Connect with us

Дерек

Foreign Policy: Коронавируcтен сақтанудың қарапайым 10 тәсілі

Published

on

ҚХР-нан шыққан адам өміріне қауіп төндіретін тәжвирусы /коронавирус/ әлем халқын әбігерге салып отыр. Бұл жөнінде АҚШ-тың Foreign Policy журналы атап өтіп, бірнеше ел мамандары бірлесіп, коронавирус жөнінде әзірге толық мәлімет жинай алмаса да, жұқпалы ауру таралған елдердің мамандары өткен уақыттарда болған «MERS», «SARS» сияқты жұқпалы аурулармен күресу кезінде қолданған нәтижелі сақтану амалдарын кеңес еткен. Ғалымдар өзіңізді және отбасыңызды Covid-19 вирусынан сақтаудың қарапайым 10 тәсілін ұсыныс етеді.

1. Үйден шыққан кезде міндетті түрде қолғап киіңіз. Қоғамдық мекемелер мен көліктерде жүрген кезде қолғабыңызды шешпеңіз. Сондай-ақ үйге келгеннен кейін сырт киіміңізді жуып, залалсыздандырыңыз.

2. Егер сіз қоғамдық орындарда қолғабыңызды шешіп тамақтанған кезде немесе кез-келген адаммен қол ұстасып амандасқан жағдайда қаншалықты қышынса да қолыңызды бет, көз және мұрныңызға жолатпаңыз. Қол жуған кезде жақсылап сабындап, жылы сумен жуып, кепкеннен кейін қолғабыңызды киіңіз. Мүмкіндігінше басқалармен қол ұстап амандасудан бас тартып, бас изесіп сәлем беріңіз.

3. Масканы тұрақты алмастырып, қолғап сияқты сырт киіміңізді үнемі жуып тұрыңыз. Қандай жағдайда да ылғалды киім киюге болмайды. Өйткені коронавирус ылғалды ортада төзімді болуы мүмкін.

4. Көптеген маскалар ең көп дегенде 1-2 сағат тағуға ғана арналған болады. Кейбір жағдайда масканы қолдану да көп нәтиже бермейді дейтін де мамандар бар. Не десе де, масканы ұзақ уақыт пайдаланудың пайдасынан гөрі зияны көп. Себебі сырт киім, куртка, мойынорауыштың ішінен таққан маска жиналған ылғалмен жылы жерге кірген кезде нашар иіс шығарады. Бұл сіздің ауыз қуысыңыздан шыққан жағымсыз иіс. Мұндай орта вирустың көбеюіне себеп болады. Сондықтан мүмкіндігінше көпшілік жиналған жерлерден алыс жүру қажет. Жалпы жұқпалы ауру өршіген кезде қарым қатынас жасау үшін адамдармен 1 метрдей қашықтықтан әңгімелескен дұрыс. Көптеген елдер мұны ең ыңғайлы стандарт деп көреді. Егер кімде кім түшкірініп, жөтеліп жүрсе, басқаларды қорғау үшін оларға маска тағуды кеңес етіңіз. Мұндай жағдайда 3 метрден алыс қашықтықта адаммен сөйлескен жөн және өте қажет болмаса ол адамнан қашыққа кетіңіз.

5. Үй жағдайында тазалық бөлмесі мен асханадағы барлық орамалдарды тұрақты залалсыздандырып немесе отбасы мүшесінің әрқайсысына жеке-жеке жаңа орамал берген дұрыс. Ал кеңсе жағдайында бір жолы пайдаланатын орамал, кептіргіштерді қолдану қажет. Қаншалықты тұрақты қолыңызды жуғаныңызбен таза, құрғақ орамалмен сүртпесеңіз, әртүрлі микробтар мен бактериялар таралу қаупін туғызады. Мұндай жағдайда қолды жуғаннан кейін кептірген көп жөн. Ылғалды орамал көптеген түрлі тұмау, тұмау тектес аурулар вирусының көбейетін ыңғайлы ортасы болып саналады.

6. Есікті ашқанда мүмкіндігінше қолмен ұстамаңыз. Есікті тізеңіз, аяғыңыз, иығыңыз қатарлы екі қолыңыздан басқа мүшелермен ашуға тырысыңыз. Есік тұтқасына көптеген вирустар мен микробтар жабысып қалатындықтан жоғарыда айтқандай қолғап кию қажет. Сондай-ақ тұтқаларды тұрақты залалсыздандырып, тазалап жақсылап кептіріңіз. Сатының ұстайтын жері, ұялы телефон, теледидардың басқару пульті, компьютердің пернетақтасы және тінтуірін тұрақты тазалап отырған жөн. Қайталап айтқанда, қандай затты ұстасаңыз да, сол қолыңызбен бет, көз, мұрныңызды шұқылауға мүлдем болмайды.

7. Тамақтанған кезде тек ғана өзіңізге тиесілі кесе, табақ, шанышқы, қасықты пайдаланыңыз. Ең негізгісі, балаңызға басқалардың тамақтанған кесесімен тамақ ішпеуді, шырын ішкішті алмасып пайдаланбауды ескертіңіз. Мамандар Қытайда көптеген түрлі жұқпалы аурулардың үнемі шығатын бір себебі олардың тамақты бір табақтан бөлісіп жеу мәдениетіне байланысты деп көреді. Сондықтан вирустың таралуы күшейген осындай кезде мұндай дәстүрден бас тарту керек. Себебі сіз қанша өзіңіздің қасығыңыз бен шанышқыңызбен үлкен табақтан ас алдым дегеніңізбен ол табаққа келесі бір адамның сілекейі жұққан қасығы немесе шанышқысы қайта салынатынын естен шығармаңыз. Жұқпалы аурулар күшейген кезде көпшілік тамақтану орындарына барғаннан бас тартыңыз.

8. Вирустың қайдан таралғанын ғалымдар нақты анықтағанша жан-жануарлар, балық сияқты теңіз өнімдерін пайдалануға болмайды. Шикі етті ұстаған кезде бір рет киетін қолғапты пайдаланыңыз және оны дереу жойыңыз. Тіпті оны қоқыс жәшігінде де сақтауға мүлдем болмайды.

9. Үй және кеңсенің есік терезесін ашып, ауа алмастырып тұрыңыз. Себебі вирус ауа жақсы алмасқан жерде көбейе алмайды. Бірақ қысқы уақытта бөлменің температурасын қалыпты ұстау үшін терезені көп ашып қоюға болмайды.

10. Сіз міндетті түрде ыстығы көтеріліп, қандай бір аурудың белгісі білінген отбасы мүшесін қарап отырған жағдайда маска киіңіз. Сырқаттанған адамның маскасын ауыстырған кезде бір реткі резеңке қолғаппен оны шешіп, дереу залалсыздандырыңыз. Сондай-ақ науқастың беті-қолын жуған кезде үнемі резеңке қолғап киіп, бір реткі қолданатын заттарды пайдаланған жөн. Өзіңізді қорғау үшін ұзын мойын мен етекті киім киіңіз. Егер мүмкіндік болса, сырқатты жеке бөлмеде күтіп, үй қабырғаларын тұрақты залалсыздандырып отыру қажет. Ең негізгісі, үйде науқас адам болған жағдайда ауа алмастырған кезде сол жағдайды да ескерген жөн. Бөлменің температурасының суытуы науқастың жағдайын одан ары төмендетеді.

Қытай үкіметі тәжвирусының таралуына байланысты күн сайын арнайы шаралар алып жатыр. Бұл халықына да ауыр салмақ салары анық. Егер басқа елде де мұндай жағдай болса, олар да сондай шара қолдануға мәжбүр болады. Ғалымдар бұл ауруға қарсы вакцина мен емдеу жолдарын табу үшін атсалысуда және нәтиже де жоқ емес. Сондықтан ғылым жеңіске жеткенге дейін сіз өзіңіз бен өзіңізге жақын адамдарыңызды өлім қаупінен қорғап сақтандыра аласыз. Сондықтан елмен бірге құр дүрліккеннен гөрі алдын алу шараларын жауапты түрде жүзеге асыру ең дұрыс жол болып табылады.

Foreign Policy

Дерек

Баян-Өлгий аймағынан 8 түлек «Жолдау-2100» стипендиясының иегері атанды

Published

on

19 қыркүйек, KAZNEWS. Баян-Өлгий аймағынан 8 түлек Моңғолия Президентінің «Жолдау-2100» стипендиясының иегері атанды. Бұл туралы Kaznews.mn Моңғолия Президентінің Баспасөз қызметіне сілтеме жасап хабарлайды.

19 қыркүйек күні Моңғолия Президенті әкімшілігі әлемге әйгілі университеттерге білім алуға мүмкіндік беретін «Жолдау-2100» стипендиялық бағдарламасы арқылы шетелге жолдама алған 415 баланың есімін жариялады. Бұл тізімде Баян-Өлгий аймағынан 8 түлектің есімі аталады.

Баян-Өлгий аймағынан жоғарғы оқу орындарына ілестіру бірыңғай сынағын сәтті тапсырып «Жолдау-2100» стипендиялық бағдарламасы арқылы әлемге әйгілі университеттерде білім алуға жолдама алған түлектер тізімі.

  1. Бекболат Нурбол – Баян-Өлгий аймағы, Бугат
  2. Аманкелді Дидар – Баян-Өлгий аймағы, Буянт
  3. Берден Ләйлім – Баян-Өлгий аймағы, Өлгий
  4. Ержан Серхулан – Баян-Өлгий аймағы, Дэлүүн
  5. Ерболат Ақжібек – Баян-Өлгий аймағы, Цэнгэл
  6. Манарбек Ақерке – Баян-Өлгий аймағы, Баяннуур
  7. Хулан Балмаржан – Баян-Өлгий аймағы, Улаанхус
  8. Асылхан Ақтілек – Баян-Өлгий аймағы, Ногооннуур

Сондай-ақ, Ховд аймағынан Уатхан Музафар есімді оқушы аталмыш стипендия иегері атанған.

 

Сілтемесіз жаңалық оқисыз ба? Онда Telegram желісінде парақшамызға тіркеліңіз!

Continue Reading

Дерек

Топ-10 Моңғолияның белгілі актерлері

Published

on

14 қыркүйек, KAZNEWS. Моңғолияның ұлттық кино өндірісі қарқынды дамып келеді. Казньюс ақпарат агенттігінің көзқарасы бойынша осы саладағы үздік деген он белгілі актерді назарларыңызға ұсынбақпыз. 

Бірінші орында, Ұлттық кино өнер академиясының үздік актері Ц.Цэрэнболд. Әріптестері арасында ширақ денесі және қоңыр дауысымен ерекшеленген. Ц.Цэрэнболд Netflix жасаған “Марко Поло” фильмінде Шыңғыс хан рөлін сомдаған. Қазақстандық “Жау жүрек мың бала” фильміндегі Жоңғар ханы Галданцэрэн, “Қазақ хандығы: Алмас қылыш” фильміндегі батыр рөлдері арқылы көрерменге таныс болды.

Екінші орында, Б.Амарсайхан. “Марко Поло” фильмінде Арықбұға рөлін сомдаған. Ол өз атын кино әлемінде брендге айналдыра білген санаулы актерлердің бірі және Голливуд стандарттарын Моңғолияда жүзеге асырушылардың бірі. Оның басты рөлде ойнаған “Бодлын хулгайч”, “Аравт” фильмдерін көріп өз бағаңызды беруіңізге болады.

Үшінші орында, О.Дөлгөөн (@dulguun.odkhuu), 24 жасында Уильям Шекспирдің «Ромео және Джульетта» атты романтикалық комедиясында Джульетта рөлін сомдаған. Еліміздегі сұлулардың тізіміндегі актриса, инстаграмда ең көп жазылушысы бар жұлдыздардың бірі.

Төртінші орында, Д.Баттөмөр. Көрермендер оны “банш Батаа” деп әжуалайды. Басты рөлде ойнаған “Трио” фильмі Варшава халықаралық кино фестиваліне жолдама алған.

Бесінші орында, С.Лхагвасүрэн. «Моңғол еліне еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағын алған актерлердің бірі. Бұл атағынан-ақ оның қандай дәрежеде танымал болғанын білуге болады. С.Лхагвасүрэн атын естігенде көз алдымызға «Помогите нам 2,3», «Нийслэл хүүхэн» келеді. 

Алтыншы орында, Д.Пүрэвсүрэн (@puujee1215). Көрермендердің көзайымына айналған, моңғолиялық актриса фильмде тек басты рөлдерді сомдайды. Бүгінде ең сұлу актрисалар тізімінде көш бастап тұр. Боолын гэрээ (Құл келісімі), Цасан охин (Ақшақар), Амьдрал (Өмір) атты фильмдері арқылы көрермен жүрегін жаулап алған.

Жетінші орында, Ж.Алтаншагай, Көрермендердің көзайымына айналған, моңғолиялық актер жанкүйерлерін үнемі жаңа жобаларымен қуанту үстінде. Олай дейтініміз әріптестерімен бірге түсірген «Зура 2» фильмі жуықта ғана көрерменге жол тартты.

Сегізінші орында, Б.Мишээл (@misheel.official). Еліміздегі сұлулардың тізіміндегі актриса, бүгінде ана атанып отыр. Жас болсада жиырмаға жуық фильмнің түсіріліміне қатысқан.

Тоғызыншы орында, Г.Ундармааны (@g.undarmaa) білмейтін қазақ жоқ шығар. Еңбек жолын «Шинэ үе» әзіл сықақ театрынан бастаған ол, бүгінде кино саласында сұраныса ие танымал актрисаның бірі.

Оныншы орында, С.Тэмүүжин (@temka_emotsi_official), Д.Түвшинтөр (@tutu__0806), Г.Анхбаяр (@ankhbayar_g) үштігі. Бұл үшеуі де бала кезінен жан-жақты болып өседі. Олардың қолынан келетіні кез келген көрерменге күлкі сыйлау. Үшеуінің есімі аталған кезде есіңізге «Гурван найз: Яасан байх уу?» келіп тұрған болар. Келісесіз бе?

Continue Reading

Дерек

Моңғолияның 2050 жылға дейінгі стратегиясының 9 бағыты

Published

on

Моңғолия 2020 жылы елдің “2050 стратегиясын” жасақтаған. Оны ел үкіметі министрлермен, қоғам қайраткерлері және саясаттанушылармен бірлесе отырып жасаған.

2050 стратегиясы 9 бағыттан тұрады:

1. Ұлттың негізгі құндылықтары – ұлт ретінде терең құндылықтарды терең ұғынып, сезіне білу.

2. Адами капитал – Әлемдік бақыт индексі бойынша Моңғолия халқының үздік он ел қатарына қосу мен адами даму индексін көтеру.

3. Өмір сапасы мен орта тап – халықтың әлеуметтік жағдайын көтеру, 2050 жылға дейін орта тап өкілдерін арттыру.

4. Экономика – дамыған елдердің қатарына қосылу, адам санына шаққанда табысты 15 мың АҚШ доллары ету.

5. Тиімді басқару – жемқорлыққа қарсы, адам құқықтары мен бостандығын сақтайтын басқару жүйесін жетілдіру.

6. Жасыл өсім – экологияны жақсарту мен халықты табиғатты аялауға үйрету.

7. Аймақтық даму – елдің түрлі аймақтарын дамыту, олардың өсу қарқынын арттыру.

8. Бейбіт қауіпсіз қоғам – ішкі және сыртқы ортада халыққа қауіпсіз қоғам құра білу.

9. Улаанбаатар қаласы мен серіктес қалалар – жаңа серіктес қалаларды салу және дамыту, Улаанбаатарды көркейту.

Continue Reading

Дерек

Құтлық Елтеріс қағанға арналған көне түркі дәуіріне тиесілі ғұрыптық кешені табылды

Published

on

KAZNEWS. Улаанбаатар. 2022 жылғы 25 тамыз – Халықаралық Түркі академиясы мен Моңғолия академиясының Тарих және археология институты бірлесіп жүргізген «Номгон-2022» ғылыми археологиялық экспедициясы барысында Номгон алқабында (Моңғолияның Архангай аймағы) Құтлық Елтеріс қағанға арналған көне түркі дәуіріне тиесілі ғұрыптық кешені табылды.

Бұл туралы 2022 жылғы 24 тамызда Улаанбаатарда өткен баспасөз конференциясында Халықаралық Түркі академиясының президенті Д.Қыдырәлі мен Моңғолия Ғылым академиясы жанындағы Тарих және археология институтының директоры Г.Эрэгзэн мәлімдеді.

Халықаралық Түркі академиясы мен Моңғолия ҒА Тарих және археология институты «Бүгін сіздермен қуанышты жаңалығыммен бөліскелі отырмын. Биылғы экспедицияның нәтижесінде Күлтегін мен Білге қағанның әкесі, Түрік қағандығын қайта жаңғыртушы Құтлық Елтеріс қағанға арналған кешен мен жазба ескерткіші табылып отыр. Түркі дәуірінің құнды жәдігерінде «түрк» атауы алғаш рет кездесетін ең көне жазба ескерткіш екенін атап өткім келеді», – деді Д.Қыдырәлі БАҚ өкілдеріне.

Экспедиция мүшелерінің мәліметі бойынша, Номгон кешені 49х41,5м аумағында орналасқан. Кешеннің орталық ғимаратының айналасында сопақша арық қазылып, қазылған топырақтан бекіністің өзі тұрғызылған. Қазба жұмыстарының орнында табылған құнды олжаданың екі жағында – құлпытастың фрагментіндегі мәтін көне түркі руна жазуымен қашалған, ал үшіншісінде – соғды тіліндегі жазу. Экспедицияға қатысқан ғалымдар ескерткіш мәтініндегі «Тәңір», «Түркі», «Құтлық», «түмен» сияқты бірқатар сөздерді анықтай алды. Табылған жәдігерлер мен жазба мәтіні негізінде ғалымдар Номгон кешені Күлтегін мен Білге-қағанның әкесі – Түрік қағанатын жаңғыртып, оны 682-693 жылдары билеген Құтлық Елтеріс-қағанның құрметіне салынған деген қорытындыға келді. Осылайша, «түркі» сөзі кездесетін жерлеу тасынан табылған жазу түркі дәуірінің ең көне жазба ескерткіші болып табылады.
Жалпы, Номгон мәтіні түркітану тарихындағы Орхон жазбаларынан кейінгі үшінші жаңалық болып табылады және Номгон ғұрыптық кешеннің құрылымының өзі көп жағынан Білге-қаған мен Күлтегіннің ғұрыптық кешендеріне ұқсас. Сонымен қатар, Номгон стеласының жоғарғы бөлігінде екі қасқырдың бастары бейнеленген. Мұндай «қаған» атрибуттары басқа да көне түркі жәдігерлерде, соның ішінде Таспар-қаған, Білге-қаған, Күлтегін құрметіне қойылған ескерткіштерінде де бар екені белгілі.

Бұл археологиялық жаңалық түркітану ғылымындағы көне түркілердің тарихы туралы білімді айтарлықтай тереңдетіп, кеңейте алатын тарихи оқиға екені сөзсіз. Халықаралық Түркі академиясы мен Моңғолия археологтарының бірлескен жетістігі түркітілдес елдер мен Моңғолияның ғылыми орталары арасындағы археология мен тарих салаларындағы тығыз ынтымақтастықты одан әрі дамыту үшін жаңа перспективалар ашады.

Continue Reading
Advertisement

Бізге жазылыңыз

Сөзге тиек

Дерек1 week ago

Баян-Өлгий аймағынан 8 түлек «Жолдау-2100» стипендиясының иегері атанды

19 қыркүйек, KAZNEWS. Баян-Өлгий аймағынан 8 түлек Моңғолия Президентінің «Жолдау-2100» стипендиясының иегері атанды. Бұл туралы Kaznews.mn Моңғолия Президентінің Баспасөз қызметіне...

Дерек2 weeks ago

Топ-10 Моңғолияның белгілі актерлері

14 қыркүйек, KAZNEWS. Моңғолияның ұлттық кино өндірісі қарқынды дамып келеді. Казньюс ақпарат агенттігінің көзқарасы бойынша осы саладағы үздік деген он...

Дерек3 weeks ago

Моңғолияның 2050 жылға дейінгі стратегиясының 9 бағыты

Моңғолия 2020 жылы елдің “2050 стратегиясын” жасақтаған. Оны ел үкіметі министрлермен, қоғам қайраткерлері және саясаттанушылармен бірлесе отырып жасаған. 2050 стратегиясы...

Дерек1 month ago

Құтлық Елтеріс қағанға арналған көне түркі дәуіріне тиесілі ғұрыптық кешені табылды

KAZNEWS. Улаанбаатар. 2022 жылғы 25 тамыз – Халықаралық Түркі академиясы мен Моңғолия академиясының Тарих және археология институты бірлесіп жүргізген «Номгон-2022»...

Дерек2 months ago

Шахматтың жаңа жұлдызы Б.Мөнгөнзул туралы 10 дерек

12 тамыз, KAZNEWS. Үндістанның Ченнай қаласында шахмат олимпиадасы деп аталатын 44-ші Дүниежүзілік шахмат олимпиадасы жүріліп өтті. Моңғолиядан Э.Гурванбаатар бастаған ұлттық...

Кітаптан үзінді...2 months ago

Түркияда “Қaзiргi Моңғолия қaзaқ әңгiмесi” атты кітап жарық көрді

09 тамыз, KAZNEWS. Түркиядa “GÜNÜMÜZ MOĞOLİSTAN KAZAK ÖYKÜSÜ” (Қaзiргi Моңғолия қaзaқ әңгiмесi) деген кiтaп жaрық көрдi. Әйгiлi HECE (XЕЖЕ) бaспaсынaн...

Дерек2 months ago

Ахмет Байтұрсынұлы туралы 20 дерек

Ұлттың рухани көсемі Ахмет Байтұрсынұлының 150 жылдығына орай өмірінің ең өзекті кезеңдерінен 20 дерек ұсынамыз. 1. Ахмет Байтұрсынұлының нақты туған...

Дерек2 months ago

Твиттердегі белсенді президент кім?

25 шілде, KAZNEWS. Әлемдік көшбасшылардың 85 пайызы твиттер желісін қолданады. Ең көп оқырмандары бар президент ол – Нарендра Моди. Үндістан...

Басты назарда