технопаркінде қандас студенттермен кездесу өтті. Іс-шараға «Отандастары Қоры» КЕАҚ Президент кеңесшісі Дидар Болат, Зерделі ақыл-ой орталығының негізін қалаушы Өжет Мәуіт, Йокохамманың Қазақстандағы ресми өкілі, меценат, кәсіпкер Сырымбек Тау қатысты.

Қоғам ұйымдастыруымен өткен жиынның мақсаты атажұртқа келіп кәсібін дөңгелетіп отырған қандас кәсіпкерлермен кейінгі буын жастардың пікір алмасуын ұйымдастыру. Кездесу аясында «Отандастар Қорының бүгіні мен болашағы», «Білім және бизнес», «Қазақстандағы кандастардың мүмкіндіктері» тақырыптары ортаға салынып, спикерлер өз пікірін білдірді.

Continue Reading

Басты назарда