Connect with us

Дерек

М.Нұргүл: Электронды ақпараттың дереккөзін тексермегендіктен қаржылық алаяқтыққа тап болады

Published

on

Дижитал технологияға сұраныс артқан сайын алаяқтар тұтынушылардың жеке мәліметтерін білімсіздік, бей-жай қараушылық пен абайсыздығын пайдаланып, электронды кеңістіктігіне шабуылдап, қаржылық шығын шектіру молайды. Сондықтан Полиция бас басқармасы, Моңғолбанк, Моңғолия банктер одағы бірлесіп, «Арбаған сайын абай бол» акциясының жалғасы ретінде қаржылық алаяқтықтан сақтандыру үшін «Қадағалаған сайын қауіпсіз» акциясын екі ай мерзімінде ұйымдастырып отыр. Бұл жөнінде Моңғолбанктің Әлеуметтік білім және ақрапат орталығы аға маманы М.Нұргүлмен кибершабуыл, дереккөздің қауіпсіздігі тақырыбында сұхбат өткіздік.

– Сәлеметсіз? Қайырлы күн! Полиция бас басқармасы, Моңғолбанк, Моңғолия банктер одағы бірлесіп, «Арбаған сайын абай бол» акциясын жалғасы ретінде қаржылық алаяқтықтан сақтандыру үшін «Қадағалаған сайын қауіпсіз» акциясын бастап отыр. Акцияның екінші сатысын жүзеге асыруға не себеп болды?

– Полиция бас басқармасы, Моңғолбанк, Моңғолия банктер одағы бірлесіп, жыл басынан бері алаяқтық қылмысының алдын алу, азаматтардың құқықтық білімін жетілдіру мақсатында «Арбаған сайын абай бол» акциясын бір ай мерзімінде сәтті жүзеге асырды. Акция азаматтар тарапынан жақсы қолдауға ие болып, нәтижесі де көңілден шыққандықтан ары қарай оны жалғастыру, құқықтық қосымша білім, ақпарат, ескерту, кеңес беруді ұлғайту қажет екен деп көрілді.

Дижитал технологиялар пәрмен алған сайын қаржылық алаяқтық, алдау-арбау қатарлы қылмыстар молаятын сыңай танытып отыр. Әсіресе, мұндай қылмыс қаржылық дағдарыс пен қиындық белең алуына байланысты алаяқтар азаматтардың осал тұсын пайдаланып, оларды алдап-арбау жолымен дүние мүлкі мен ақшасын жымқыруды көздеп отыр. Сондықтан да мемлекет пен жеке сектор тарапынан азаматтардың қаржылық мәліметі мен біліміне назар аудару қажет. Басқаша айтсақ, мемлекет, жекеменшік сектор және азаматтар бірлесе отырып, қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етуге тиіс. Акцияның да басты мақсаты осыған саяды.

Жалпы қаржылық алаяқтық пен алдап арбау – азамататардың міндетті түрде білуге тиіс негізгі қаржылық білім мәселелерінің бірі. Сондықтан «Арбаған сайын абай бол» айлық шарасын екі кезеңмен жүзеге асырып отырмыз. Бұл жолғы акцияны әлеуметтік жауапкершілігі аясында ХААН банк бірлесіп, демеушілік жасап отырғанына алғысымызды білдіреміз. Қаржылық білім нәрін себу – бұл қаржы саласындағы ең үлкен артықшылық болып саналады.

Бұдан кейін басқа да коммерциялық банктер бұл шараны қолдайды дегенге сенімім зор.

– Төтенше жағдай кезінде, яғни коронавирус қаупі төнген күндері азаматтарға ақпаратты қалай жеткізесіздер?

– Көпшілікті жинауға және оқыту ұйымдастыруға болмайтындықтан біз мүмкіндігінше киберәлем, яғни ғаламторды пайдаланып, азаматтарға мәлімет берудеміз. Бірлесіп жұмыс жүргізіп отырған мекемелеріміздің еліміз бойынша көп бөлімшелері мен бірліктері бар болғандықтан бұл бізге өте үлкен көмек болып отыр. Ұлттық банктің өзінде 17 бөлімшесі бар. Жоғарыда атап өткенімдей, әлеуметтік желі, ақпараттық сайттар мен мекемелердің ғаламтор парақшалары арқылы ақпарат жеткізудеміз. Егер азаматтар қаласа, бізбен бірге шараны жүзеге асырушы мекемелердің ресми сайты, әлеуметтік желідегі парақшаларымен қатар бұқаралық ақпараттық порталдардан ақпарат, жақын полиция бөлімшесінен құқықтық кеңес пен мәлімет алуына болады.

– Электронды ортада ақпаратты дұрыс қадағалап, тексермеуден болып, жеке құпия мәліметтерінен айырылып, қаржылық қауіп қатерге ұрыну оқиғасы қаншалықты көп болады? Жалпы дереккөз қауіпсіздігі дегеніміз не?

-Солай. Бұл мәселелерді жеке-жеке талдап берген жөн болар. Дереккөз қауіпсіздігі дегеніміз не? Қандай көздерден ақпарат келіп тұр? дегенге алдымен тоқталайық. Соңғы жылдары әлемде элекрондық құралдарды қолдану жылдам дамып барады. Біздің елде де бұған сұраныс жоғары. Үш-ақ миллион халқы бар болса да, екі миллион жеті жүз мың адам элекртонды ортада белсенді тұтынушы саналады. Індет кезінде азаматтар үйінен онлайн тәртібінде жұмыстап, зат, тауар сатып және сатып алып дегендей қарым қатынасқа түсуде.

Ал алаяқтар болса, мұндай мүмкіндікті құр жібергісі келмейді. Жаңа мүмкіндік пайда бола қалған кезде алдап соғудың өте жетілдірілген жоспарымен әрекет етеді. Ең маңыздысы сізге не қажет екенін сізден бұрын біліп алу тәсілін ойластырады.

Бірнеше жыл бұрын азаматтардың білім мен мәліметі аздығын пайдаланып, электронды поштасына тұзаққа түсіру үшін «сіз ұтысқа ие болдыңыз», «сіз АҚШ-қа жол ашатын жасыл карта иесі атандыңыз» деген хаттар көп келетін болса, «өсіммен ақша қарыздаймыз», «кепілдіксіз несие береміз» деген сияқты алаяқтық қылмыстар артуы мүмкін болып отыр. Бүгінгі жағдайда азаматтарға ақша қажет болғандықтан пайыздық өсімі бар қарыз, тәуліктік несиелер көп алуда. Осы тәріздес нәзік мәселелерді алаяқтар ұтымды пайдаланып, өз ойынын бастайды. Сондай-ақ жұмыс, онлайн бизнес жасауға шақыру, тауар ұсыну қатарлы жолмен адамдарды алдап соғады. Басқаша айтқанда, алаяқтық жасаушы тұлға дәл сол сәтте азаматтардың қандай мұқтаждығы бар болса, сол мәселеде тұзаққа түсіреді деген сөз. Соңғы уақытта электронды жолмен жасалатын қылмыс түрлері молайғандықтан азаматтар осы бағыттағы білім мен мәліметтерін арттырып, ғаламтор кеңістігінде абай болып, фейсбук, электронды поштасының кілт сөзін тұрақты алмастырып отыру қажет. Осылай істеу арқылы ғаламтор желісіндегі қауіпсіздіктің алғашқы қадамы жасалатын болады.

– Қаржылық алаяқтық пен алдауды қалай білуге болады? Нақты белгілері бар ма?

– Ең алдымен, бұл маған өте қажетті зат па? Бары рас па? – дегенді зерттеп анықтауға уақыт бөлуді дағдыға айналдыру керек.

Алаяқтар кез келген адамды өзіне нысана етеді. Кейбір алаяқтық пен алдап соғуды анықтау оңай болса, кейбірінің нақты мақсаты не, сауда ұсынысы ма дегенді ажырату қиынға түседі.

Ең қарапайым мысал, сізге хат келді деп ойлаңыз. Алдымен оның қандай мазмұндағы хат екеніне назар аударасыз. Әрине, сізге бейтаныс адрестен келіп тұр. Танымайтын фейсбук досыңыздан достасу ұсынысы, месенджерден тілек келсе, шынай адрес пе, ортақ достарымыз бар ма деген сияқты дереккөзін жақсылап тексересіз. Жалған ақпаратта көбінде сілтеме ілесе келеді. «Төмендегі сілтемені басссаңыз ашылады, тіркеледі» деп шығады. Сол кезде сілтеменің толық форматына назар аудару қажет.

Мысалы біз көбінде www деп іздейміз. Егер сіз байқаған болсаңыз оның алдында https:// деген протоколы яғни белгісі болады. Ал алаяқтық жасалынатын адрестен “S” әрпі түсіп қалып, «http://» деп жазылған болады. Бір ғана әріп алып тастау арқылы ойынды бастайды. Мұндай аңдаусыз нәрселерді сіз де байқамай қаласыз. Алғашқы үш әріптен кейінгісіне мән бермейміз. Сондай-ақ сіз қарым қатынас жасайтын банктен немесе қаржылық ұйымнан хат келгенде адресінің толық жазылып тұрғанына назар салыңыз. Сонымен қатар сол банктің атауы com, mn сияқты әр елдің ерекшелігіне сәйкес әртүрлі жазылады. Корея kr, Ресей ru т.б. Сондықтан доменнің форматы маңызды екенін қайталап ескертемін. Егер сіз оған мән бермесеңіз опық жеп қалуыңыз мүмкін екенін жақсы ойлануыңыз қажет. Жалпы мұны тексеру өте оңай. Сол мекеменің немесе банктің сайтына кіріп, анықтама телефонынан сұрауыңызға болғаны.

– Сізге жоғарыдағыдай ұсыныс келген оқиға болды ма?

– Мен өз басымнан өткен бір мысалды айтайын. Егер сіздің мекемеңіз халықаралық ұйымдармен серіктесі болса, DHL-ден сәлемдеме келді деп қысқа хабарлама келеді. Маған досым жібергені де, кім жібергені де белгісіз. Сәлемдемені алу үшін қосымшаны жүктеуімді сұрады. Мен DHL-ге телефон шалып сұрап едім: «Бұл бізден жолданған хат емес»,- деп жауап берді. Сол қосымшаның ішінде сіздің комьпютерге кіретін вирус барын жоққа шығаруға болмайды. Сіз өзіңізге бейтаныс мекенжайдан келген кез келген сілтеме мен жүктейтін қосымшаны ашу арқылы өзіңіз қауіпсіздігіңізге жол ашып бердіңіз деген сөз. Сондықтан қосымшасы бар бейтаныс адрестен келген хатты ашпай, жойып отыруға дағдыланған жөн.

– Біз әлеуметтік желіде қайда, не істеп жүргеніміз жайлы барлық ақпараттарды ашық қойып қоямыз. Осы арқылы біз алаяқтарға жол көрсетіп отырған жоқпыз ба?

-Иә, солай. Фейсбуктен көптеген мәліметер алуға болады. Отбасылық жағдайы, жұмыс орны және достарын біліп аласыз. Онда нашар көріпкелден де артық мәлімет жинау мүмкіндігі бар. Сондықтан ғаламтор желісінде бөліскен кезде оның таралу аумағын шектеп қойыңыз. Осы арқылы өзіңізді болуы мүмкін қауіптен қорғай аласыз.
Соңында қайталап айтарым, қаржылық алаяқтар сіздің қалдырған ізіңізден сіздің мұқтаждығыңызды сезініп, сізге жақындауға әрекет ететіндіктен сізді алдап соғу жолдарын әлдеқашан жоспарлап қояды. Екінші жағынан кез келген тауар мен өнім, бизнес, қаржы енгізу ешқашан 100 пайыздық табыс әкелмейтінін өте жақсы түсіну керек.
Соңғы кездері ұтыс ойыны деген желеумен сан соқтыру жағдайы көбейіп барады. Мысалы, «Приус-30 автокөлігін бәске тігеміз. Сіз 3000 төгрөгпен тіркеліп, оқыс жағдайда ұтыс иесі атаныңыз» деп жарнамалайды. Оған аз ақшамен мол ақша ұтқысы келетін адамдар қызығып, бағын сынап көру үшін тіркеуден өтеді. «3000 төгрөг тығын да емес, шығын да емес» деп өзін жұбатып, ақшасын аударады. Алайда сол ақшаны жолдаған адам өзінің есепшотына барар жолды ашып тастады деген сөз. Әйтпесе, 3000 төгрөгпен кім көлік ұтып алады?! Екінші жағынан сіз бір алаяқты жемдеп отырсыз. Егер сенімді болса, жоқ дегенде оның фейсбук парақшасында байланыс телефоны нөмірі, кеңсесі, мекенжайы мен мекеме атауы болуы тиіс. Бір қызығы, адамдар мұндай ақпараттар жоқ болса да, сол ұтыс ойынына қатыса береді.

– Азаматтар қаржылық сауаттылық туралы ақпаратты қайдан алуына болады? Бұл турасында сіздер қандай шаралар ұйымдастырып жатырсыздар?

-Моңғолбанк, Қаржы министрлігі, Қаржылық реттеу комиттеті, Білім, мәдениет, ғылым және спорт министрлігі бірлесіп, «Бұқараның негізгі қаржылық білімін арттыру ұлттық бағдарламасын» жүзеге асырғалы 4 жылдың жүзі болды. Осы мерзімде негізгі қаржылық білім беру тақырыптарын әзірлеп, ағартушылық жұмыстары тұрақты жасалып келді.

Сондай-ақ негізгі қаржылық білімге қатысты 10 тақырытық оқытуды www.sankhuugiinbolovsrol.mn сайтынан көруге болады.

Негізгі тақырыптар толық қамтылған. Ал әлеуметтіке желіде «Қаржылық білім» /“Санхүүгийн боловсрол”/ фейсбук парақшасы бар. Кез келген азамат осы сияқты ақпараттарды ғаламтордан іздеп көрсе, көптеген ақпараттарды тауып алады.

-Қаржылық алаяқтық тек қана бір банктің, Полиция бас басқармасының ғана айналысатын мәселесі емес. Көп тараптардың қатысуы маңызды болар?

-Дәл, солай. Алғашқы қадам немесе «Арбаған сайын абай бол» шарасы арқылы барлық ақпарат көздерінен азаматартарға мәлімет беруге тырыстық. Ал осы жолғы «Қадағалаған сайын қауіпсіз» шарасын көптеген ұйым мекемелер қолдап, бірлесе жұмыстап отыр. Коммерциялық банктер әлеуметтік жауапкершілігі аясында демеушілік көрсетуде. Қаржылық алаяқтық сіздің айтқаныңыздай тек қана қаржылық ұйымдар мәселесі емес. Жүйелік, салалық деңгейде қауіп төндіретіні айтылуда.

Банк саласы тек сенімге сүйенетін өте нәзік құрылым.

Бір мысал айтайын. Бір күні Америкада жауын жауды. Себелеп жауған өткінші жаңбыр кезінде азаматтар банк алдында топтасып тұрған еді. Осы жағдайды сырттай байқаған азаматтар банк банкротқа ұшырайын деп жатыр екен деп түсінді. Нәтижесінде адамдар жаппай банктен ақшасын шығарып алып, банк шынымен банкротқа ұшыраған оқиға орын алды.Сондықтан да сенім өте қажет. Барлық банктердің тұрақтылығы үшін бірге қадам жасап жатқандықтан ХААН банк бұл шараға демеушлік жасап отырғанына ризамыз. Бұдан кейін де басқа банктер де бұл акцияға өз үлесін қосып, демеуші болады дегенге сенімдіміз. Бізде көтеретін тақырып өте көп. Ескертетін де жайлар жеткілікті.

– Мен қаржылық алаяқтық пен алдап кетуді бір-екі айлық шарамен ғана тоқтата алмайтынымызды, акция кезінде азаматтар алған ақпараттарын келешекте білімге айналдыру қажет екен деп түйдім.

–Сіздікі жөн. Адам ұйқыдан ояна салып, қаржылық білімді игеріп кетеді деу әбестік. Жоғарыда айтқандардан түйетініміз, қаржылық білім дегеніміз БІЛІМ, ҚАБІЛЕТ, КӨЗҚАРАС атты үш нәрсеге келіп тоқтайды.

БІЛІМ: Сіз дереккөз қауіпсіздігі жөнінде біліп алдыңыз.

ҚАБІЛЕТ: Сіз сол білгеніңізді жүзеге асырып, дереккөзді тексере бастадыңыз.

КӨЗҚАРАС: Дереккөзді тексеру әдетін қалыптастырып, қаржылық тәртіпке үйреніп жатырсыз деген сөз.

Біздің міндетіміз азаматтарды қателесуден сақтандырып, қажетті білім мен ақпаратпен қамтамасыз ету. Ең соңында сіздерге қайтара кеңес етерім: «Сіз өзіңізді өзіңіз ғана қорғай аласыз. Сіздің мәселеңізді біз білмейміз. Сондықтан сіз дереккөзді жақсылап тексеріп, қадағалап отырыңыз» дегім келеді.

Әңгімеңізге рақмет!

Advertisement


Дерек

Марста жүрген робот селфи жіберді

Published

on

11 сәуір, KAZNEWS. Марста жүрген Perseverance робот станциясы селфи жасады, – деп хабарлайды НАСА агенттігі. Сурет WATSON деп аталатын құралдың көмегімен түсірілген.

WATSON (Wide Angle Topographic Sensor for Operations and eNgineering) құралы селфи түсіруге арналмаған. НАСА оның түсірген 62 кескінін біріктіріп аталмыш селфиді құрастырған.

Бұл суреттен Perseverance робот станциясы мен Марс аспанына ұшуға арналған Ingenuity дронын байқауға болады. Ingenuity дроны жершарынан Қызыл планетаға дейін 470 миллион шақырым жол жүріп Perseverance станциясымен бірге қонған болатын.

Өткен сенбі күні дрон станциядан бөлініп, Марстың құмды жеріне тұрақтаған.

Ingenuity дроны алдағы уақытта Марс көгіне көтерілмек.

Continue Reading

Дерек

Наурыз туралы қызықты 10 дерек

Published

on

21 наурыз, KAZNEWS. Наурыз – бүгінде халықаралық мереке. Ол Орталық Азияның көптеген елдерінде: Қазақстанда, Өзбекстанда, Қырғызстанда, Түркіменстанда, Әзірбайжанда, Тәжікстанда және қазақтар шоғырланған Моңғолия, Ресей тағы басқа да елдерде ресми түрде атап өтіледі.

Айта кеткен жөн, Наурызға қатысты әр түрлі сенімдер, дәстүрлер жетіп артылады.

Соған қатысты біз біле бермейтін қызықты деректерді ұсынамыз:

Жыл басы. Наурыз – Жаңа жылдың басы. Бұл күн, яғни наурыз айының 21-нен 22-не қараған түні – аспан денелері өздерінің бастапқы нүктелеріне келіп, күн мен түн теңеледі. Сондықтан халық санасында ол – Әз Наурыз деп аталады. Бұл күн – сонымен қатар жуанның жіңішкеріп, жіңішкенің үзілер шағы. Осы күннен бастап Жаңа жыл басталады. Адамның аузы аққа, малдың аузы көкке тие бастайды.

Көне мереке. Наурыз мерекесінің халық арасында аталып келе жатқанына, кейбір деректер бойынша 5 мың жылдай болған. Яғни, қазіргі дәстүрлі діндерден бұрын пайда болған.

Наурыз – діни мереке емес. Кейбір елдерде Наурызға тыйым салынған. Мысалы Сирия мен Иракта. Сонымен қатар Түркияда 1991 жылға дейін Наурызға тыйым салынып келді.

Наурыз – Ұлыстың ұлы күні. Егер шығыс елдерінде бұған дейін соғыстар, қарулы қақтығыстар болып келсе, бұл күні олар тоқтайтын болған. Сонымен қатар, адамдар бұрынғы өкпе-наздарын ұмытып, бұл күні бір-бірімен татуласады. Бар жақсысын киініп, бір-біріне қонаққа барады. Бұл күндері әр түрлі ұлттық ойындар, жарыстар өткізіледі. Мысалы: бәйге, жамбы ату, палуандар күресі. Сондай-ақ алтыбақан құрылып, әндер шырқалады. Ақындар айтысы ұйымдастырылды. Моңғолияда Наурыз мерекесі жыл сайын кең ауқымда атап өтіліп келеді.

Наурыздың Халықаралық мәртебесі. 2010 жылы 19 ақпанда БҰҰ Бас Ассамблеясының 64-ші сессиясында «Әлем мәдениеті» атты күн тәртібінің 49 тармағы аясында «Халықаралық Наурыз күні» деп аталатын қарар қабылданды.

Наурыз сөзінің мағынасы. Наурыз сөзі парсы тілінен аударғанда «Жаңа күн» деген мағынаны білдіреді. Яғни, Наурыз, (парсыша «нау» (жаңа) және «руз» (күн). Орталық Азия халықтары арасында Жаңа жылдың басы болып саналады.

Киелі сан. Бұл күні басты тағам – Наурыз көже. Оны кем дегенде жеті түрлі дәмнен: су, сүрленген ет, тұз, май, дән, айран, құрт және басқа дәмдерден жасайды. Тұзды қосқаны тұз астың дәмін келтіреді. Тіпті «Тұз астын дәмін келтіреді, мақал сөздің мәнін келтіреді» деген де сөз бар. Сүт немесе ақ құйғаны – «Сүттей ұйып отырайық, көңіліміз ақ, таза болсын» деген ұғымды білдіреді. Қазақта: «Ағы бардың бағы бар» деген түсінік бар. Құрт қосатын себебі – құрт аурушаң адамдарға қуат беретін күшті ас. Ет қосқаны – ет қазақтың төл асы. «Қазан толсын, асар мол болсын» деген мақсатта сақталған сүр етті Наурыз көжеге мол етіп салған. Ал дәнді дақылдардың емдік қасиеттері бар. Бұл күні барлық адам наурыз көжені тойып ішулері керек. Тойып ішкен адам жыл бойы тоқ жүреді, дені сау болады, отбасында береке-бірлік орнайды деген сенім бар. Орта Азияның кейір елдерінде мысалы, Өзбекстан мен Тәжікстанда бұл күндері «Сүмәләк» деп аталатын тағам жасалады. Бұл күні кем дегенде жеті үйге кіріп дәм татқан абзал.

Қыдыр ата. Мерекенің рухани бейнесі. 22 наурызға қараған түні бүкіл халық оның келуін күтеді. Бұл түнді «Қыдыр түні» атайды. Қыдыр ата – бүкіл халықтың қамқоры, оларға жақсылық жасаушы, ырыс, құт, несібе әкелуші, бақыт, береке, өмір сыйлаушы қасиет иесі, кемеңгер, әулие, көріпкел, жарылқаушы қарт. Ол Ұлыстың ұлы күнінде әр елге келіп, әр шаңыраққа соғып бата береді, деген сенім бар. Сондықтан әр үй Қыдыр атаның жолын күтіп, өздерінің жанын да, тәнін де, киер киім, ыдысы мен бұйымдарын да таза ұстауға тырысады. Үйдің іші-сыртын, қора-қопсыны тазартып, ағаш егіп, өсімдікке су құяды. Мұсылман қауымы мұндай үйге Қыдыр ата түнеп немесе бата беріп кетеді деп түсінген. «Қыдыр қонған», «Қыдыр дарыған» деген сөздер осындайдан шыққан.

Батыс қазақтары Наурызды 14 наурыздан бастап тойлайды. Көне заманда мереке 13 күні бойы тойланған екен.

Ақ бата. Бұл күні ақсақалдар ақ батасын аямайды. Қазақ халқында батаның небір түрлері бар. Сондай баталардың бірі төмендегідей: Ұлысың оң болсын, Ақ мол болсын, Қайда барса да жол болсын! Ұлыс бақты болсын, Төрт түлік ақты болсын! Ұлыс береке берсін, Бәле-жала жерге енсін! Әумин!

Continue Reading

Дерек

Әйелдер туралы ең қызықты 5 дерек

Published

on

09 наурыз, KAZNEWS. Әлемнің бірқатар елдері халықаралық әйелдер мерекесін атап өтті. Айрықша сыйлық беріп, нәзік жанды аруларға құрмет көрсетті. Түрлі тосынсыйлар жасап, мерейін асырды. Ал біз әйелдер жайлы ең қызықты деректермен бөліспекпіз.

1.Моңғолияда әйелдердің орташа ұзындығы 157.7 см.

Бұл сондай ұзын немесе қысқа көрсеткіш емес екен. Өйткені әлемде ең ұзын әйелдер Голландия, Монтенегро, Эстония қатарлы елдерде тұрады. Олардың ұзындығы 170 см. Ал, бойы ең қысқасы Гуатемалада әйелдері. Олардың орташа ұзындығы 149.38 см.

Моңғолиямен деңгейлес елдерді салыстырып көрсек

Дүниежүзі денсаулық сақтау ұйымының зерттеуімен танысу үшін басыңыз.

2.Моңғолияда әйелдердің үйлену жасы орташа есеппен – 26

2010 жылғы статистикада моңғолиядағы некеге тұрудың орташа жасы 24.2 болса 2017 жылы 24.5, соңғы үш жылда яғни 2018, 2019, 2020 жылы 26 жасқа дейін өскен.
Үйлену жасының ұлғаюы дамыған елдерде көптеп кездеседі. Мысалы Швецияда мен Испанияда әйелдердің үйлену жасы 33 ке жеткен.

3.Әйелдердің өмір сүру ұзақтығы 76 жас

Моңғолияда әйелдер ерлерге қарағанда 10 жас артық жасайды. Әйелдердің орташа жасы 2014 жылы 75.49 болса ерлердікі 65.91 болған. 2020 жылғы мәлімет бойынша елдегі орташа өмір сүру ұзақтығы 76 жасты құрайды.

4.Моңғолиядағы әйелдердің бет әлпеті қандай?

Глазго университетінің ғалымдары 2013 жылы қызықты зерттеу жасаған. Олар заманауи құрылғы пайдалана отырып дүниежүзіндегі адамдардың орташа бет әлпетін анықтаған.
Төменгі суреттен Моңғолиялық әйелдің бет әлпетін көруіңізге болады.

5.Әйелдердің саяси белсенділігі өсті

Моңғолияда әйелдердің саяси белсенділігі өскенімен 2016 жылғы Парламент сайлауындағы 30 пайыздық квотаны 2020 жылғы сайлауда 20 пайыз болдырғаны үлкен сынға ұшырады. 2020 жылғы Парламент сайлауында екі үлкен партиядан 33 әйел атын ұсынып, 13 әйел депутат атанған. Сондай-ақ, Үкімет мүшесі қызметін 4 әйел атқарып отыр.

Continue Reading

Дерек

«Отандастар қоры» КеАҚ Вице-Президенті Алғыс айту күніне құттықтау жолдады

Published

on

Армысыздар, ардақты ағайын! Құрметті отандастар!

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың Жарлығымен 5 жылдан бері айрықша құрметпен аталып өтетін «Алғыс айту күні» – ең алдымен елімізде тыныштық пен үндестік, өзара сенімділік пен күллі Қазақстан халқына деген шынайы құрметтің орнығуына негіз болған Ұлт көшбасшысының бейбітшілік пен келісім саясатының салтанатты күні.

Бұл – тағдыр тауанымен Ұлы Даламызға қоныс аударған түрлі этностардың құтты қонысына айналған қасиетті қазақ жері мен қонақжай халқымызға жасалған тағзымның белгісі. Қазақ халқы қиын-қыстау заманда олардың басына түскен ауыртпалықты қайыспай бірге көтере білді. Бұл бүгінгі таңда еліміздегі түрлі ұлт өкілдері арасындағы адамгершілік қарым-қатынастың өнегелі өлшеміне айналды.
Алғыс айту күні – ел басына күн туған күрделі кезеңді иық тіресе бірге еңсеріп, тәуелсіз Қазақстанды құру жолында аянбай тер төккен барлық азаматтардың бір-біріне құрмет білдіретін күні.

Орайлы осы сәтте «Отандастар қоры» атынан және өз атымнан егеменді еліміздегі бірегей бірлік пен ұлтаралық татулықтың ұйытқысы болған Қазақстан халқы Ассамблеясын құрылғанына 26 жыл толуымен де шын жүректен құттықтаймын!

Ағынан жарылып, алғыс айту – риясыз ризалықтың нышаны, сондықтан бүгінгі жиында елдегі қандастар мен шеттегі отандастар атынан алғыс арнауымызға толық негіз бар деп ойлаймын.

Біріншіден, биыл – Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 30 жылдық мерейтойы. Ең алдымен айтарым: Ақ білектің күшімен, ақ найзаның ұшымен ұлан-байтақ Ұлы даламызды қорғаған ата-бабамыздың асыл арманы болған азаттықтың ақ таңын нәсіп еткен Аллаға сансыз шүкір, шексіз алғыс!

Кешегі Кеңестер Одағы тарап, еншісін алған егеменді елімізді Тәуелсіздік тәуекеліне бастап, аумалы-төкпелі кезеңде тығырықтан алып шыққан сарабдал саясаткер Елбасымызға алғыс айтамыз!

Қазақстан Республикасы дербес мемлекет ретінде өз Тәуелсіздігін жария ете сала Тұңғыш Президентіміз тағдыр тауанымен шартарапқа тарыдай шашыраған ұлты қазақтың бәрін тайлы-тұяғымен Ұлы дала еліне оралуға шақырып, бір шаңырақ астына бірігуге үндеді.

Сол бір сындарлы шақта Елбасы «Алыстағы ағайынға ақ тілек» атты әйгілі хатын жариялағаны белгілі. Қазақ көшін жандандыру мақсатында «Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы» құрылып, ең алғашқы құрылтай 1992 жылғы 28-қырқүйек пен 3-қазан аралығында Алматы қаласында өтті.

Осы құрылтайда сөйлеген сөзінде Нұрсұлтан Әбішұлы: «Бұл дүниеде біздің бір ғана Отанымыз бар, ол – тәуелсіз Қазақстан. Біз туған мемлекетіміздің тәуелсіздігін баянды етуге, қуатын арттыруға, оның игілігіне, халықаралық қоғамдастықта абыройының артуына адал қызмет етуге парыздармыз», өйткені «Бар қазақ – бір қазақ» деген жалынды сөзін айтып, миллиондаған елдің ет-жүрегін елжіретіп, алашқа асқақ рух сыйлаған еді.

Артынша атажұртты аңсаған ағайындар елге ағыла бастады. Тәу еткен Тәуелсіздік рухымен қанаттанған қандастардың Ұлы көшіне де биыл 30 жыл толып отыр. Ендеше, Елбасы үндеуімен тарихи Отанымен қайта қауышқан қандастар қауымы атынан барша бауырларды құшақ жая қарсы алған Қазақ халқына риясыз ризалық білдіріп, шексіз алғыс айтқымыз келеді!

Дана халқымыз:
Күнде алшы түсірсең де асығыңды,
Көрмейді жат жер сені тасы құрлы.
Шеңгел де дүрілдейді өз жерінде,
Әркімнің өз елінде басы құнды! – деп бекер айтпаған.

Ендеше, «Өзге елде сұлтан болғанша, Өз еліңде ұлтан бол!» деген ата-баба аманатын ішкі түйсігімен түсініп, атажұртына ат байлаған ағайындарға, елім деп еміретіп, қанатын кеңге жайып келе жатқан Қазақстанның қарыштап дамуына сүбелі үлес қосқан және қарамызды көбейтіп, қауқарымызды арттырған қандастарға мың алғыс!

Сонымен қатар, былтырдан бері жаһанды індет жайлап, адамзат атаулыға қатер төнген сындарды шақта шет елдердегі отандастардың да қалың елі – қазағына қайырымдылық жасап, жанашырлық танытқан жақсылығын айрықша атап айтқан жөн. Қауіп әлі де сейіле қойған жоқ. Осындай күлліәлемдік күрделі жағдайда атажұрттағы ағайынының амандығын тілеп, гуманитарлық көмектерін жолдаған шеттегі жанашыр отандастарымызға да көптен көп рахмет!

Тәуелсіздіктен бастау алған Ұлы көш әлі толастаған жоқ. Бір кездері тағдыр тәлкегімен шекара асып, шетелге ауған ағайындардың атамекенге ағылуына – 1997 жылдың 13 желтоқсанында «Халықтың көші-қоны туралы» Заңға Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың қол қоюы даңғыл жол ашып берді. Нәтижесінде әлемнің әр түкпіріндегі талай қазақтың ата қонысқа деген саумал сағынышы үзілмейтін үмітке, селкеусіз сенімге айналды.

Ата қонысымен қауышқан қандастар өздерімен бірге қазақтың жоғалуға айналған кейбір салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын, ұмытыла бастаған көне сөздерін ала келді десек артық айтқандық емес. Шетелде туып, егемендікпен бірге елімізге оралған талай танымал тұлғалар қазір мемлекетіміздің мерейін асырып, қандас өнер жұлдыздары мен сахна саңлақтары қазақтың атын айдай әлемге әйгілеп жүр. Ал, іскер бауырлар мен кәсіпкер қандастар халыққа қалтқысыз қызмет етуде.
Дүниежүзі қазақтарының V құрылтайында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасы бойынша алыс-жақын шет елдердегі отандастарды және тарихи Отанына оралған этникалық қазақтарды қолдау мақсатында «Отандастар қоры» коммерциялық емес акционерлік қоғамы құрылды.

2018 жылы «Отандастар қоры» өз жұмысын бастады. Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығымен ынтымақтаса отырып, ортақ мақсатқа жұмыла жұмыс істейтін Қордың негізгі қызметі – шетелдердегі отандастар мен Қазақстанға көшіп келген қандастарға мәдени, білім беру және құқық салаларында нақты қолдау көрсетуді қамтамасыз ету болып табылады.

Түптеп келгенде, шекараның арғы шебіндегі отандастарға және атажұртымен қауышқан қандастарымызға қамқорлық жасау, әдеби-мәдени тұрғыда қолдау көрсетіп, жанашырлық таныту – Қазақстанның қайта жаңғырып жатқан халықтық қазынасына һәм қазақ руханиятына сүбелі үлес қосу деген сөз.

Елбасымыз 2017 жылғы 12-сәуірде жарық көрген «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында: «Ұлттық салт-дәстүріміз, ана тіліміз бен ұлттық музыкамыз, төл мәдениетіміз бен әдебиетіміз, бір сөзбен айтқанда ұлттық рухымыз бойымызда мәңгі қалуға тиіс. Ең әуелі ұлттық код, ұлттық мәдениет сақталмаса, ешқандай жаңғыру болмайды» деген болатын. Ұлт көшбасшысының маңызы зор мақаласы ұлттық құндылықтарды ұлықтап, салт-санамызды жаңғыртуға тың серпін берді. Көнеден жаңаға, бабадан балаға жалғасып келе жатқан ұлттық жадымызды жаңғыртып, дәстүрімізді дәріптеуге кеңінен жол ашты. Тамыры терең тарихымызға тың серпіліс әкелді.

Осы бағытта «Отандастар қоры» қолға алған қомақты істер кезеңімен жүзеге асып келеді.
Мәселен, шетелдегі озық ойлы отандас жастарды қазақстандық жоғары оқу орындарына тарту арқылы тарихи тамырымен табыстырып, білімді түлектен білікті маман әзірлеп, атажұртында тұрақтап қалуына ықпал етуге мүдделіміз. Мемлекет те мейлінше қолдау көрсетіп отыр. Мысалы, шетелдегі этникалық қазақ балаларына бөлінетін мемлекеттік квота саны 2 есеге артты. 2017 жылдан бастап бакалавриат бойынша 3 000 білім гранты, ал дайындық курстарына 1 500 грант бөлінетін болды. Ендігі маңызды мақсат – көші-қонға бөлінетін квота санын көбейту. 2003-2007 жылдары атажұртқа қоныс аудару үшін қандастарға 20 000 квота берілетін еді. Қазір бұл көрсеткіш 10 есеге кеміп кетті. Алаңдауға негіз бар. Өйткені, мемлекетті құраушы негізгі ұлт – қазақтың қарасы қалыңдаса, егеменді еліміздің де қауқары артып, қайраты зораяды. Алдағы кезде бұл тұрғыда мемлекеттік билік тарапынан нақты қолдау болады деген сеніміміз зор.

Қазақтың «Көп қорқытады, терең батырады» деген қанатты сөзі тегін айтылмаған. Халық көбейсе, нарық кеңейсе, елімізге инвестиция тарту мүмкіндігі де анағұрлым артады. Ал, экономикасы дамып, әлеуметтік әлеуеті артқан сайын тұғыры берік, тұлғасы биік еліміздің Тәуелсіздігі де нығая түсері сөзсіз.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» атты бағдарламалық мақаласында азаттық жолында құрбан болған халқымыздың біртуар ұлдары – Алаш арыстарының асыл мұрасын жаңғыртып, жастарымызға және бүкіл әлемге паш етуіміз керектігін қадап айтқан болатын. «Тәуелсіздік құндылығы жадына біржола шегеленіп, мәңгі сақталуы үшін өскелең ұрпақ оның қадірін білуі керек» деген Президент сөзінің де маңызы зор, тағылымы мол.

Ал, бұдан тура 5 жыл бұрын Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев «Алғыс айту күнінде» қалың жұрттың, алуан ұлттың өкілдері алдында: «Ұлы дала елінің перзенттері мәдениеттер алуандылығын, түрлі этностар мен конфессиялар өкілдерінің құндылықтарын ана сүтімен бірге бойға сіңірген. Тарих және бабалар бізді осыған үйретті. Этникалық алуандылық біздің елдің әлсіз тұсы емес, қайта оның байлығы, – деген еді.

Ендеше, елдікті ұран, татулықты ту еткен көпұлтты Қазақстан халқына мың алғыс!» деген ақжарма тілегімді арнаймын.

Ізгі ниетпен, Мағауия Сарбасов, «Отандастар қоры» КеАҚ Вице-Президенті

Continue Reading

Басты назарда