Connect with us

Әлемде

Қазақстан Республикасы: Даму және өркендеу жолында

Published

on

Тәуелсіздік күніне орай 

16 желтоқсан- Қазақстан Республикасының ұлттық мерекесі, Қазақстанның Тәуелсіздік күні. 1991 ж. 16 желтоқсанда Қазақстанның Жоғары Кеңесі «Тәуелсіздік пен мемлекеттің егемендігі туралы» заң қабылдап, Қазақстан Республикасын тәуелсіз мемлекет деп жариялады. 1991 ж. 16 желтоқсаннан бастап «тәуелсіздік дәуір», яғни Қазақстан тарихында дамудың жаңа кезеңі басталды. Сол себепті, осы күн Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні ретінде белгіленіп, атап өтуді дәстүрге айналдырылды. Қазақстанның үлкен жетістігі – тәуелсіздігін жариялау арқылы іс-жүзінде ешкімге тәуелді емес мемлекетке айналуы деп айтуға болады.
Аталған мереке күні бүкіл ел бойынша көптеген іс-шаралар ұйымдастырылады. Мерекені атап өтпес бұрын мәдениет, өнер, спорт және саясат саласының танымал тұлғаларын елеулі еңбектері үшін жоғары мемлекеттік марапаттармен марапаттау ережесі қалыптасқан. Үкімет бірінші рет жеңіл түрде қылмыс жасағаны үшін сотталған әйелдер мен кәмелетке толмағандарға рақымшылық жасайды. Мемлекеттің елді мекендерінде мерекелік және концерттік іс-шаралар жүргізіледі. Сондай-ақ, Тәуелсіздік күніне арналған салтанатты отшашулар болады.
Басқа ұлттық мерекелер сияқты осы елде тұратын ұлттар мен этникалық топтардың этномәдени ерекшеліктерін көрсетуге назар аударылады. Осы мүмкіндікті пайдалана отырып, тәуелсіз еркін елде ұлттық киім, би, асханалық дәстүрлер, ұлттар мен этникалық топтардың басқа да мәдени элементтерін тамашалауға болады.
Шын мәнінде, бұл мерекені тарих бойында халықтың азаттық үшін күресіп келген ерлігі мен еңбегінің нышаны деп атауға болады. Тәуелсіздік- барлық қазақстандықтар үшін құндылығы зор маңызды мереке. Ұлттық, мемлекеттік деңгейдегі елеулі мереке әр жылдың 16-17 желтоқсанда аталып өтеді. Биыл Қазақстан халқы Тәуелсіздік күнін 29-рет қарсы алып отыр.
Тәуелсіздік жылдары Қазақстан Орталық Еуразияда дамушы елге айналып, әлемдік сахнада беделді орынға ие болды. Қазақстан тәуелсіздігін жариялау арқылы өзінің құнды қазыналарымен адам өмірі, азаттықты жоғары санайтын демократиялық, құқықтық және әлеуметтік елге айналды. Қазіргі таңда, демократия бүкіл адамзаттың құндылығы болып табылады. Сондай-ақ, ол қоғамның қарқынды түрде дамуына ықпал етеді. 1993 ж. 28 қаңтарда қабылданған Қазақстан Республикасының алғашқы Конституциясының 3-бабында мемлекеттік биліктің бірден-бір қайнар көзі – халық деп көрсетілген. Елде біртұтас мемлекеттік билік, Конституция мен басқа заңдардың негізінде және заң шығарушы,атқарушы және сот биліктерінің өзара тәуелділігі қағидатының негізінде жұмыстар жүргізіледі.
Орталық Азия өңірінің жетекші мемлекеті болып табылатын Қазақстан Республикасы соңғы жылдары қарқынды түрде дамып келеді. Қеңес Одағы кезінде өндіруші салаларға негізделген бүкіл экономикалық жүйені қайта құру нәтижесінде, Қазақстанның экономикасы айтарлықтай дамыды. Экономикалық өзгерістерден тыс, тәуелсіз Қазақстандағы саяси жүйенің өзгеруі дүниежүзілік аренадағы Қазақстанның беделін арттыруға ықпал етті.
Бүгінде Қазақстан халықаралық пен өңірлік ұйымдардың мүшесі және Батыс, Шығыс елдерінің сенімді әріптесі болып табылады. Қазақстан-өзінің аумағында толық егемендігі бар, өзінің ішкі және сыртқы саясатын анықтауға құқылы бірден-бір демократиялық, заңды тәуелсіз мемлекет. Оның демократиялық саясаты Қазақстанды тәуелсіз, егемен ел ретінде көрсетуімен қатар, қазақ халқының өз ұлттық тілі мен мәдениет, дәстүрін сақтауға, өзіндік ерекшеліктерін жандандырып, дамыту мүмкіншіліктермен қамтамасыз етеді.

1. Тәуелсіз мемлекеттің қайта құрылуы.

Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алған жас мемлекеттер қатарынан болса да, қысқа мерзім ішінде аса үлкен өзгерістерді енгізіп, тәуелсіз даму жолында айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізді. Мемлекеттің тағдырына байланысты басты маңызды құжаттар әзірленіп бекітілді. Қазақстан әлем картасында шекарасы анық та айқын ел. Қазақстанда демократияның бастықағидаттарының негізінде жаңа саяси жүйе құрылып, тиімді мемлекеттік аппарат пен басқару құрылымы пайда болып, барлық мемлекеттік рәміздер қабылданып, сондай-ақ тиісті құқықтық актілер жасалып, даму процессі одан әріжалғасын табуда. Сонымен қатар, екі палаталы парламент пен тәуелсіз сот жүйесі құрылып, жаңа астана бой көтерді. Қазақстан өзінің қорғаныс жүйесін мен Мемлекеттік гвардияны және шекара күзетін, сондай-ақ әскери теңіз күштерін құрды.
Бұл ретте, Қазақстан мызғымас бітімгершілік пен бейбітшілік, тату көршілік қарым-қатынас және өзара тиімді ынтымақтастық саясатын ұстанатыны халықаралық қауымдастықтың өкілетті және толыққанды мүшесі ретінде бекітілді.
Қазақстан өзінің аумағында ядролық қару қолданудан өз еркімен бас тартып, өзін ядролық қарудан алшақ мемлекет деп жариялады. Тәуелсіздік алғанға дейін Қазақстанның сол кездегі ПрезидентіНұрсұлтан Назарбаев 1991 ж. 29 тамызда әлемдегі ең ірі ядролықполигоны болып саналатын Семей облысындағыядролық полигонды жабу жөнінде шешім қабылдады. 1941 ж. 29 тамызда аталған полигонда алғашқы ядролық сынақ басталған болатын. 40 жыл ішінде осыполигонда 500 жарылыс болып, мыңдаған жанның өмірін қиып, көптеген адамның өміріне қауіп төндірер аумақ болып келді. Тәуелсіз мемлекет ретінде, Қазақстан әлемде төртінші орынды иеленетін өзінің ядролық қару қорынан бас тартты. Қазақстанның бұл қадамы әлемдік қауымдастықтың, оның ішінде ірі елдердіңсенімін нығайтуға ықпал етумен қатар, елді сындарлы, ізгі қарым-қатынастармен қамтамасыз етті. Бүгінде Қазақстан ядролық қауіпсіздік тұрғысынан әлемдегі ең қауіпсіз мемлекеттердің бірі болып саналады. Тұңғыш Президенттің шешімімен реттелген «Невада-Семипалатинск» қоғамдық қозғалысынан бастап Қазақстан жаһандық антиядролық науқанның көшбасшысына айналды. Қазақстанның бастамасының нәтижесінде,БҰҰ Бас Ассамблеясы Ядролық қарусыз әлем туралы әмбебап декларациясын бекітті.
Елдің қорғаныс күштері БҰҰ бітімгершілік операцияларына қатысуда. Қазақстанның бітімгершілік операциялары және антиядролық іс-шаралары аталған ел 2017 ж. БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің тұрақты емес мүшесі ретінде сайланғаннан бастап жаңа қарқынға ие болды.
Қазақстан, шамамен он жылға жуық уақыт бойы тоқтатылған Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымның саммитін (ЕҚЫҰ) Астанада өткізу бастамасын көтеріп, іске асыруға мүмкіндік берді. Осылайша, аталған саммит Қазақстанда, яғни Орталық Азия аумағында тұңғыш рет өткізілді. Сонымен қатар, Қазақстанның астанасында әр жыл сайын Әлемдік және дәстүрлі діндер лидердерінің съездері ұйымдарылуда.
Қазақстан халықаралық аренада, әлемнің экономика жүйесінде көрнекті орынды иеленіп, бұрынғы экономикалық жүйені түбегейлі өзгертунің нәтижесінде бүгінде әлемдік экономикалық жүйемен интеграциялану мүмкіндігі бар дамушы нарықтық экономикалы мемлекеттердің қатарына кірді. Сондай-ақ, инвестиция тарту бойынша Қазақстан Шығыс Еуропа елдері арасында жетекші елдердің бірі.
Қазақстанның сыртқы саясаты өз елініңегемендігі мен тәуелсіздігін қорғау мақсатында халықарылық кепілдікті нығайтуға бағытталған. Тәуелсіз жылдарда ұлттық мүддеге сай және халықаралық құқықты қатаң ұстанатын тиімді көпжақты сыртқы саясат жүргізілді. Қазақстан Шығыс пен Батыс елдерімен, ТМД елдерімен, ислам және түрік әлемімен, Азия-Тынық мұхит өңірінің елдерімен, яғни ізгі ниетті барлық елдермен достық ынтымақтастық орнатқан. Дәл осындай ұстаным аталған елге өз айналасында «бейбітшілік пен ынтымақтастық аумағын» орнатуға мүмкіндік берді. Қазақстан Республикасы Шығыс пен Еуропа елдері арасындағы нақты саяси, экономикалық және жағрафиялық көпір ретіндегі қызметін сәтті атқарып келеді. Бүгінде Қазақстан БҰҰ, ЕҚЫҰ, ШЫҰ, Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД) және Еуразиялықэкономикалық одақ тәрізді халықаралық жетекші ұйымдар мен басқа да халықаралық ұйымдардың мүшесі болып табылады.
Қазақстан шетелдермендостық байланыс орнату үшін көптеген жұмыс атқарды. Бүгінде Қазақстан әлемнің 180 мемлекетімен дипломатиялық қарым-қатынастар орнатқан. Қазақстан БҰҰ белсенді мүшесі болумен қатар, Еуропалық одақ және ЕҚҚДБ (Еуропалық қайта құру және даму банкі), Халықаралық валюта қоры, Халықаралық атом энергиясы жөніндегі агенттік (МАГАТЭ), сондай-ақ Халықаралық Қызыл крест ұйымы, ЮНИСЕФ және ЮНЕСКО-мен бірлесіп жұмыс істейді. Қазақстан 40 астам көпжақты және 700 астам екіжақты келісімдерге қосылған екен.
Қазақстанның ірі жетістіктерінің бірі -астанаНұр-Сұлтан қаласының салынуы. Өткен жылдары қарапайым бір облыстың орталығы болған өңірде астананың бүкіл бағыт бағдары және заманауи әлемнің қала құрылысы мен сәулетітәрізді мәртебеге ие қаланың іргетасы қаланып, қысқа мерзім ішінде барлық талаптарға сай Қазақстанның көркіне айналған жаңа шаһар салынды. ЮНЕСКО Нұр-Сұлтан қаласын «Әлем қаласы» марапатымен марапаттады. Аталған марапат –қысқа мерзім ішінде әлеуметтік-экономикалық, саяси және мәдени өркендеу барысында ірі жетістікке қол жеткізген әлемнің жаңа қаласына берілетін марапат. Бүгінгі таңда, Нұр-Сұлтан қаласы тек әкімшілік орталық қана емес, Тәуелсіздіктің және елдің дамуының нышаны болып табылады. Аталған қала халықарылық саяси және мәдени іс-шаралар алаңына айналды. Қазақстанның астананы өз жер аумағының ортасынакөшіруі тәуелсіздік алғаннан бері ең маңызды кезең болды.
Соңғы 29 жылдың ішінде Қазақстан елдегі ұлттар, этникалық топтар және олардың мәдениеті, ұлт ерекшеліктері мен дін және сал дәстүрдің ерекшеліктерін дәйекті түрде қорғаған өзінің ішкі саясаты арқылы әлемге танылды. Тәуелсіздік алғаннан бері Қазақстанға 1 млн.астам қазақтар шетелден қоныс аударған екен. Біртұтас Қазақстан халқы бірлесіп, белсенді түрде заманауи, жоғары бәсекеге қабілетті қоғам құруда.
Қазақстанда әр жылы Әлемдік және дәстүрлі діндердіңлидерлерісъезінің өткізілуі дінаралық түсініспеушіліктер мен дауларды барынша оңтайлы жолмен шешуге мүмкіндік береді. Қазақстанның көреген саясатының арқасында этникалық топтар және конфессиялардың байланыстары саласында жаһандық және әлеуметтік келісімнің керемет үлгісі пайда болды.
Аталған үлгінің маңызды бөлігі–1995 ж. Қазақстан халықтарының ассамблеясының құрылуы. Оның мақсаты елдегі әлеуметтік-саяси келісімді қамтамасыз ету болып табылады. Бастапқыда, Ассамблея Мемлекет басшысы жанындағы консултативті-кеңесші орган болып, кейіннен әлеуметтік-саяси мәртебеге ие, яғни конституциялық органға айналды. Аталған құрылым халықаралық деңгейде танылған беделді орган болып табылады.
2017 ж. Астанада «Болашақ энергиясы» тақырыбындағы «ЭКСПО-2017» Халықаралық мамандырылған көрмесі сәтті жүзеге асырылды. Қазақстанның жас буын азаматтарына көрсетілген «жасыл технология» және қауіпсіз ресурстардың тиімді пайдаланылуы, яғни энергия саласындағы соңғы ғылыми-техникалық жетістіктер, сондай-ақ бірқатар инвестициялық келісімдерден тыс, көрмеден соңодан әрі белсенді қолданылатын инфрақұрылымдар сақталып қалды. Аталған ЭКСПО көрмесіне әлемнің 115 мемлекеті, 22 халықаралық ұйым қатысып, 4 млн. жуық адам қызығушылық танытты. Олардың 1 млн. шетелден келген қонақтар болды.
2018 ж. бастап «Астана» Халықаралық қаржы орталығы ЭКСПО көрмесі кешенінде орналасып, өз іс-қызметін жүргізе бастады. Бұл Орталықтың мақсаты инвестициялық капиталды тарту және қаржылық орталыққа айналу болып табылады. Қазіргі таңда Қазақстан шын мәніндеөңірдегі жетекші мемлекеттердің бірі болып саналумен қатар, алдағы уақытта әлемнің 30 ірі экономикалық бәсекелес елдердің қатарына кіруді мақсат етеді.
Қазақстан 30 спорттық ірі елдердің қатарына кіреді. Себебі, Қазақстанда бұқаралық спорт сабақтарын және белсенді өмір салтын ұйымдастыру үшін барлық жағдайлар жасалған. Үкіметтің Спорттық қозғалысты қолдауының нәтижесінде, қазақстандық спортшылар Олимпиада ойындарында 70 медаль, әртүрлі халықаралық жарыстарда 700 жуық медальді қанжығасына байлаған. Тәуелсіздік алғаннан бері елде орын алған басты оқиғалардың бірі – 2011 ж. 30 ел споршыларының қатысуымен өткізілген Азиялық қысқы олимпиада болып табылады.
Қазақстанда екі рет реформа жасалды. Біріншісі тәуелсіздік алған кезден басталса, екіншісі 1990-жылдарың соңында басталып, яғни «Стратегия-2030» құжаты қабылданып, жаңа астана Нұр-Сұлтанның салынуымен 2010-жылдардың соңында аяқталды деп саналады. Қазақстан тұрақты экономикалық даму өрісіне шығып, институционалды жүйе мен орта тапты құру, халқының әлеуметтік жағдайын айтарлықтай жақсарту, жаңа астананы салу, теңестірілген және жауапты сыртқы саясат жүргізу арқылы өзінің халықаралық аренадағы беделін нығайтып, өңіргежетекшілік ету құқығын қамтамасыз етті.
Мемлекет басшысының жыл сайынғы жолдаулары – тәуелсіз елді күшейтудің, нарықтық экономиканы және жаңа демократияны дамытудың басты кілті болып табылады. Ең бірінші Жолдау – елдегі ұзақ мерзімді еңбек іс-қызметінің іргетасын қалаған, дамудың негізгі бағыттарын айқындаған Қазақстан халқына арналған «Қазақстан-2030» жолдауы.
Осы уақыт ішінде Қазақстан көптеген қиыншылықтарды бастан кешті. 1990-жылдардың басында дағдарысқа тап болған барлық салалар аз уақыттың ішінде өзгеріске ұшырады. Ұлттық экономиканы қарқынды түрде дамыту, шетелден инвестиция тартудың базасы құрылды. Ұлттық қор пайда болды. Индустриялық өнімдердің мөлшерін арттырып, еңбек өнімділігін едәуір өсірді. Қоғам және зейнетақы саласында терең реформаны іске асырып, халықтың әлеуметтік жағдайын арттырды. Макроэкономиканың басты көрсеткіші болып табылатын ЖІӨ мөлшері 1990-жылдардың басында 600 АҚШ долларын құраған болса, бүгінде бұл көрсеткіш 13 мың АҚШ доллардан асады.
Елдің мемлекеттік жүйесі нығайды. Мемлекеттік заң шығарушы орғанның іс-қызметі күшейіп, ол мемлекеттік органдар қабылдаған барлық шешімдерге, оларды іске асыруға белсенді әсер ететін құзырлы, дербес құрылымға айналды.
Барлық салалардағы терең өзгерістердің нәтижесінде нарықтық экономиканы дамыту, дүниежүзілік байланыс жүйесіне қосылу, жаңа бажы жүйесі және банктің заманауи инфрақұрылымын құру ұлттық кәсіпкерлікті ұйымдастырып, ауыл-аймақтарда экономиканың жаңа жүйесін бекітті. Ұлттық экономиканы қарқынды түрде дамыту мақсатында құқықтық базаны құрды. Қазақстан бұрыңғы Кеңес Одағының құрамында болған мемлекеттерден озып, «Шетелдік инвестиция жөнінде», «Тікелей инвестицияларды мемлекеттік қолдау жөнінде» заң қабылдады. Нәтижесінде, Қазақстан экономикасы ең қарқынды дамып келе жатқан әлемнің көшбасшы елдері қатарынан көрініс тауып, соңғы 25 жылдың ішінде шетелдік инвестициялар көлемі 300 млрд. долл. жетті. Оның ішінде, ең ірі инвесторлар – Нидерланд, АҚШ, Швейцария, Франция, Ұлыбритания, Ресей, Италия, Жапония, Бельгия және Канада. Маңызды нәтижелерді атап айтсақ, олар еңбек өнімділігінің көбеюі, индустриялық өнімдер өндірісінің 10 есе, жалақының 17 есе өсуі, сондай-ақ 2 млн. астам жұмыс орынның пайда болуы.
Қазақстан мен Ресейдің қарым-қатынастары қазірдің өзінде стратегиялық ынтымақтастық деңгейінде дамып келеді. Сонымен қатар, екі мемлекет халықаралық сахнада бір біріне қолдау көрсетіп, ал халқының тату көршілік қатынастары екі елдің тарихын ұштастыруда. 2016 ж. бастап Еуразиялық экономикалық одақтыңкеңесі шеңберінде экономикалық дамуға қатысты мәселелерді бірлесіп шешіп келеді. Қазақстан қазіргі таңдағы өзекті мәселелер мен аумақ қауіпсіздігі және посткеңестік кеңістіктегі жұмыстарды ұйымдастыру бойынша белсенді түрде сыртқы саясат жүргізген екен.
Қазақстан Республикасы өзінің бай табиғи ресурстары мен экономиканың барлық салаларын дамыту мақсатында көп жұмыс жасап, өңірдің маңызды рөл атқарушысына айналып, әлемнің барлық мемлекеттерімен ынтымақтастық орнатты. Оның айқын дәлелі – Қазақстанның БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің тұрақты емес мүшесі болып, «ЭКСПО-2017» көрмесін ұйымдастыру құқығына ие болуы. Қазақстанның әлемнің барлық ұйымдарыменынтымақтастық орнатуға дайын болуы тек өзін-өзі дамыту ғана емес, сондай-ақ жаһандық өркениетке өз үлесін қосу болып табылады.

2. Экономикалық реформа саясаты

Қазақстанда жүргізілген екінші реформа – жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға көшуі. Қазақстан біртіндеп экономикалық дамудың Қазақстандық үлгісін жасап қалыптастырды. Бірінші кезең, 1991-1997 жж. Қазақстан қоғамының басқару жүйесін нарықтық экономикаға көшіріп, «Қазақстан-2030» даму стратегиясын бекітіп, сондай-ақ тұрақты түрде дамитын экономиканы құру жөніндегі жетекші бағыттарды анықтау арқылы ұзақ мерзімді мақсаттарға жету мүмкіндігімен қамтамасыз етуі болып табылады.
Бірінші кезең. 1991-1997 жж. басқару жүйесін жеке меншік және бәсекелестікке негізделген нарықтық қатынасқа көшірді. Әлеуметтік-экономикалық осы реформа кезінде Қазақстанның терең экономикалық дағдарысқа тап болуы дамудың барлық салаларына кері әсерін тигізіп, кенеттен және күтпеген шешімдер қабылдаудың қажеттілігі туындады. 1993 ж. Қазақстанда әлеуметтік-экономикалық реформаны тереңдету және дағдарысқа қарсы шұғыл шаралар бағдарламасы қабылданды. Аталған бағдарлама, ең алдымен елдегі әлеуметтік-саяси тұрақтылықты қамтамасыз ету, ұлттық валютаны енгізу, Қазақстанның нарығын тұтыну өнімдермен толыққанды қамтамасыз ету және жоспарлы басқару жүйесінен нарықтық экономикаға көшуге бағытталған болатын.
1995 ж. желтоқсан айында реформаны тереңдету мақсатындағы Үкіметтің 1996-1998 жж. арналған іс-қызметі жоспар бағдарламасын бекітіп, 1994-1995 жж. макроэкономиканы тұрақтандыру, құрылымдық және институционалдық реформалардың нәтижелерін шоғырландыру, өніркәсіптің құлдырауын тоқтату, экономика және халықтың әл-ауқатын жақсартуды мақсат етті. Аталған бағдарлама аясында, инфляция деңгейін төмендету, кәсіпорындар мен қаржы саласын өзгерту, өндірістік инфрақұрылымды жаңарту, жоғары тиімді және бәсекеге қабілетті салаларға тікелей инвестицияларды ынталандыру, кәсіпкерлікті қолдап, мемлекеттік саясатты күшейту, экономиканы реттейтін мемлекеттік механизмді жетілдіру, орталықтандыруды азайту және жекешелендіруді кезең-кезеңмен жүзеге асыру, сондай-ақ әлеуметтік қорғауға зәру халыққа мемлекеттен қолдау көрсету тәрізді іс-шараларды іске асырды. Аталған іс-шаралардың нәтижесінде, елдің экономикалық жағдайы тұрақталды. Индустриялықөнімдердің өндірісі қалпына келтіріліп, көлік саласы дамып, сауда айналымы тұрақталды. Нәтижеде,1996-1997 жж. Қазақстанның жалпы ішкі өнімі 0,5-0,7%, индустриялық өнімдері 0,3-4,1%, көлік саласының кірісі 0,8-4% және сауда айналымының кірісі 10,7-3% өсті.
Екінші кезең. 1998-2006 жж. басты оқиғасы «Қазақстан-2030» Даму стратегиясының қабылдануы. Стратегияның мақсаты ұзақ мерзімді жетекші бағыт, бағдарлар және экономикалық дамудың жаңа үлгісін әзірлеу шеңберінде мемлекетті дамыту болып табылады. Сонымен қатар, аталған стратегия аясында, қолданыстағы жылу энергетикалық ресурстарын тиімді пайдалану арқылы экономиканың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, заманауи жаңа көлік қатынастарының инфрақұрылымын құру, қайта өндіру кәсіпорындар мен жаңа зауыттарды құру және жаңарту, сондай-ақ экономиканың барлық саласын қолайлы инвестициялық ортамен қамтамасыз ету, әлемдік саудада өз орнын иелену үшін ынтымақтастық және сыртқы сауданы дамыту саясатын жүзеге асыруды мақсат етті.
1997 ж. қабылданған «Қазақстан-2030» Даму стратегиясы аясындағы Үкіметтің мақсаты төмендегілерге бағытталған:
– ақшалай шектеулерді қамтитын тұрақтандыру бағдарламасын жүзеге асырып біту, мемлекеттік бюджетті жаратудың қатаң шарттарын енгізу, баға және сыртқы сауданы ырықтандыру жұмысын аяқтау;
-кедейлікпен күресу, «Астананың дамуы – Қазақстанның дамуы», авто жолдар салу және жаңа жаңарту бағдарламаларын бекіту;
-елдің ұлттық және экономикалық қауіпсіздік стратегиясын бекіту.
2000 ж. тамыз айында елдің тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз ету, болашақ ұрпақ үшін қаржы жинау және сыртқы факторлардың экономикаға тәуелділігін азайту, әлемдік бағаның мемлекеттік және жергілікті бюджетке келтірер әсерін төмендету мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры (фонд) құрылды. 2001 ж. Қордың жұмыс механизмі толыққанды әзірленіп, пайдалануға берілді. 2001 ж. соңы, 2002 ж. басында мұнайдың әлемдік бағасы күрт төмендеген кезде, аталған Қордың айналымындағы қаражаттарының арқасында бюджеттік тапшылықтың алдын алды.Себебі, жоспарлы және дәйекті көрсеткіштер арасындағы қажетті айырмашық аталған Қор активтерінің тұрақты бөлігі есебінен қаржыландырылды. Қор пайда болғаннан бері белсенді активтердің мөлшері едәуір өсіп, 2001 ж. желтоқсан айында 1,2 млрд. долл.құраса, 2010 ж. 30,6 млрд. долл. жетті. Бүгінде осы Қор сыртқы факторлардың кері әсері, оның ішінде бағаның төмендеуі, әлемдік нарықта Қазақстанның экспортқа шығаратын ұлттық өнімдеріне сұраныс төмендеу тәрізді факторлар пайда болған жағдайда, елдің экономикасы және қаржылық ортасын тұрақтандырудың тиімді құралы болып табылады.
2015 ж. дейін Қазақстанның экономикалық дамуын анықтайтын «Қазақстан Республикасының индустриялық-инвестициялық дамуының 2003-2015 жж. арналған стратегиясы», «Каспий теңізіндегі Қазақстанның мұнай-газ және кен орындарын игерудің 2015 ж. дейінгі мемлекеттік бағдарламасы» қабылданған болатын. Аталған құжаттардан басқа, елдің экономикалық бәсекеге қабілеттілігін арттыру мақсатында бірқатар бағдарламалар мен актілер әзірленді.
Екінші кезеңде Қазақстан Республикасының экономикалық құрылымын жетілдіру, экономиканы көтеру жене бәсекеге қабілеттілікті жақсарту шеңберінде қолайлы инвестициялық ортаны құрып, шикізатқа деген сұраныспен сәйкестіндіру арқылы жүргізген мемлекеттік саясаты елдің экономикасын көтерді. Осы кезеңде елдің жалпы ішкі өнімінің жылдық өсімі орта есеппен 10%-дан асты.
Үшіншікезең 2007 ж. бастау алған. 2007 ж.2-жартысынан бастап Қазақстанның экономикасы әлемдік экономикалық дағдарыстың ықпалында болды. 2007 ж. тамызда Американың ипотекалық нарығындатуындаған әлемдік қаржы нарығының тұрақсыздығының алғашқы құбылмалылығы сыртқы несие капиталы нарықтарының жабылуына әкелді. Сыртқы несиенің күрт төмендеуінен ақшаның өтімділігі төмендеп, экономикалық салаға банктік несие беру шектеле бастады. Бұл әсіресе құрылыс нарығы мен сауда саласына көбірек қатысты. Осы салалардан туындаған салыстырмалы түрдегі жоғары экономикалық өсім тұтасымен экономикалық өсуді тежеуге себепші болды.
2008 ж. басқа елдер сияқты Қазақстанның экономикасы да шетелден қарыз алу, тауарлар мен шикізат өнімдері бағаларының өсуі, сұраныстың азаюы салдарынан өнімдерді өндіру мөлшері төмендеп, халықтың кірісі азаю және банктердің несиелік ресурстарының құлдырауы тәрізді қиындықтарға тап болды. Сыртқы жағдайдың ұшығуы ЖІӨ өсімін жыл аяғында 3,3%-ға дейін баяулатты.
2009 ж. экономикалық үлкен дағдарыстың кері әсері көбейіп, пайдалы қазбалардың әлемдік нарықтағы бағаларының төмендеуі елдің дамуын баяулатып, өндірістің құлдырауына әкелді. Қазақстан Республикасының Үкіметі, Ұлттық банкі, Қазақстан Республикасының қаржы нарығын реттеу және қадағалау агенттігі және басқа да қаржы мекемелерінің 2009-2010 жж. экономиканы тұрақтандырудың бірлескен жоспарымен бекітілген дағдарысқа қарсы іс-шараны жүзеге асыру арқылы елдің экономикалық құлдырауын тоқтатып, 2009 ж. ЖІӨ 1,2%-ға өсті. Дағдарысқа қарсы іс-шара экономикалық өсімді 3%-ға арттырды. Аталған жоспар 5 бағыттажүзеге асырылды:
1) Экономика саласын тұрақтандыру;
2) Жылжымайтын мүлік нарығы мәселесін реттеу;
3) Шағын және орта бизнесті дамыту;
4) Агро-өнеркәсіптік кешенді дамыту;
5) Инвестициялар, индустрияландыру және инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру. Аталған жоспардан тыс, өңірлік жұмыс топтары мен кәсіби кадрлардыәзірлеустратегиясын (жол картасы) іске асырды. Жоспар мен Жол картасын қаржыландыруда Мемлекет басшының жарлығымен Ұлттық қордан 1 трлн. теңгеден астам қаражат бөлінді.
2010 ж. ЖІӨ өсімі7% құрады. Оған ықпал еткен басты факторлар:индустрияның өсуі (7,0%, яғни дәйектіэкономикалық өсімнің 40%) және сауда мөлшері(20,4%, яғни дәйекті экономикалық өсімнің 20,4%), сондай-ақ көлік қызметі (дәйекті экономикалық өсімнің 8,7%).
Реформа жылдары Қазақстан өзінің сыртқы сауда мүмкіндіктерін әдеуір арттырды. 1995 ж. Қазақстанның сыртқы сауда айналымы 9 млрд. долл. құраса, 2010 ж. бұл көрсеткіш 90 млрд. долл. жетіп, экспорттың мөлшері 1995 ж. 5 млрд. долл. болса, 2010 ж. 60 млрд. долл. көтерілді. Ал аталған жылдары импорттың мөлшері 4,30 млрд. долл. өсті. Қазіргі таңда Қазақстан мұнай, қара және түсті металлдар, қызыл бидай және өндіруші салаларға арналған дайын өнімнің арнайы түрлерін шетелге экспортқа шығаруда.
Инфляцияны қадағалау үшін әртүрлі құралдарды қолдану, атап айтқанда сауданы басынан бастап ырықтандыру, келесі жылдары тарифтік құралдарды жетілдіру, бәсекелестікті дамыту, баға келісімдерін төмендету және индустриялық әлеуетті нығайту шаралары елдегі инфляцияны айтарлықтай төмендетуге ықпал етті. Инфляцияның деңгейі 1993 ж.2165%, 1994 ж. 1158%, 2008 ж. 18,8%, 2010 ж. 7,8%-ға жетіп, орта есеппен6-8%-ға тұрақтанды.
Қазақстанда нарықтық экономика басталғаннан бері еңбек нарығы мен жұмыспен қамту секторын реттеу негізінен арнайы жұмыспен қамтудың арнайы бағдарламалары шеңберінде жүзеге асырылды. Атап айтқанда, 2000-2002 жж. Жұмыссыздық пен кедейлікке қарсы күресу бағдарламасы дамытылды. 2003-2005 жж. Кедейлікті төмендетуге арналған бағдарлама, ал 2005-2007 жж. халықты жұмыспен қамтуға бағытталған бағдарлама жүзеге асырылды. 2008 ж. экономикалық дағдарыстың кері әсерін болжамдау арқылы жұмыссыздықтың алдын алу, жұмыс орнын сақтап қалу және жаңа жұмыс орнын ашуға бағытталған мамандарды қайта даярлау стратегиясын (жол картасы) бекітті. Бұны қаржыландыруға 2009 ж. 191,5 млрд. теңге, 2010 ж. 150,6 млрд.теңге құйылған. Небәрі 2 жыл ішінде 8,8 мың бағдарлама, оның ішінде 2009 ж. 5,2 мың және 2010 ж. 3,6 мың бағдарлама жүзеге асырылған. Жалпы саны 390,6 мың жұмыс орны, оның ішінде 2009 ж. 258,6 мың, 2010 ж. 132 мың жұмыс орны пайда болған.
Жол картасы шеңберінде орындалған іс-шаралар Қазақстанда еңбек нарығы мен жұмыссыздықтың санын тұрақты тежеуде оң нәтиже көрсетті. 2009 ж. жұмыссыздық 6,6%болса, бұл көрсеткіш 2020 ж. 5,5% құраған.
Тәуелсіздік жылдардағы экономикалық өсім халықтың өмір деңгейініңөсуіне сеп болды. Жан басына шаққандағы ЖІӨ 1993 ж. 696,2 долл. құраған болса, бұл көрсеткіш 2003 ж. 2068,1 долл. жеткен. Ал 2004-2009 жж. ЖІӨ екі есе артып, 2009 ж. 7257,1 долл. жетті. 2009 ж. әлемдік дағдарыс елдің экономикасына кері әсерін тигізгенмен 2010 ж. бұл көрсеткіш қайта серпіліп, 8957,2 долл. жетті.
2010 ж. «Қазақстан-2020» даму стратегиясы бекітілді. Оның басты мақсаты – экономиканы жаңарту арқылы оның сапасын өсіру, адами ресурстарды дамыту, өнеркісіп-инновациялық дамуды қарқындататын базаны нығайту және халықтың әл-ауқатын жаңа сатыға шығару. Экономикалық саясат келесіге бағытталды:

1. Қазақстанның бәсекелестік қабілетінөсіру.
2. Өнеркәсіп-инновациялық бағдарлама шеңберінде экономиканы әр тараптандыру.
3. Халықтың кірісін арттыру, тұрақты жұмыс орындармен қамтамасыз ету.
4. Білім, денсаулық және тіл мәселесін қамтыған мемлекеттік бағдарламаны іске асыру.
Бәсекелестік қабілетті өсіру арқылы макроэкономиканы тұрақты сақтау, инвестиция және бизнес ортаны арттыру, технология және инновациялық дамуды арттыру, экономикалық интеграцияны дамытуға арналған сауда жүйесін кеңейтуге болады (ТМД және Еуразиялық экономикалық одақтың мүше мемлекеттері) деп қараған.
Экономикалық саясаттың негізгі бағыты бағаны реттеу, ішкі нарықтағы бағаны тұрақты ұстау және бірінші кезекте азық-түлік бағасын бірқалыпты ұстау шараларын қолданған.
Осыған орай, Үкімет және жергілікті мекемелер көтерме нарықты дамыту, ішкі нарықты ұлттық өніммен қамдау және дәстүрлі монополияны реттеугі кірісті. Бұдан басқа, бәсекені сақтап қалу, әділетсіз бәсекелестікке тыйым салу, жалған бағаның өсімін, өндірушілер мен алыпсатарлар арасындағы бағаны реттеу секілді шаралар қолданылды.
2012-2014 жж. өнеркәсіп-инновацияны дамытуға арналған мемлекеттік бағдарлама іске қосылды. Бұл бағдарлама Қазақстанның өнеркәсіп жол картасы арқылы жүзеге асырылды. Сонымен қатар, инвестициялық оңтайлы шешім шығаруға және инфрақұрылымдық секторды дамытуға серпін берді.
Өнеркәсіптік даму жылдары 1250 жаңа өндірістер құрылып, 300 мың жұмыс орны пайда болды. Әлемнің 100 астам мемлекеті қазақстандық өнімді пайдаланды. Соңғы жылдары Қазақстан жаңадан 500 астам өнім өндіретін өнеркәсіп орнын басқарып, жаңадан 50 түрлі өнімді шетелге экспортқа шығарды.
Жемқорлық дегеніміз әлеуметтік дамуға өте үлкен кері әсер көрсететін фактор. Әр мемлекет бұл факторға қарсы әртүрлі жолмен күреседі және оның нәтижесінде халықаралық сахнада беделін өсіру, шетелдік инвесторларды тарту және бизнесті дамытуды көздейді. Ал Қазақстанда жемқорлыққа қарсы күресу үшін 2011 ж. наурыз айында «Қазақстанда 2011-2015 жж. арналған жемқорлыққа қарсы әрекеттің бағдарламасы» бекітілді. Бұл бағдарламаның мақсаты жемқорлық туралы ұлттық құқықтық нормативтерді жетілдіру, халықаралық ынтымақтастықты нығайту, көлеңкедегі экономиканы төмендету болып табылды. Сондай-ақ, «Транспаренси Интернэшл» анықтаған жемқорлық индексі 2015 ж. 180 мемлекет ішінде 90-орынға өтті.
2012 ж. «Қазақстан-2030» стратегиясында көрсетілген нысандар толықтай жүзеге асырылды. Қазақстан әлем елдері бойынша бәсекелестік қабілеті жоғары 50-орынға өтіп, орташа дамыған елдер қатарына енді. Сонымен бірге, ең жоғары дамыған 30 елдің қатарынан көріну үшін «Қазақстан-2050» стратегиясын бекітті.
2017 ж. бастап «Қазақстанда үшінші реформа: әлемдік бәсекелестік стратегиясы» жүзеге асырылуда. Бұл жөнінде Н.Назарбаев: «Бұл реформа қиындықтарды жою үшін құрылған жоспар емес, «Стратегия-2050» нысандары үшін көпір болып саналады» деген. Аталмыш стратегия «100 анық қадам» атты жоспардың негізінде іске асырылады. Президенттіңнегізгі 5 реформасыэкономиканы өсіріп, көшбасшы 30 мемлекеттің бірі болу үшін нысан еді. Сонымен, келесі маңызды бағыттар айқындалды:
1) экономикалық технологиялық жаңару;
2) бизнес ортаны кеңейту;
3) микро экономиканы тұрақты сақтау;
4) адами капиталдың сапасын жақсарту;
5) институциялық жаңартулар мен жемқорлыққа қарсы күресу.
Өнеркәсіптік жол картасында Қазақстанның экономикасына оң әсер беретін біршама ісжобалар енгізілген. Бұл ісжобалар агро-өнеркәсіп, металлургия, мұнай өңдеу, энергетика, химия және фармацевтика, құрылыс, көлік, автокөлік өндірісі, туризм және ғарыш секілді Қазақстан экономикасының негізгі салаларында жүзеге асырылуы қажет.
Жергілікті аймақтарда мемлекеттік бағдарламаны жүзеге асыру тетігі бизнесті қолдау және қарқындатуға бағытталған «2020 ж. дейінгі бизнес жол картасы» негізінде бекітілген бағдарлама еді. Осы тұрғыда, даму институттарының құрылымы мен қызмет бағыттары және оның қаржылық көздері ерекше айқындалған.
Биыл бекітілген «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасының негізінде жұмыссыздықтың деңгейі, әсіресе ауылдық жердегі жұмыссыздықты төмендетуге бағытталды. Жеке іскерлер, жұмыссыз азаматтар мен кірісі төмен азаматтарды қайта оқытудан тыс жұмыспен қамтудың деректер банкін құруды енгізген. Кәсіпкерліктің дамуын қолдап, шағын және орта кәсіпті қолдау үшін 2020 ж. дейін Кәсіпкерліктің жол картасын жалғастырып, келесі 4 бағытқа мән берілген: бизнес ұсыныстарды қолдау, бизнес секторларын сауықтыру (оңалту), кәсіпкерлерді валюталық қатерлерден қорғау және кәсіпкерлікті қарқындату. 2018-2022 жж. арналған ұлттық инвестициялық стратегиясы бекітілді.
Қазақстан жоспарлы экономикадан нарыққа сәтті түрде ауысып, нарықтық экономиканың барлық тетіктері мен құқықтық нормативтерге қол жеткізді. Қарқынды дамыған экономика болашақта барлық салаларды жаңартуға мүмкіндік беріп отыр. Қазақстан өз тәуелсіздігін жариялау арқылы өзінің ірі ресурстарын жан-жақты пайдалану мүмкіндігіне ие болды. Барлық салада қарқынды дамып, аз уақыт ішінде керемет жетістіктерге қол жеткізді. Қазақстанның дамыған елдер қатарына енуіне қиындықтар орын алғанмен, «5 институцияны дамытуға арналған 10 нақты қадам» нысандары оған төтеп берудің маңызды күші болуда.
Қазақстан өз экономикасын қарқындату мақсатында әлемдік қуатты елдер, РФ мен ҚХР-мен жақсы көрші қарым-қатынасын орнатты. Замануи даму мен жетістіктің иелері АҚШ және ЕО елдерімен ынтымақтастықты нығайтты. Қазақстан тәуелсіздік алған жылдары Орталық Азия елдеріне арналған шетелдік инвестицияның 70% өзіне тартты.
Қазақстанда барлық көліктердің жүйелері дамып, экономикалық өсуге оң серпін берді. Жүк тасымалының көбеюі Азия мен Еуропаны ұштастырған авто және темір жолдардың артуына байланысты. 2030 ж. арналған қаржы нарығын дамытуға бағытталған тұжырымдама әзірленіп, жоғары технологиялы қаржылық секторды қалыптастыру үшін Қаржы агенттігі қызмет атқарды.


3. Сыртқы саясат.

Қазақтанның сыртқы саясатының нәтижелері:

Бірінші, ұлттық қауіпсіздікті сақтау мақсатында ішкі мүддеге сай саясат жүргізілді. Тәуелсіздіктің бірінші күнінен бастап бәсекелестік қабілеті жоғары, саяси-экономикалық жүйесі дамыған азаматтық қоғам ретінде әлемдік аренада беделін қалыптастыру нысандары жоспарланды. Бұл нысан арқылы әлемдік экономикаға қосылып, қуатты мемлекеттер мен ТМД елдерімен өзара тиісті қатынастарды дамытуға бағытталған көп салалы саясатты жүзеге асыру арқылы орындалды.
Бүгінгі күні Қазақстанның негізгі әріптестері болып табылатын Ресей, Қытай, АҚШ және Еуразиялық экономикалық одақ елдерімен жоғары сапада дамуда.
Қазақстандық дипломатияның негізгі мақсаты жақын көршілері болып саналатын Азиядағымемлекеттермен достас және өзара тиімді қатынастарды тереңдету болып табылады. Одан бөлек, Азияның басқа елдері және ислам әлемімен белсенді ынтымақтастықта болуды көздейді.
Қазақстан ТМД елдері арасында дипломатиялық өкілдіктері көбірек тараған ел болып отыр. Тәуелсіздік жылдары Қазақстан 56 мемлекетте 75 өкілдігін ашқан. Оның 56 елшілік, 6 дипломатиялық өкілдік, 8 бас консулдық пен 16 консулдық еді. Сонымен бірге, 27 мемлекетте қоса атқаратын елшілік жұмыс істеуде.
Екінші, жақсы көрші өзара тиімді қатынас саясатын дамыту. Әлем тарихында көрсетілгендей, ең маңызды және күрделі саясат көрші елдерменарадағы саясат болып табылады. Ал Қазақстан сыртқы саясаттың маңызды бағыты ретінде жақсы көрші саясатын айқындады. Қазіргі кезде Қазақстан барлық көршілермен достас ынтымақтастықты дамытуда және оның ішінде Ресеймен Қытай маңызды орынға ие. Бұл елдержағрафиялық тұрғыда жақын, шекаралас әрі табиғи, қаржылық, әскери және адами ресурстар жағынан маңызды стратегиялық әріптестікті айқындайды. Қазақстанның Ресей және Қытаймен сауда-инвестициялық айналымы млрд. доллармен өлшенеді және бұл елдердің екіжақты қарым-қатынастары тарих, мәдениет, ғылым, білім және спорт саласында дамиды.
Сондай-ақ, Қазақстан Орталық Азиядағы елдермен, атап айтсақ Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан және Түркменстанмен мәңгілік достас әрі жақсы көршілік қарым-қатынастарды дамытуда. Сондай-ақ Қазақстан өз мүмкіндігіне сәйкес көршілес елдерге көмектесіп келді. 2009 ж. Тәжікстанда орын алған энергетикалық дағдарыс, 2010 ж. Қырғызстанда болған этникаралық қақтығыстар кезінде қазақстандық тарап азық-түлік пен ресурстық қайтарылымсыз көмек көрсетті. Қазақстан аз уақыт ішінде өз шекарасын анықтап, оны заңды түрде бекітіп, елінің қауіпсіз аймағын қалыптастырды. Астана қаласында Қытай, Қырғызстан, Өзбекстан, Түркменстан және Ресеймен шекара жөніндегі келісімге қол қойып, оны ратификациялады. Мың км құрғақ жер шекарасы бар Қазақстан сияқты мемлекет үшін шекарамәселесі және халықтың қауіпсіздігі өте маңызды.
Заңсыз сауда, есірткі және қарулы алаяқтардан шекарасын қорғау мәселесі әрбір мемлекет үшін маңызды міндет болып саналады. Есікті мықтап жаппаса Қазақстанға қатер жеткізетін мәселелер туындамасына кім кепіл? Осы тұрғыда, халықаралық ұйымдар мен екіжақты қарым-қатынастарды қорғау үшін дипломатиялық міндет арта түсуде.
Үшінші, аймақтық қауіпсіздік институтын дамыту. Қазақстан дүние жүзі қауымдастығының белсенді атсалысушысы. Қазақстанның қатысуымен ТМД елдерінің кеңесі, ЕАЭО және ШЫҰ секілді өңірлік тетіктер дамуда. Азиядағы өзара іс-қимылдар және сенім шаралары кеңесі Азия құрлығында орын алған келеңсіздікті шешуге көп әсерін тигізді.
Қазақстан секілді мұсылман дінді елдің ЕҚЫҰ-ды басқаруы аталған Ұйымның тарихындағы жаңа көрініс болып отыр. Осы Ұйымның белгілі уақытқа кідірген жоғары дәрежедегі кездесуі Астанада қайта жалғасын тапты. Астанада өткен жоғары дәрежедегі кездесуде «Еуроатлантика және Еуразия кеңістігі» атты тұжырымдаманы бекіту арқылы Қазақстанның халықаралық сахнадағы беделі біршама көтерілді.
Сонымен қатар, Қазақстан ШЫҰ шеңберінде де белсенді атсалысуда. БастапқыдаШЫҰ «Шанхай бестігі» деп аталып, бұрынғы КСРО кезіндегі Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Ресей және Қытайдың шекара маңындағы қауіпсіздікті сақтап қалған ұйым болды. 2011 ж. Астанада өткен ШЫҰ10-жылдық қызметінің нәтижесінде аталмыш Ұйымның аймақтағы беделі артуда деген баға берілді. ШЫҰ жаңа ғасырда көпжақты функцияға мән берумен қатар экстремизм, жаппай қырып жою сияқты әрекеттердің болуынан алдын алып, аймақтық экономикалық ынтымақтастықты дамытуда.
Бүгінгі күнде Қазақстан Ислам ынтымақтастық ұйымы шеңберінде әріптес мемлекеттермен бірлесіп, өз кеңістігін нығайтуда. Халықаралық және еуразиялық ұйымдарды нығайту жолында қазақстандық дипломаттардың біліктілігі шыңдалып, беделі өскенін атап өткен жөн. Атап айтқанда, ҚР Президенті Қ.Тоқаев Женева қаласында БҰҰ Бас хатшысының орынбасары лауазамында болғанын атап өту артық болмас.
Төртінші, әлемдік қауіпсіздікке үлес қосу. Қазақстан әлемдік қауіпсіздікті сақтау жолында өз ұстанымында нақ тұрды. Қазақстан өзінің халықаралық бастамалары арқылы әлемдік қауіпсіздікті сақтау мақсатында жаппай жою қаруларын таратпауды қолдады және бұны әлемнің елдері қабылдады. Қазақстанның бастамасымен 29 тамыз Ядролық қарудан азат болу жөніндегі БҰҰ қаулысы бекітілді. Сонымен бірге, Астана қаласында «Ядролық қарудан азат әлем» атты жоғары дәрежелі форум өткізілді. Форумда қабылданған мәлімдемеде ядролық қару сынағына тыйым салынды. Өз еркімен ядролық ресурстардан бас тартып, Орталық Азия елдерін ядролық қауіптен азат еткен Қазақстан қазіргі күні Таяу Шығыста да азат өңір құру үшін құлшыныс жасауда. Бүгінде МАГАТЭ-нің қолдауымен Халықаралық ядролық энергетика банкін Қазақстанда орнастыру мәселесі пысықталуда. Білікті дипломатиялық саясатқа Қазақстанды мәдениет, дін және өркениетті ұштастыру арқылы маңызды көпір болу міндеті жүктеліп отыр.
Бесінші,Қазақстанның халықаралық бастамалары, қуатты елдермен әріптестігі және халықаралық ұйымдардағы белсенділігі оның аймақтық және әлемдік әсерін арттыруда. Осылайша, Қазақстанның экономикасы тұрақты өсіп, шетелдік сауда мен инвестицияның негізі нығаюда.
«Сыртқы саясат – әр елдің ішкі саясатының айнасы» деген ұстанымға сәйкес, Қазақстанның көпжақты сыртқы саясаты өз халқының мәселесін шешуге бағытталып отырғанын байқауға болады.
Соңғы 29 жыл ішінде жүргізілген Қазақстанның көреген және тұрақты сыртқы саясаты оның беделін арттыруға әсер етті. Қазіргі уақытта әлем халықтары Қазақстанды тек ғана табиғи ресурстары мен әлемнің алғашқы ғарышкерін Байқоңырдан ғарышқа ұшырған тәжірибесімен емес, рухани және материалдық құнды әрі бай мәдениетімен таныды.

4. Қазақстан мен Моңғолияның екіжақты қарым-қатынастары.

Қазақстан мен Моңғолия арасындағы дипломатиялық қатынастар1992 ж. 22 қаңтарда орнатылған. Моңғолияның Елшілігі 1992 ж. Алматы қаласында ашылып, 2010 ж. Астанаға көшірілген. Ал Қазақстанның Дипломатиялық миссиясы 1997 ж. Ұлан-Батыр қаласында ашылып, 2007 ж. ҚР Елшілігі етіп өзгертілді. Моңғолия тарапынан 1998 ж. Президент Н.Багабанди, 2007 ж. Президент Н.Энхбаяр, 1994 ж. Премьер-министр П.Жасрай, 2003 ж. Парламент төрағасы С.Төмөр-Очир, 2019 ж. Премьер-министр У.Хүрэлсүх, ал Қазақстан тарапынан 1993 ж.,1999 ж.,2008 ж. Президент Н.Назарбаев, 1992 ж. Премьер-министр С.Терещенко, 2015 ж. Премьер-министрдің Бірінші орынбасары Б.Сағынтаев, 2006 ж. Сыртқы істер министрі Қ.Тоқаевтың сапарлары өткізіліп, екіжақты ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған құжаттарға қол қойылды. Сонымен қатар, екі елдің парламенттерінің екіжақты достық топтарының басшылары бірнеше мәрте іссапарда болды. Екіжақты Сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық және мәдени ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссияның мәжілістерінің нәтижесінде өзекті мәселелерді уақтылы шешуге мән берілді.

Мәдениет саласының докторы, экономист Т.ЕТЕКБАЙ
Журналист Т.Дашням

Advertisement


Әлемде

Түркі академиясы «Түркі әлемі: тарихи-мәдени мұра» атты халықаралық конференция өткізді

Published

on

Халықаралық Түркі академиясы Нұр-Сұлтан қаласында Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасында «Түркі әлемі: тарихи-мәдени мұра» атты халықаралық конференция өткізді.

Бірқатар бауырлас түркі мемлекеттер тәуелсіздігіне 30 жыл толатын мерейлі меже аясындағы іс-шаралардың бастамасы ретінде ұйымдастырылған алқалы жиынға ТүркПА ұйымының Бас хатшысы Алтынбек Мамаюсупов, Түркі кеңесінің алғашқы Бас хатшысы Халил Ақынжы, Халықаралық Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырәлі, Әзербайжанның алғашқы Премьер-министрі Гасан Гасанов, Қырғызстанның экс-мемлекеттік хатшысы Османакун Ибраимов, Түркі кеңесі бас хатшысының орынбасары Өмер Коджаман, Әзербайжан Республикасының Қазақстандағы төтенше және өкілетті елшісі Рашад Маммадов, Түркия Республикасының Қазақстан Республикасындағы төтенше және өкілетті елшісі Уфук Экиджи, Мажарстанның Қазақстан Республикасындағы төтенше және өкілетті елшісі Михай Галошфай, Өзбекстан Республикасы Сенатының депутаты Азамат Зие, Білім және ғылым министрлігі Ғылым коитетінің төрағасы Жанна Құрманғалиева, Түркі кеңесі Ақсақалдар кеңесінің мүшесі, белгілі ғалым Әділ Ахметов, Франкфурт университетінің профессоры, Ресей ғылым академиясының Сібір бөлімшесінің филология институтының бас ғылыми қызметкері Ирина Невская,Татарстан Республикасы А.Х.Халиков атындағы археология институтының директоры Айрат Ситдиков, еліміздегі дипломатиялық миссиялардың жетекшілері, бауырлас түркі елдері Ұлттық ғылым академияларының басшылары, Қазақстан Республикасының Сенаты мен Мәжілісінің депутаттары, белгілі қоғам және мемлекет қайраткерлері, Әзербайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Түркия,Ресей, АҚШ, Италия, Моңғолия, Германия, тағы басқа 20-дан астаммемлекеттен танымал түркітанушы ғалымдар мен сарапшылар қатысты.
Онлайн-оффлайн режимде өткен басқосу барысында Түркі академиясы әзірлеген «Түркі әлемі: тарихи-мәдени Атлас» атты іргелі ғылыми еңбектің салтанатты тұсаукесер рәсімі жасалды. Елбасы – Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаевтың алғысөзімен жарық көрген бірегей басылым әйгілі саяхатшылар мен жиһанкездер жасаған көне карталар мен байырғы бабаларымыздың мол мұрасын көрсететін маңызды мәліметтерді қамтиды.
Айта кету керек, Атлас Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Ұлы даланың жеті қыры» атты бағдарламалық мақаласының мазмұнына негізделген алты тақырыптық бөлімге жүйеленген.

Конференцияны Халықаралық Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырәлі жүргізіп отырды. Жиынның тәуелсіздіктің 30 жылдығына арналып өткізіліп отырғанын атап өткен ұйым басшысыҚазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» атты мақаласындағы «Қазаққа осынау ұлан-ғайыр аумақты сырттан ешкім сыйға тартқан жоқ» деген ұстанымын Түркі академиясы әзірлеп шығарған 200-ден астам тарихи картаны қамтитын «Түркі әлемі» атласы ғылыми тұрғыда айқындай түсетінін атап өтті.

Түркі әлемінің алғашқы тарихи-мәдени атласын таныстыру рәсімнен кейін сөз алған ТүркПА ұйымының бас хатшысы Алтынбек Мамаюсупов оқырманға жол тартқан бірегей басылымды жоғары бағалап, Қазақстан Президенті Қ.Тоқаевтың бағдарламалық мақаласындағы орамды ойлардың тарихы ортақбауырлас елдердің баршасы үшін маңызды екенін айтты.

Бұдан кейін сөз алған Түркі кеңесінің алғашқы бас хатшысы Халил Ақынжы тарихи шекаралар туралы мәселенің тарихтың еншісінде қалуы керек екенін атап өтті.

Өз кезегінде Әзербайжанның алғашқы Премьер-министрі Гасан Гасанов сақ-скиф дәуірінен бастау алатын қазақ тарихының тамыры тереңде екеніне тоқталды.

Continue Reading

Әлемде

Үш партия Мәжілісте қанша мандат алды

Published

on

12 қаңтар, ҚазАқпарат – ҚР Орталық сайлау комиссиясы 10 қаңтар күні өткен ҚР Парламенті Мәжілісі депутаттарын сайлаудың қорытындысын шығарып, ол бойынша үш саяси партияның ие болған депутаттық мандат санын жариялады.

Айта кетейік, сайлау қорытындысы бойынша «Nur Otan» партиясы, «Ақ жол» демократиялық партиясы және Қазақстан Халық партиясына заңда көрсетілген жеті пайыздық межені еңсерді, деп хабарлайды ҚазАқпарат тілшісі. ОСК жариялаған сайлау қорытындысы бойынша Мәжілістегі депутаттық манданттар былай бөлінді: «Nur Otan» партиясы – 76 мандат, Қазақстанның «Ақ жол» демократиялық партиясы –12 мандат, Қазақстан Халық партиясына – 10 мандат. Еске салайық, сайлауда Қазақстан Халық партиясы 9,10 пайыз, «Nur Otan» партиясы – 71,09 пайыз, «Ауыл» халықтық-демократиялық патриоттық партиясы 5,29 пайыз, Қазақстанның «Ақ жол» демократиялық партиясы – 10,95 пайыз, «ADAL» саяси партиясы 3,57 пайыз дауыс жинаған еді. Кеше ҚР Орталық сайлау комиссиясы 10 қаңтар күні өткен ҚР Парламенті Мәжілісі депутаттарын сайлауда саяси партиялар жинаған дауыстардың алдын ала қорытындысын жария еткен болатын. Сонымен қатар, саяси партияларға сайлаушылар тарапынан қанша дауыс берілгені анықталды.

Continue Reading

Әлемде

Қазақстанда Парламент, Қырғызстанда Президент сайлауы өтіп жатыр

Published

on

10 қаңтар, KAZNEWS. Қазақстанның 9 облысы мен республикалық маңызы бар Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларында ҚР Парламенті Мәжілісі мен мәслихаттар депутаттарына дауыс беру басталды, бұл туралы Қазақпарат ХАА хабарлады.

Конституциялық мерзімге сай өтіп жатқан Мәжіліс сайлауына тіркелген 5 саяси партия, атап айтқанда, «Ауыл» халықтық-демократиялық патриоттық партиясы, «Nur Otan» партиясы, «ADAL» саяси партиясы, Қазақстанның «Ақ жол» демократиялық партиясы, «Қазақстанның Халық партиясы» депутаттық мандаттан үмітті. Бұл партиялар барлық деңгейдегі жергілікті мәслихаттарға да өз кандидаттарын ұсынған. Мәжіліске 5 партиядан барлығы 312 кандидат, оның ішінде: «Ауыл» халықтық-демократиялық патриоттық партиясынан 19; «Nur Otan» партиясынан 126; «ADAL» саяси партиясынан 16; Қазақстанның «Ақ жол» демократиялық партиясынан 38 және «Қазақстанның Халық партиясынан» 113 адам бар.

Ал жергілікті мәслихаттарға 832, оның ішінде «Ауыл» ХДПП-нан – 158, «Nur Otan» партиясынан – 216, «ADAL» СП-нан – 215, «Ақ жол» ҚДП-нан – 174, «Қазақстан Халық партиясынан» 69 партиялық тізім тіркелді. Сайлау туралы Конституциялық заңға сәйкес, дауыс беру уақыты стандартты (сағат 7.00-20.00 аралығы) болады.

Қырғызстанда президент сайлауы өтіп жатыр.

Мерзімінен бұрын президент сайлауын өткізу қажеттігі елдің бұрынғы басшысы Сооронбай Жээнбеков 16 қазанда митингілер аясында отставкаға кеткеннен кейін пайда болды, – деп хабарлайды Tengrinews.kz.

Еске салайық, 2020 жылдың 4 қазанында Қырғызстанда парламент сайлауы өткен болатын. Онда билеуші партия жеңіске жетті, бірақ оппозиция бұған келіспеді. Елде жаппай наразылықтар басталды. Митингіге шыққандар президент әкімшілігі орналасқан парламент ғимаратын басып алды. Осылайша қырғызстандық ОСК сайлау қорытындысының күшін жойды.

Бішкектегі тәртіпсіздіктер президент Сооронбай Жээнбеков 15 қазанда өз еркімен отставкаға кеткеннен кейін тоқтады. Мемлекет басшысының міндетін атқарушы және премьері Садыр Жапаров болды. Ол бұған дейін 2012 жылы билікті күшпен басып алуға тырысқаны үшін сотталған және колонияда болған. Алайда наразылық білдірушілер оны босатып алды, ал Жоғарғы сот оқиғадан кейін оны ақтады.

Continue Reading

Әлемде

Қасым-Жомарт Тоқаев: Тәуелсіздік бәрінен қымбат

Published

on

2021 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев «Egemen Qazaqstan» газетінде «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» атты мақала жариялады

Бағдар мен белес

Биыл қастерлі Тәуелсіздігімізге 30 жыл толады. Бұл –қайта жаңғырған қазақ мемлекеттігінің, ата-бабаларымыз аңсаған азаттықтың тұғыры нығая түскенін әйгілейтін маңызды белес. Тарих тұрғысынан алғанда, отыз жыл – көзді ашып жұмғандай қас-қағым сәт. Дегенмен, бұл көптеген халықтар үшін қиындығы мен қуанышы, дағдарысы мен дамуы алмасқан тұтас дәуір деуге болады. Біз де осындай жолдан өтіп келеміз.

Азаттығымыздың айшықты белесіне шыққанда әрбір саналы азаматты «Отыз жылда біз қандай жетістіктерге жеттік?», «Келер ұрпаққа қандай елді аманаттаймыз?», «Мемлекеттігімізді нығайта түсу үшін тағы не істейміз?» деген сауалдар толғандырары анық. Осы тұрғыдан алғанда, бұл – арман-мақсаттарымызды тоғыстырып, болашаққа тың серпінмен қадам басу үшін өткенге тағы бір мәрте оралатын, жетістіктеріміз бен кемшіліктерімізді ой елегінен өткізетін маңызды мезет.
Тәуелсіздіктің отыз жылын шартты түрде үш онжылдық белеске бөліп қарастыруға болады. Оның әрқайсысы атқарған миссиясы тұрғысынан ғасырдың жүгін арқалап тұр.
Мен азаттықтың алғашқы онжылдығын жаңа Қазақстанның іргетасын қалау кезеңі деп атар едім. Осы уақытта Елбасының басшылығымен мемлекетіміздің нышандары белгіленіп, билік жүйесі қалыптасты. Ұлттық валютамыз айналымға енді. Қарулы Күштеріміз құрылды. Ата заңымыз қабылданды. Шетелдермен дипломатиялық қатынас орнатылды. Еліміз беделді халықаралық ұйымдарға мүше болды.
«Қазақстан – 2030» стратегиясын қабылдадық. Шығыстағы көршімізбен шекарамызды бекіттік. Басқа да іргелес мемлекеттермен шекара жөніндегі келіссөздер қарқынды жүргізіле бастады. Ел аумағын ядролық қарудан толық тазарттық. Елордамызды Арқа төсіне көшірдік. Нарықтық экономикаға өтіп, жекеменшік институтын берік орнықтырдық. Отандық бизнестің негізін қаладық. Жастар әлемнің маңдайалды оқу орындарында білім ала бастады. Түрлі дағдарыстардан аман өтуге мүмкіндік берген Ұлттық қорымыз құрылды. Дүние жүзіне тарыдай шашылған қазақ баласын атажұртқа шақырып, Ұлы көшке жол аштық. Соның нәтижесінде ел еңсесі тіктеліп, ұлттық рухымыз көтерілді.
Екінші онжылдық – Қазақ елінің керегесін кеңейту кезеңі. Осы жылдарда мемлекетіміздің тұғыры нығайып, экономикалық әлеуетіміз арта түсті. Құрлықтағы барлық шекарамызды айқындап, заң жүзінде бекіттік. «Мәдени мұра» бағдарламасын жүзеге асырып, тарихымызды түгендедік. Солтүстік Аралды құтқарып, қашқан теңізді қайтардық. Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съездерін, Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының, Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары кеңесінің саммиттерін өткізуге және басқа да бірқатар маңызды халықаралық жобаларға бастамашы болдық. Елімізге шетелден қомақты инвестиция тарттық. Есілдің жағасында бой көтерген еңселі елордамыз ұлттық идеямызға айналды. «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық дәлізі сияқты ірі инфрақұрылымдық жобалар қолға алынды. Тұрғын-үй құрылысы да бұрын-соңды болмаған қарқынмен дамыды.
Үшінші онжылдықта шаңырағымыз биіктеп, өсіп-өркендеп, мерейлі мемлекетке айналдық. Шекара мәселесін біржола шештік. «Қазақстан – 2050» стратегиясын қабылдап, озық дамыған отыз елдің қатарына қосылуды межеледік.
Әр бағыт бойынша «Үдемелі индустриялық-инновациялық даму», «Нұрлы жол», «100 нақты қадам» сияқты ауқымды бағдарламалар жүзеге асырылды. Саяси және экономикалық реформалармен қатар рухани жаңғыруға баса мән бердік.
Осынау толағай табыстардың бәріне Елбасының дара көшбасшылығының һәм халқымыздың даналығы мен парасатының, бірлігі мен ынтымағының, отандастарымыздың қажырлы еңбегінің арқасында қол жеткіздік. Сондықтан, Елбасы Тәуелсіздігіміздің мәңгі символына айналды десек, ақиқатты айтқан болар едік.
Алдағы төртінші онжылдықтың бізге жүктейтін міндеті – қуатты елдің иесі және кемел халық болу. Бұл жолда саяси-экономикалық реформаларды және сананы жаңғырту үдерісін жалғастырып, заман талабына бейімделген ұлттың жаңа болмысын қалыптастыруымыз қажет.
Біз әділетті қоғам мен тиімді мемлекет құруды көздеп отырмыз. Кез-келген істе әділдік қағидатын басшылыққа алсақ, бұған анық қол жеткіземіз. Мысалы, тұрғындардың тұрмысын жақсарта түспесек, еліміздің жетістіктері мен халықаралық табыстарын мақтан ету артық. Азаматтарымыз экономикалық өсімнің игілігін сезіне алмаса, одан еш қайыр жоқ. Мен әрбір шешімді қабылдар сәтте осы ұстанымды басшылыққа аламын. Біз халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартумен қатар, барлық азаматтардың мүддесін бірдей қорғаймыз. Менің ұғымымдағы әділетті мемлекет дегеніміз – осы.
Тарихқа көз жүгіртсек, әр буын белгілі бір сынақты басынан өткереді. Біздің бабаларымыз «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұламаны», аталарымыз алапат ашаршылықты, қуғын-сүргінді, дүниежүзілік соғысты көрді.
Тоталитарлық кезеңде ұлттық құндылықтарымыздан, тілімізден, діліміз бен дінімізден айырылып қала жаздадық. Оның бәрі Тәуелсіздіктің арқасында халқымызға қайта оралды. Бірақ, ұлт пен ел ретінде сақталып қалу үшін бүгінгі және болашақ ұрпақ жаңа сын-қатерлерге дайын болуы керек.
Қазіргі пандемия және соның салдарынан туындаған дағдарыс бүкіл әлемнің бұрын болмаған жаңа сынақтармен бетпе-бет келіп отырғанын анық көрсетті. Экономикалық, әлеуметтік, экологиялық, биологиялық және басқа да қатерлерге қоса, жер жүзіне жағымсыз идеологиялық вирустар да жайылып келеді. Жаһандану кезінде ел жат жұрттың ықпалына бейсаналы түрде ілесіп кеткенін аңғармайды. Басқаша айтқанда, мәжбүрліктен емес, санасының улануы арқылы өз еркімен торға түседі. Сондықтан, жаңа заманның жақсы-жаманын екшеп, артықшылықтарын бойға сіңірумен қатар, тамырымызды берік сақтауымыз қажет. Ұлттық болмысымыздан, төл мәдениетіміз бен салт-дәстүрімізден ажырап қалмау – барлық өркениеттер мидай араласқан аласапыранда жұтылып кетпеудің бірден бір кепілі.

Таным мен тағылым

Бүгінде Тәуелсіздік құрдастары ойы толысқан отыз жасқа толды. Егемен елде дүниеге келіп, өсіп-жетілген олардың санасы сергек, көзқарастары да, өмір салттары да өзгеше. Тіпті, Тәуелсіздікті ешбір дәлелді қажет етпейтін аксиома деп біледі. Бұл – егемендік ұғымы жастардың санасына берік орныққанын көрсететін қалыпты құбылыс. Бірақ Тәуелсіздік құндылығы жадына біржола шегеленіп, мәңгі сақталуы үшін өскелең ұрпақ оның қадірін білуі керек.
Бостандық бізге оңайлықпен келген жоқ. Ата-бабаларымыз азаттық жолында арпалысты. Талай зұлмат замандар мен нәубеттерді бастан өткерді. Осының бәрі халықтың есінде сақталып, ұрпақтан ұрпаққа берілуге тиіс.
Кезінде «Мәдени мұра» бағдарламасы ұлт шежіресін түгендеуге жол ашты. Отандық тарих ғылымы тың серпінмен дамып, түрлі бағыттар бойынша көптеген зерттеу жүргізілді. Бұрын бәймәлім болған қаншама тарихи деректер, археологиялық қазыналар табылды. Тарихымыз сан мың жылдан тамыр тартатынын айғақтайтын жаңалықтар ашылды. Елбасының осындай іргелі бастамалары халқымыздың тарихи санасын жаңғыртуға зор үлес қосты. Бағдарлама аясындағы еңбектер том-том болып жарыққа шықты. Дегенмен, сол қажырлы еңбектің жемісін көпшілік көріп отыр ма? Зерттеу жобаларының біразы ғылыми институттар мен орталықтардың аясында ғана қалып қойған жоқ па?
Мұндай іргелі ізденістердің нәтижесі тек осы сала мамандарының игілігіне ғана айналуы орынсыз. Оны қалың жұртшылыққа түсінікті және қолжетімді ету қажет. Өйткені тарихшылардың ғана емес, барша жұрттың, әсіресе, жас ұрпақтың тарихи санасы айқын әрі берік болуға тиіс. Бұл ретте, ауқымды көрмелермен немесе басқа да үлкен жобалармен әуестенбей, балаларға, жастарға арналған қарапайым әрі қабылдауға жеңіл туындыларға баса мән берген жөн. Мысалы, деректі және көркем фильмдерді алайық. Осы бағытта «Алмас қылыш», «Жау жүрек мың бала», «Томирис», «Кейкі батыр», «Тар заман» сияқты тарихи фильмдер түсірілді. Бірақ бұл әлі жеткіліксіз.
Мен құзырлы органдар мен отандық телеарналарға мемлекеттік тапсырыстың белгілі бір бөлігін міндетті түрде тарихи тақырыптарға бағыттауды тапсырамын. Әрине, қаржы мәселесі шешілуі керек. Дегенмен, көп қаражат жұмсамай да жоғары деңгейдегі өнер туындысын түсіруге болатынын қырғыз бауырларымыз «Құрманжан датқа» фильмі арқылы анық көрсетті.
Бүгінде әлемдік киноиндустрияда тарих тақырыбындағы сценарийлерге сұраныс жоғары. Американың да, Еуропаның да айтулы оқиғалары туралы фильмдер өте көп. Қазір Netfliх, HBO және басқа да алпауыт кинокомпаниялар Азияға бет бұруда. Осы орайда біздің де шежіремізде ауқымды фильмдерге арқау болатын маңызды белестер мен оқиғалар баршылық. Мысалы, әлемдегі ең қуатты империялардың бірі болған Алтын орда тарихы дайын тұрған жоқ па?! Бұл мәселеге болашақта кино саласының мамандары баса назар аударғаны жөн.
Көркем және деректі тарихи туындыларда мемлекеттілік және мемлекетшілдік идеясы әрдайым көрініс табуы қажет. Біз кезінде елге қызмет етудің озық үлгісін көрсеткен Алаш қайраткерлерінен тағылым аламыз. Олар өткен ғасырдың басында тәуелсіздік идеяларын халық арасында дәріптеуге зор еңбек сіңіріп, азаттық жолында құрбан болды.
Тәуелсіздігіміздің мерейтойы аясында осындай біртуар тұлғаларды еске алып, олардың мұрасын жастарымызға және бүкіл әлемге паш етуіміз керек. Сонымен бірге, осы тақырыпты зерттеп жүрген ғалымдар мен жазушылардың да еңбегі қолдауға ие болуы және бағалануы қажет. Алаш арыстарының асыл мұрасын игеру жалғаса беруге тиіс.
Миллиондаған адамды қазаға ұшыратып, тірі қалғанын жан сауғалап босып кетуге мәжбүр еткен алапат ашаршылықтың алғашқы кезеңі – 1921-1922 жылдардағы нәубеттен бері 100 жыл өтті. Сол зұлматтың кесірінен қырылып қалмағанда, халқымыздың саны қазіргіден әлденеше есе көп болар еді.
Тарихымыздың осы ақтаңдақ беттері әлі күнге дейін жан-жақты зерттелмей келеді. Тіпті, ғалымдардың арасында ашаршылық құрбандарының нақты саны туралы ортақ пайым жоқ. Ала-құла деректер және оның себеп-салдары жайлы әртүрлі көзқарастар қоғамды адастырады. Тиісті тарихи құжаттарды, жиналған мәліметтерді аса мұқият зерделеу керек.
Білікті мамандар жүйелі зерттеумен айналысып, соған сәйкес ашаршылық мәселесіне мемлекет тарапынан баға берілгені жөн. Біз бұл күрделі мәселеге ұстамдылықпен және жауапкершілікпен қарауымыз қажет. Жалпы, тарихи зерттеулерді ұраншылдық пен даңғазасыз, таза ғылыми ұстаныммен жүргізген дұрыс.
Биыл әйгілі Желтоқсан оқиғасына 35 жыл толады. 1986 жылы өрімдей ұл-қыздарымыз Кеңес Одағының қаһарынан қаймықпай, ұлт намысы үшін алаңға шықты. Осы күннен соң тура бес жыл өткенде Тәуелсіздігімізді жариялауымыздың символдық мәні зор. Бұл орайда, азаттықтың алғашқы қарлығаштары – Желтоқсан қаһармандарының азаматтық ерлігі лайықты бағасын алып, жоспарлы түрде насихатталуы керек.
Біз жыл соңына дейін жаңа тарихымыздағы бірнеше айтулы оқиғаның мерейлі белесін атап өтеміз. 1991 жылы Семей полигоны жабылды. Оның еліміз ғана емес, барша адамзаттың болашағы үшін айрықша маңызды шешім екенін ескеріп, арнайы іс-шара өткізу қажет деп санаймын. Елбасы қол қойған Жарлықтың арқасында Қазақстан бүкіл дүние жүзіне ядролық қару-жараққа қарсы әлемдік қозғалыстың көшбасшысы болып танылды, алып мемлекеттердің сеніміне ие болды, халықаралық қоғамдастықта жауапкершілігі жоғары ел ретінде мойындалды.
«Өткен күннен алыс жоқ, келер күннен жақын жоқ» дейді халқымыз. Кешегі өткен хандар мен қағандардың дәуірі ғана емес, соңғы отыз жылдағы жасампаздық жолымыз да бүгінде тарихқа айналып, күн сайын алыстап барады. Азаттық таңын өз көзімен көрген алдыңғы буын болмаса, кейінгі жастар өткен ғасырдың 90-жылдарындағы тарихи оқиғалардың тереңіне бойлап, мәнін жете түсіне бермейді. Тәуелсіздікке тағдырдың бере салған сыйы ретінде қарайды. Шын мәніндегі ахуал олай емес.
Елбасы сол кездегі саяси, экономикалық, әлеуметтік, демографиялық және басқа да жағдайларға байланысты жеті рет емес, жетпіс рет өлшеп, бір рет кесуге мәжбүр болды. Біз тығырықтан шығар жолдың саңылауы да көрінбейтін қиын күндерден қақтығыс пен қантөгіске ұрынбай аман шығып, ешкімге есемізді жібермей, жаңа сипаттағы Қазақ мемлекетін құрдық. Бүгінгі және болашақ ұрпақ мұны әрдайым біліп отыруы керек. Сол үшін Қазақстанның жаңа тарихын да жүйелі зерттеген жөн.
Шынына келсек, Тәуелсіздік жылдарында бірнеше рет қолға алынғанына қарамастан, ұлттық мүддемізге сай келетін көп томдық жаңа тарихымыз әлі толық жазылған жоқ. Оның тұжырымдамасын бұған дейінгі олқылықтарды ескере отырып қайта қарап, жаңа ғылыми ұстанымдар мен жаңалықтардың негізінде тыңнан жазатын уақыт әлдеқашан келді. Барлық оқулықтар осындай іргелі еңбекке негізделіп әзірленеді. Бұл – ұлт шежіресін дәріптеу тұрғысынан алғанда стратегиялық маңызы бар мәселе. Сондықтан, Қазақстанның академиялық үлгідегі жаңа тарихын жазуды дереу бастау керек. Түптеп келгенде, тарихи сананы жаңғырту мәселесінің түйіні – осы. Бұл іске беделді тарихшыларымызды тарту қажет.
Сонымен қатар, шетел аудиториясына арналған Қазақстанның қысқаша тарихын жазып, әлемнің негізгі тілдеріне аударуды ұсынамын. Бұл – қазақтың сан ғасырлық шынайы тарихын әлемге танытудың бірден-бір жолы.
Әрбір халық өзінің арғы-бергі тарихын өзі жазуға тиіс. Бөтен идеологияның жетегімен жүруге болмайды. Ұлттық мүдде тұрғысынан жазылған шежіре ұрпақтың санасын оятып, ұлттың жадын жаңғыртуға мүмкіндік береді.

Қоғам мен құндылық

Егемендігіміздің мәңгілік үштағаны – Алтайдан Атырауға, Алатаудан Арқаға дейін кең көсілген байтақ жеріміз, ананың ақ сүтімен бойымызға дарыған қастерлі тіліміз және барлық қиындықтардан халқымызды сүріндірмей алып келе жатқан береке-бірлігіміз. Біз осы үш құндылықты көздің қарашығындай сақтаймыз.
Бабалардан мұра болған қасиетті жеріміз – ең басты байлығымыз. Қазаққа осынау ұлан-ғайыр аумақты сырттан ешкім сыйға тартқан жоқ. Бүгінгі тарихымыз 1991 жылмен немесе 1936 жылмен өлшенбейді. Халқымыз Қазақ хандығы кезінде де, одан арғы Алтын Орда, Түрік қағанаты, Ғұн, Сақ дәуірінде де осы жерде өмір сүрген, өсіп-өнген. Қысқаша айтқанда, ұлттық тарихымыздың терең тамырлары көне заманның өзегінде жатыр. Жалпы, тарихпен саясаткерлер емес, тарихшылар айналысуы керек.
Шекара сызығын ресми түрде халықаралық шартпен бекітіп, оны әлем жұртының мойындауы соңғы бірнеше ғасырда үрдіске айналды. Оған дейін қазіргідей делимитация, демаркация деген ұғымдар болмаған.
Біз шекара мәселесін шешумен нақты айналысып жатқан кезде кейбір саясаткерлер мен қоғам қайраткерлері «біз бұған асықпайық», «кейін де келісуге болады» деп арқаны кеңге салғысы келгені есімізде. Келіссөздерді табандылықпен жүргізіп, іргемізді дереу қымтап алғанымыз өте дұрыс болғанын уақыттың өзі дәлелдеп берді. Қазір кім не айтса да, біздің екіжақты келісімдермен бекітіліп, халықаралық деңгейде танылған шекарамыз бар. Енді оған ешкім дауласа алмайды.
Аумақтық тұтастығымызға күмән келтіріп, тату көршілік қатынастарға сына қаққысы келетін кейбір шетел азаматтарының арандатушылық іс-әрекеттеріне ресми және қоғамдық деңгейде тойтарыс бере отырып, ағартушылық жұмыстарын ұстамдылықпен жүргізген жөн. Біз ұлттық мүддені аспен де, таспен де қорғауға дайын болуымыз қажеттігін тағы да баса айтқым келеді.
Жоғарыда айтқанымдай, шекарамыз толығымен шегенделді. 2018 жылы Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияға қол қойылғаннан кейін құрлықтағы ғана емес, теңіздегі шекарамыз да біржола айқындалып, түпкілікті шешілді.
Қазақстан – біртұтас мемлекет. Еліміз оңтүстік, солтүстік, батыс, шығыс деп бөлінбейді. Бұл – тек бағытты білдіретін шартты атаулар. 2018 жылы Елбасының Жарлығымен Оңтүстік Қазақстан облысына Түркістан атауы берілді. Тарихи әділдікті қалпына келтірген орынды шешімді халық бірауыздан қолдап, өте жылы қабылдады. Өйткені, мұндағы шежірелі шаһар ғана емес, тұтас өңір көне замандардан бері Түркістан деп аталған. Осы игі үрдісті еліміз бойынша жалғастыруға болады. Біз мұндай қадамдарды байыппен жасаймыз.
Жерге байланысты бәріміз айқын білетін және бұлжымайтын ақиқат – қазақтың жері ешбір шетелдіктің меншігіне берілмейді, ешқашан сатылмайды. Осыны әр азаматымыз санасына берік сіңіруі қажет. Келесі жылы Жер кодексінің жекелеген нормаларына қатысты енгізілген мораторийдің мерзімі аяқталады. Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді айналымға енгізіп, халықтың игілігіне жарату – өте маңызды мәселе. Сондықтан, биыл Жер мәселесі жөніндегі комиссияны құрып, соның аясында бір байламға келген жөн.
Қазақ үшін тоқымдай жердің өзі қымбат, бір уыс топырақтың өзі алтын. Бірақ біз соны бағалай білеміз бе?! Жер қадірін білу жалаң ұранмен өлшенбейді. Өкінішке қарай, асқар тауларымыз бен айдын көлдерімізді, ұлан-ғайыр даламызды ластап жатқан да өз азаматтарымыз. Көкжайлауға от жағып, қоқыс шашып кеткен де, Көбейтұздың батпағын шелектеп тасып, көлдің ортасында көлікпен ойқастаған да солар. Бір тұтам мүйізі үшін көзін мөлдіретіп киіктерді қырған да өзгелер емес. Қасиетті жеріміздің киесінен қорықпай, жат жұрттың да қолы бармас әрекеттерді жасап отырып, қалайша осы мекеннің иесіміз деп кеуде соға аламыз? Бұл – ащы да болса, шындық. Біз жеріміздің шын жанашыр иесі екенімізді нақты іспен көрсетуге тиіспіз. Ол көшеге қоқыс тастамау, көрінген жерге от жақпау сияқты қарапайым нәрселерден бастап, жалпыхалықтық сипаттағы ауқымды экологиялық шаралар арқылы көрініс табуы қажет.
Мұның бәрі тәлім-тәрбиеден басталады. Ата-анасымен бірге ауласына ағаш екпеген, үлкендердің жан-жануарға мейірімін көрмеген, кішкентайынан табиғатты аялауға дағдыланбаған бала өскенде туған жеріне жаны ашымайды. Мәселе экологияда емес – отаншылдықта, заңда емес – санада.
Елі мен жерін сүю үшін жас ұрпақ байтақ Қазақстанның ғажайып жауһарларын білуге тиіс. Батыста Бозжыра мен Шерқала, күнгейде Ақсу-Жабағылы мен Сайрам-Өгем, Жетісуда Хан Тәңірі мен Шарын, Көлсай мен Қайыңды, Қапал- Арасан, Алтынемел мен Бұрхан бұлақ, шығыста Мұзтау мен Шыңғыстау, Марқакөл мен Рахман қайнары, Арқада Бурабай мен Баянауыл, Ұлытау мен Қарқаралы, теріскейде Имантау мен Айыртау және басқа да көрікті жерлеріміз жетіп артылады. Жер жәннатын алыстан іздеудің қажеті жоқ. Бәрі өзімізде бар. Жастарға осындай керемет табиғатымызды танытып, оны қадірлеуге баулуымыз керек.
Уақыт ұттырмай қолға алып, дәйекті түрде іске асыратын тағы бір шаруа бар. Халықтың қалалық жерлерге жаппай көшуі салдарынан көптеген ауылдарда, әсіресе, шекара маңындағы елді-мекендерде тұрғындар саны күрт азайды. Біз еңбек күші көп оңтүстік өңір тұрғындарының солтүстік және шығыс аймақтарға қоныстануына қолайлы жағдай жасап, осы жұмысты назарда ұстаймыз. Бұл – өте өзекті әрі еліміздің қауіпсіздігіне қатысты мәселе. Бұған қоса соңғы жылдарда түрлі себептерге байланысты бәсеңдеп қалған қандастар көшін барынша қолдап, оларды жоғарыда айтылған өңірлерге орналастыруды жандандырамыз.
Бұл екі мәселенің де стратегиялық маңызы бар. Оған кезекті науқан ретінде қарауға болмайды. Жергілікті билік мұндай жұмыстарды жоғарыға көпірген ақпар беру үшін емес, мемлекеттік мүдде және ағайынға шынайы жанашырлық тұрғысынан жасауға тиіс.
Еліміздің басты нышандарының бірі – мемлекеттік тіл. Қазақстанның мемлекеттік тілі қазақ тілі екені Ата заңымызда 90-жылдардағы күрделі кезеңнің өзінде нақты жазылған. Біз тәуелсіздік дәуірінде ана тілімізді дамыту үшін барлық жағдайды жасадық. Осы аралықта қазақ тілінде білім беретін мектептер мен оқу орындарының, балабақшалардың саны еселеп көбейді.
Бүгінде мемлекеттік тілді білетін қазақтың да, өзге этнос өкілдерінің де үлесі едәуір артты. Қазақ тілін, шын мәнінде, бүкіл халқымызды біріктіруші факторға айналдырудың барлық құқықтық тәсілдері және кепілдіктері қалыптасты. Мәселе – ниетте. Ниеттің дұрыс болуы қазақ тілін меңгергісі келетін адамдарға да, осы мақсатқа жетуге жағдай жасайтын Үкіметке де байланысты.
Тіл игеру үшін балалар әдебиетінің атқаратын рөлі зор. Сондықтан, қазақ қаламгерлерінің үздік шығармаларына қоса, балаларға арналған шетел жазушыларының да таңдаулы туындыларын аударып, көптеп басып шығаруды және таратуды қолға алған жөн. Оған сұраныс жоғары.
Мемлекеттік тілді білу – Қазақстанның әрбір азаматының парызы. Міндеті деп те айтуға болады. Осы орайда мен барша қазақстандықтарға, оның ішінде қазақ тілін әлі жете меңгермеген отандастарыма үндеу тастағым келеді. Жастар ағылшын тілін немесе басқа да тілдерді аз ғана уақытта меңгере алатынын көріп отырмыз. Тұтас буын алмасқан осы жылдарда қазақ тілін үйренгісі келген адам оны әлдеқашан біліп шығар еді. Халқымызда «Ештен кеш жақсы» деген сөз бар. Ең бастысы, ынта болуы керек.
Ана тілімізді кеңінен қолдану – басқа тілдерге, әсіресе орыс тіліне шектеу қойылады деген сөз емес. Барша этнос өкілдерінің ана тілін, салт-дәстүрін дамытуға мүмкіндік жасала береді. Жастарымыз бірнеше тіл білу өздерінің көкжиегін кеңейтіп, көкірек көзін оятатынын жете түсінгені абзал.
Бізді қай заманда да қиындықтардан аман алып келе жатқан басты құдірет – ел бірлігі. Ынтымағы жарасқан жұрттың қашанда ұпайы түгел. Түрлі жағдайларға байланысты қазақ жеріне әр кезеңде әртүрлі ұлт өкілдері көптеп қоныстанды. Қазақ халқы ешкімді жат көрмей, бауырына басты. Бүгінде олардың туған жері де, Отаны да – Қазақстан. Біз көпэтностық сипатымызды артықшылығымызға айналдыра алғанымыз анық. Көптеген шетелдік сарапшылардың елімізге қатысты «Еуразиядағы шырпы тисе лап еткелі тұрған қурай», «failed state» сияқты болжамдарын жоққа шығардық. Бұл жолда тыныштық пен тұрақтылықтың бастауы болған Қазақстан халқы ассамблеясы тиімді жұмыс атқарды. Ешкімді ұлтына қарап, бөле-жарған жоқпыз. Бәрінің өсіп-өнуіне толық жағдай жасадық, бірдей мүмкіндік бердік. Біздің ұлтаралық келісім саясатымыз әлемді мойындатты. Халқымыздың осындай ырыс-ынтымаққа негізделген жарасымын бағалай білуіміз керек. Бұл – кемел келешекке бастайтын бірден-бір дұрыс жол. Сондықтан, ұлтаралық татулық пен келісімді сақтау – мемлекеттік органдардың ғана емес, бүкіл қоғамның және әрбір азаматтың міндеті. Түптеп келгенде, еліміздегі тұрақтылық пен береке-бірлік үшін барлығымыз бірдей жауаптымыз.
Осы орайда, халқымызды біріктіретін ортақ құндылықтарды барынша дәріптеп, ой-санаға берік орнықтыруымыз керек. Мысалы, Наурыз мейрамын атап өту тұжырымдамасын жасап, көктем мерекесінің мазмұнын байыта түскен жөн. Бүкіл қоғамды ұйыстыратын құндылықтар неғұрлым көп болса, бірлігіміз де соғұрлым бекем болады.

Ұлағат пен ұстаным

Соңғы кезде қазақстандықтардың ел өміріне белсенді араласуға, шешім қабылдау үдерісіне қатысуға ынтасы артып келеді. Менің «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамам және Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі – осы сұранысқа тікелей жауап. Оны Ордабасыдағы, Күлтөбедегі, Ұлытаудағы ұлы жиындардың заманауи үлгісі деуге болады. Біз қазақтың қанына сіңген қасиет – келелі істі ақылдасып бірге шешу дәстүрін жалғастыра береміз.
Бұл бастамалар азаматтық қоғамды дамытуға негіз болады. Қазіргі шаралар аяқ астынан мәжбүрліктен қолға алынған жоқ. Ол – елімізді демократияландыруға, саяси жүйені жаңғыртуға бағытталған саясаттың жемісі.
Саяси реформа бір күннің немесе бір жылдың шаруасы емес. Мұны ел іргесін шайқалтпай, береке-бірлігін бұзбай, байыппен және біртіндеп іске асыруымыз керек. Бірақ, реформаны соза беруге де болмайды. Билік халықтың алдындағы өз жауапкершілігін сезінгені жөн. Сол себепті біз ауыл және кент әкімдерін сайлауға көшеміз. Осы арқылы ең төменгі деңгейден бастап жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін нығайтамыз. Бұл қадам өзекті мәселелерді тұрғындар мен жергілікті биліктің бірлесіп шешуі үшін қажет. Содан кейін аудан әкімдерін сайлаймыз. Жаңа жүйе өзінің тиімділігін көрсетсе, бұдан да жоғары деңгейдегі әкімдерді сайлайтын боламыз.
Бірақ, саяси жаңғыру барысында асығыстыққа бой алдыруға және жалаң ұранға еріп, мемлекеттік жүйені дағдарысқа ұшыратуға болмайды. Бір сәтте барлығын түбірімен өзгерту неге әкеп соқтыратынын кейбір елдердің бүгінгі ахуалынан көріп отырмыз. Елімізде, ең алдымен, адамның құқығын толығымен сақтауға негізделген заң мен тәртіп болуы керек. Анархия мен жүгенсіздік жақсылыққа апармайтыны анық.
Қазақстанның саяси жүйесі заман талабына сай дамып келеді. Мәжіліс депутаттарының биылғы сайлауы – көппартиялы Парламентті орнықтыру жолындағы маңызды қадам. Бізде саяси көзқарастары әртүрлі партиялар бар. Олардың ұстанымдары консервативті, либералды, ұлтшыл, социалист және тағы басқа болуы мүмкін. Бұл – табиғи үдеріс. Саяси плюрализм мемлекетті эволюциялық жолмен дамытуға және нығайтуға мүмкіндік береді. Саяси күштер осындай әралуан болса да, баршасын біріктіретін және бәріне ортақ құндылық бар. Ол – қастерлі Тәуелсіздік.
Біздің мақсатымыз – келер ұрпаққа Қазақстанды тұғыры мығым, экономикасы қуатты, рухы асқақ мемлекет ретінде табыстау және елдік істерді шашау шығармай лайықты жалғастыратын жасампаз ұрпақ тәрбиелеу.
ХХІ ғасыр – білім мен біліктің дәуірі. Әр адам өзін үздіксіз жетілдіріп, жаңа кәсіптерді игеріп, үнемі заман ағымына бейімделу арқылы ғана бәсекелік қабілетін арттыра алады. Білім мен технология, жоғары еңбек өнімділігі ел дамуының басты қозғаушы күші болуға тиіс. Бұл туралы ұлы Абай: «Адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселермен озбақ. Онан басқа нәрсеменен оздым ғой демектің бәрі де – ақымақтық» деген.
Тәуелсіздік жылдарында талантымен таңдай қақтырған жас өрендердің тұтас легі өсіп-жетілді. Бүкіл әлемді аузына қаратқан ғажайып дарын иелері де бар. Олар – Қазақстанның мәдени келбеті, елімізді халықаралық аренада танытып, Тәуелсіздік құндылықтарын жер жүзіне паш ететін рухани елшілерміз, біздің айрықша күшіміз («soft power»). Осындай азаматтарға қамқор болу – мемлекеттің міндеті.
Жаһандану заманында айдай әлем алақандағыдай болып қалды. Талапты ұл-қыздарымыздың жер жүзіндегі кез-келген елге барып, білім алуы қалыпты үрдіске айналды. Сонда қалып, қызмет істеп жүргендер де аз емес. Осы орайда, ел ішінде жастар шетелге кетіп жатыр деген алаңдаушылық бар. Мен жастарымыз білімін жетілдіріп, бәрібір елге оралады немесе шетелде жүріп-ақ Қазақстанның мүддесін қорғайды деп сенемін.
Халқымыз «Атың барда жер таны, желіп жүріп» дейді. Кезінде Елбасы бозбала шағында Украинаға аттанып, еңбек, білім және әкімшілік дағдыларына ие болды. Мен де білім қуып Мәскеуге сапар шектім, өзге мемлекеттерде жұмыс істедім. Біздің талай замандастарымыз бүгінгі жастар сияқты алыс шетелдерге бара алмаса да, Кеңес Одағының түрлі қалаларында білім алды. Бірақ, басым көпшілігі тамырынан ажырап, ол жақта біржола қалып қойған жоқ. Елге келіп, еңбек етті. Сондықтан жырақта жүрген жастарымыздан айырылып қаламыз деп уайымдаудың жөні жоқ. Біздің міндетіміз – олардың бойына мемлекетшілдік рухын сіңіріп, қай жерде жүрсе де туған елдің игілігіне қызмет етуге жұмылдыру. Мысалы, әлемнің ең дамыған елдерінде өз кәсіптерін бастаған және алпауыт компанияларда жұмыс істеп жүрген азаматтарымыздың осындағы замандастарымен байланысын нығайтып, тәлімгерлік етуіне жағдай жасауымыз керек.
Дарынды жастардың бәрі шетелде жүрген жоқ. Ел ішінде де білікті әрі білімді өрендер жетіп артылады. Біз оларды басшылардың жаңа буынын дайындауға барынша тартып жатырмыз. Менің бастамаммен құрылған Президенттік кадр резерві – осының айқын дәлелі. Жобаның келесі кезеңінде қоғам мүддесіне адал көшбасшыларды іріктеуге ерекше назар аударамыз. Билік органдарындағы азаматтар, ең алдымен, ұлттық мүддеге берік болуға тиіс.
«Жас келсе – іске» дейді халқымыз. Жастар – қашанда тың идеялардың қайнар көзі, оң өзгерістердің қозғаушы күші. Сондықтан өскелең ұрпақтың осындай әлеуетін дұрыс арнаға бағыттап, тиімді пайдалануымыз керек. Осы орайда Президент жанындағы Жастар кеңесінің қызметін жандандырған жөн. Оны білікті әрі білімді жастарды жұмылдыратын жүйелі жұмыс алаңына айналдырамыз. Бұдан бөлек, мен азаттық жылдарында дүниеге келген, әлі танылып үлгермеген талантты жастарды қолдау мақсатында «Тәуелсіздік ұрпақтары» атты грант тағайындауды ұсынамын.
Біз не істесек те, бәрін келер ұрпақ үшін жасаймыз. Мемлекеттік саясаттың болашақ алдындағы жауапкершілігін терең сезінеміз. Бұл ұстанымнан ешқашан айнымаймыз. Ең ғажайып ерліктер Отанға шексіз сүйіспеншіліктен туындайтыны сөзсіз. Шын отансүйгіштік дегеніміз – жалаң ұран тастау емес, еліңе, халқыңа қызмет ету.
Адам баласы дүниеге патриот болып келмейді. Ол білім мен тәрбие алып, әлеуметтік ортамен араласып, азаматтық болмысын қалыптастыру кезінде патриотқа айналады. Өзінің жеке мақсат-мүдделері қоғам игілігімен үндесіп, елінің дамуына елеулі үлес қосып жатқанын жан-жүрегімен сезінген адам нағыз бақытқа кенеледі.
Халқымыздың біртуар перзенті Әлихан Бөкейханов «Ұлтқа қызмет ету білімнен емес, мінезден» деген. Біз шынайы патриоттық сезіммен рухтанып, қасиетті Тәуелсіздігімізді одан әрі нығайта түсу үшін бірлесе жұмыс істеуіміз керек.
Барша отандастарыма, әсіресе, жастарға айтарым: кең байтақ Қазақстанды асқақ армандарың мен батыл жоспарларыңды емін-еркін жүзеге асыра алатын, табысыңа марқайып, әрдайым тілеуіңді тілейтін қасиетті Отаның ретінде бағалаңдар! Мен жаңа Қазақстан патриотизмінің жасампаздық құдіретіне сенемін.
Тәуелсіз ел болу оны жариялаумен немесе мемлекеттің іргетасын қалаумен шектелмейді. Тәуелсіздік үшін нағыз күрес күнделікті еңбекпен, үздіксіз әрі дәйекті елдік саясатпен мәңгі жалғасады. Біз қуатты тәуелсіз мемлекетімізбен ғана ұлт ретінде жер бетінде сақталамыз. Осы айнымас ақиқатты берік ұстануымыз қажет. «Тәуелсіздік бәрінен қымбат!» деген бір ауыз сөз мәңгі ұранымыз болуға тиіс.
Ұлтымыздың ұлы ұстыны – қастерлі Тәуелсіздігіміз барша жұртымыздың патриоттық рухымен асқақтай берсін!

Қасым-Жомарт ТОҚАЕВ
Қазақстан Республикасының Президенті

Continue Reading
Advertisement

Бізге жазылыңыз

Сөзге тиек

Әлемде4 days ago

Түркі академиясы «Түркі әлемі: тарихи-мәдени мұра» атты халықаралық конференция өткізді

Халықаралық Түркі академиясы Нұр-Сұлтан қаласында Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасында «Түркі әлемі: тарихи-мәдени мұра» атты халықаралық конференция өткізді. Бірқатар бауырлас...

Әлемде5 days ago

Үш партия Мәжілісте қанша мандат алды

12 қаңтар, ҚазАқпарат – ҚР Орталық сайлау комиссиясы 10 қаңтар күні өткен ҚР Парламенті Мәжілісі депутаттарын сайлаудың қорытындысын шығарып, ол...

10 дерек7 days ago

Сіз қандай кітап оқисыз? #1

11 қаңтар, KAZNEWS. Казньюс ақпараттық агенттігі оқырмандар арасынан төменгі сұрақтар бойынша апта сайын жауап алып отыратын болады. Сіз қандай кітап...

Әлемде1 week ago

Қазақстанда Парламент, Қырғызстанда Президент сайлауы өтіп жатыр

10 қаңтар, KAZNEWS. Қазақстанның 9 облысы мен республикалық маңызы бар Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларында ҚР Парламенті Мәжілісі мен мәслихаттар...

Әлемде2 weeks ago

Қасым-Жомарт Тоқаев: Тәуелсіздік бәрінен қымбат

2021 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев «Egemen Qazaqstan» газетінде «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» атты мақала жариялады Бағдар мен...

10 дерек2 weeks ago

Сиыр жылы қандай болған? 1901-2021 жылғы оқиғаларға шолу

2021 жылғы 02 қаңтар, KAZNEWS. Сиыр жылы қандай болады: Сиыр жылы халық есінде көбінесе ауыртпалық, дау- жанжал, қиындықтарымен есте қалған....

Әлемде4 weeks ago

Ақпараттық хабарлама: Құрметті сайлаушылар!

2020 жылдың 10 желтоқсанында Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы 2021 жылдың 10 қаңтарына белгіленген Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаттарын сайлау...

Әлемде1 month ago

Қазақстан Республикасы: Даму және өркендеу жолында

Тәуелсіздік күніне орай  16 желтоқсан- Қазақстан Республикасының ұлттық мерекесі, Қазақстанның Тәуелсіздік күні. 1991 ж. 16 желтоқсанда Қазақстанның Жоғары Кеңесі «Тәуелсіздік...

Басты назарда