Connect with us

Іскер азамат

Даян – Улаан-Уул бекетті маусымның 2 күні ашылады

Published

on

Даян (Моңғолия) – Улаан-Уул бекетті (ҚХР) маусымның 2 күні ашылады. Бұл туралы Баян-Өлгий аймағындағы Азаматтық және Көші қон қызметінің басшысы Дээдхүүгийн Мягмаржав мәлім етті.
Оның айтуынша, ағымдағы жылдың 25 қыркүйекке дейін Даян – Улаан-Уул бекеті ашық болады.
Жұмыс тәртібі Дүйсенбі – Жексенбі күндері 09:00-19:00 сағатта.
Ескертулер
– Екі елдің Үкімет аралық келісімі бойынша тек екі ел азаматтары ғана қатынайтын өткелек болып табылады.
– Даян бекеті арқылы үшінші елдің азаматы өте алмайды.

Іскер азамат

Ауған балаларының алғысын арқалаған ана – Рая Дәріпханқызы

Published

on

4 желтоқсан, KAZNEWS. 1988 жылы мамырдың 13-інде Ауған соғысынан зардап шеккен 4-6 жастағы 27 бала, екі ұстаз Буянт-Ухаа әуежайына келіп қонған еді. Кейбірі ата-анасынан айырылып, барар жер басар тауы қалмаған олар соғыс өртінен аластатылып, МХР мен Ауғанстан елдері ынтымақтастық келісімі бойынша бейбіт елде білім алып, тәрбиеленуі үшін әкелінді. Балалар үйіне қабылданған балаларды тәрбиеші ұстаздар Рая Дәріпханқызы мен Ц.Тунгалаг екі жыл бойы жауаптанды.

Көздерін ашқаннан ауыр соғыс жағдайында өскен балалар «болатын» мен «болмайтын» деген ұғымдары жоқ, оқшауланған, үрейленген, айқайшыл, төбелескіш қатарлы қыңыр мінезді, адамның көзіне тура қарамайтын еді. Сондай балаларды кірпияз, таза, жұмсақ мінезді етіп тәрбиелеп, ән айтып, би билеуді үйретіп, ана тілін ұмытқызбаумен қатар моңғол тілінде сөйлей алатын деңгейге жеткізіп, отанына табыс еткен ұстаздарының бірі Рая Дәріпханқызы. Рая ханымның “Өнөөдөр” басылымына берген сұхбатын ұсынамыз.

Еліміз астанасында дүниеге келіп, балалық шағын Баян-Өлгий аймағында өткізіп, Өлгий қалалық жалпы білім беретін 2 –ші мектепті, Моңғол мемлекеттік университетін орыс тілі пәні оқытушысы мамандығымен тәмамдаған ол еңбек жолын 1979 жылы Балалар үйінен бастап, 2010 жылы сол мекемеден зейнет демалысына шықты. Рая Дәріпханқызы онда орос тілін үйретіп, сол тілде тәрбие беретін топқа ұстаз болды.

Соңынан ол топ жабылғанымен ата-анасыз балаларға ана мейірін сезіндіріп, әке орнына әке, ана орнына ана болу үшін қалған көрінеді. Жалынды жастық шағы мен жасампаз еңбегінің 31 жылын Балалар үйіне арнап, 500 дей балаға тәрбие берген тәрбиеші-ұстаз соғыс құрбандығына айнала жаздаған ауғандық балаларға өмірді жақсы жағынан танытқан ананың әңгімесі құдды бір кинофильм сияқты.

Рая Дәріпханқызы: Ауғандық балаларым: «Бізді тастамай, Моңғолияға алып кетіңізші»,- деп етегіме жабысып қалған еді.

– Ауған балалармен екі жыл бірге болғанда бауыр басып кеткен шығарсыз?

-Иә, қатты бауыр басып кеттім. Оларды Ауғанстанға жеткізіп, өкіметіне табыс еткен сәт өте ауыр болды. Бізге қарай тығылып: «Ұстазым, анашым, бізді тастамаңызшы. Моңғолияға алып кетіңізші. Мұнда дұшмандар бар. Олар келіп, бізді өлтіреді. Біз қайтеміз», – деп жылады. Олардың етегімізге жармасып жылағаны әлі көз алдымнан кетпейді. Біздің балабақшадан меңгеруші, дәрігер, ұстаздардан мен, Сыртқы істер министрлігінің бір маманы, Денсаулық министрлігі дәрігері, сауда ұйымының өкілі қатарлы жеті адамдық делегация 1990 жылы Ресей арқылы жеткізген едік. Көп жыл өтсе де, балаларым қайда, қалай өмір сүріп жүр екен, кездессем, көмек қажет болса қол ұшын берсем, жақсы тұрмыс кешіп жүрсе, тілектес болсам деп көп ойлаймын.

Біздің еліміздің бітімгерші жауынгерлер тобының бір мүшесіне бірде: Ауғанстанға барғанда сұрастырып берші»,- деп едім, ол: «Болмайды. Бізге ел ішінде жүруге мүмкіндік жоқ»,- дегені бар. Сыртқы істер министрлігі арқылы сұрастырсам тез табыла ма деп те ойлаймын. Алайда зейнеткер адамды көп жыл бұрын көрген, асырап сақтаған шетелдік балалармен кездестіретін уақыты да жоқ болар деп ойлап қоямын.

-Балаларыңыздың есімін білесіз бе?

-Балаларды екі топқа бөлді. Өз тобымда болған 13 ұлдың есімі есімде. Ниматулла, Самиро, Поуд, Фарзуна, Измарай, Бисмело, Ахмадулла, Рахматулла деген әдемі есімдері бар болатын.

-Оларды оқытып, тәрбилеу кезінде қандай қиындықтар болды?

– Жұмысымыз балаларды келе сала, моншаға түсіріп, киімдерін ауыстырып, биттен арылтудан басталды. Онымен бір апта бойы айналыстық. Бізді танымайтындықтан олар жақындатпай, тұра қашатын. Гигиеналық жұмыстар аптадан артқан жоқ. Қоғамдық қарым-қатынас жайлы түсінікті қалыптастыру қиынға соқты. Тағамды екі қолын батырып жіберіп асайтын. Ойнауды білмейді. Әдемі ойыншықтар берсең, лақтырады, сындырады. Аздап айқай-шу шықса, әсіресе ұшақ дауысын естігенде «дұшман», «дұшман» деп айқайлап, үстел мен төсектің астына жатып алып, шықпай қояды. Алғашында қай-қайсымыздың да бір-біріміздің тілімізді білмеуіміз кедергі болды. Д.Тунгалаг мұғалім екеуіміз алдымен «сен тұр, отыр, ұйықта, болады, болмайды» деген сөздерді үйреттік. Біз де үйрендік. Оған ауғандық екі мұғалім көп көмегін тигізді. Төртеуіміз де сөздікті қолға ұстап, дәптерге белгілеумен бір-бірімізді ұғыстық. Балаларға бар ынтамен назар аударып, шынайы ниетпен жақындаған айын олар да бауыр басып кетті. Кешікпей құшақтасатын болдық. Дүниеге келе салысымен жетім қалғандықтан ана құшағын көрмегендер де көп еді.

– Сіздердің балабақшаның моңғол балалары ауғандық бүлдіршіндермен қалай тіл табысты?

-Өте жақсы тіл табысып кетті. Бірге ойнап, концертте бірге ән айтып, бірге билейтін. Ең алдымен «Маамуу нааш ир /Балақай, бері келші/» әнін үйретіп, орыстың ертегісі «Шаңбырды» бірге қоятын.

-Балалар Моңғолиядан кеткен соң байланыстарыңыз үзіліп қалды ма?

-Біраз уақыт хат келіп тұрды. Ең алғаш Бисмеллодан хат келді. Самиро мектепке кірген соң хат жолдады. Жазуы өте әдемі екен. Мен балларға кесте тігуді үйреткен едім. Ұл, қыз демей, оны игерді. Өзің көргендей олардың тіккен кестелері әлі де сақтаулы тұр.

-Сондай кішкене бүлдіршіндей осындай әдемі кесте тіккен бе?

-Солай. Нәрсе үйренуге жас қажет емес. «Өнер жастан, асыл тастан» демей ме?! Біздің балалар моңғол тілін үйреніп, соңында ерекше белсенді болды. Үйреткенді дереу қабылдап, өте таза, тиянақты атқаратын еді. Олардың кейбірін көшеден, кейбірін Балалар үйінен жинап, біздің елге жолдаған екен. Оларды бері жіберерде ұстаздары біраз дайындық жасатып, ұлттық киім тігіп беріпті.

Біздікілер кейде киімдерін киіп, сәнденеді. Мені «Рая жон» дейтін. «Жон» ауған тілінде құрметтеуді білдіреді. Әдемі киініп келген сәтті қалт жібермейді. “Әдемі, әдемі, Рая жон” деп бетіңнен иіскеп мәз болысады. Нашарлау киініп келіп қалсаң, жаман демей: «Рая жон. Енді андағаны кимеңізші»,- десетін. Сүйкімді әрі талғампаз. Мен балаларды отанына апарып келген соң оларды үнемі ойлап жүретінмін. Қазір қайда екен. Дұшмандар қорқытып жүр ме деп. Бірде «Ардын эрх» газетінің қыркүйектің 15-індегі 36-санында біздің балалар туралы материал басылып шыққанын көріп қатты қуандым. Журналист Б.Пүрэвдаш Ауғанстанға барып, «Майдан шебінен белгілеу» атты тақырыптағы материалда біздің балалардың фотосуретін қойып, ұстаздарын сағынып жүргенін жазған екен. Ол газет саны менде әлі де сақтаулы тұр.

Рая Дәріпханқызы моңғолия қазақтары арасынан алғаш рет Ауған елінің “Достық” орденімен сыйланған.

-Қазір 34-36 жас шамасында болар?

-Солай. Туған жерлерінде ме, шетелге кетті ме. Барлығы да аман-есен ересейген болар деп ойлаймын. Ауғанстан үкіметі балаларды жеткізіп берген моңғолдардың барлығын «Достық» орденімен марапаттады. Оған мен қатты қуандым. Егер балаларыммен кезіксем, көп жыл бұрыңғы қызықты оқиғаларды еске алып, апа болғанымды, олардың тіккен кестелерін сақтап жүргенімді айтар едім.

– Сіз балалар үйінде тәрбиеші болған 31 жылда көптеген баланың анасы атаныпсыз. Балалар кәмелетке толып, орталықтан кетсе де, сізге хабарласып тұратын болар?

-Иә. Балаларым телефонмен хабарласып, қайда жұмысқа орналасқанын, қалай өмір сүріп жатқандары туралы көп айтады. Мереке қарсаңында амандық-саулық білісіп, денсаулығымды сұрап тұрады. Кейбіреулері үйіме келеді. Қуанып қаламын.

Әңгімеңізге рахмет!

Continue Reading

Іскер азамат

Бауыржан Бақыткерейұлы: Шынайы ниетіңмен тек ғана жақсылық ойла

Published

on

Бауыржан Бақыткерейұлы 1981 жылы Өлгий сұмынында дүниеге келген. 1999 жылы Өлгий сұмындық жалпы білім беретін II – мектепті тәмамдап, 2003 жылы «Засагт хан» университетінен экономист мамандығымен бітірген. 2004 жылы Хаан банк орталығында ішкі аудит бақылаушысы, 2010-2017 жылдары Ұланбатыр қаласындағы «Өгөөмөр» базары және «Драгон» автобекетіндегі, Баян-Өлгий аймағындағы Хаан банк бөлімшелерінде директор қызметін атқарған.

Мекенжайы: Моңғолия, Баян-Өлгий

Қызметі: “Алтын сапа” компаниясының директоры

Әлеуметтік желілері: Бауыржан Бахыткерей (FB)

– Жаңа кәсіп бастауға не себеп болды?

– Жұмыс барысымен еліміздің 21 аймағындағы 230-дай сұмынға барып көрдім. Осыдан қорытқаным бізде жұмыс жоқ дегенмен істеуге болатын нәрсе өте көп. Шағын бизнесін жүргізуге мүмкіндік те бар деп ойладым. Сондықтан аймаққа келген жылы жазғы жылыжай салуды қолға алдық. Алғаш салғанда 3-4 кісі еңбек етсе, өсіріп баптағанға екі-үш адам жұмыстады. Өзіміз де алаңда тер төктік. Оған бастапқы да 5-6 млн төг жұмсадық. Сол жылғы өнім шығындарды толық өтеді. Кейін қыстың жылыжай шаруашылығын зерттей бастадым. Осылай өзгеге де пайдасы тиетін 1200 шаршы метр жерге үлкен жылыжай тұрғызып көрдік.

– Әрине, егіншілікпен айналысу үшін де белгілі бір мағлұмат пен тәжірибе керек қой?

– Иә, солай. Тура іс бастағандықтан тәжірибе аздау болды. Бірақ әлеуметтік желі арқылы осы шаруашылықпен айналысатын адамдармен байланыс орнатып, солардан үнемі кеңес алып отырдым. Екіншіден, Моңғолияға еңбек сіңірген егінші Рахадыл атамызбен, бұл саланың маманы Сәуле апайдың ақылына көп жүгіндік. Ауыл шараушылық саласының докторы Бакей ағамызбен жалғасып Ауыл шаруашылық мектебінің Сауыржан мұғаліммен таныса кітаптар алдырдық.

Сіз аймағымызда алғаш қысқы жылыжай салған азаматтардың бірі болдыңыз. Қандай бір қиындықтар болды ма?

– Біз алғашқы қысқы жылы жайын салған соң аймақтық Азық-түлік, ауылшаруашылық басқармасы бастығы Б.Нұрғұлан жеңілдетілген несие беруге, Электр желісі басқармасынан  М.Әнуарбек ағадарымыз келіп, электр энергиясының түнгі тарифін жеңілдетуге уәде беріп, қол ұшын созды. Осылайша, 2017 жылы жазғы, 2018 жылы қысқы жылыжай тұрғыздық. Сол жылы қыстың желтоқсан, қаңтар айларында өнім бермеді. Ақпан айынан бастап жақсарды. Жуық шамамен алғашқы жылында бір тоннаға таяу қияр жинадық. Қысқы жылыжайда қаңтар айында көшет отырғызса, наурыз мейрамынан кейін, сәуір айының басынан өнім алуға болады. Біз қазір сәуірдің соңында жинап жүрміз.

Қиындықтар өзіміздің әрекетімізге байланысты болады. Егіншілік дегеніміз – табиғатпен үйлесіп еңбек ету мен жауапкершілік. Кейде ауа райына сәйкес жылыжайларды ашып-жауып тұру ережесін бұзып аламыз. Жұмыс жоспары мен кестесі бойынша жұмыс жүргізу қажет. Біліміміз жетіспейтін жағдай да қиындық туғызады.

Шынайы ниетіңмен тек ғана жақсылық ойласаң, ниетіңе сай бәрі де жақсы болады. Ұнатып істеген шаруада шаршау жоқ, тек жақсы энергия жинайсыз. 

Отбасылық жылыжай шаруашылығымен айналысқан адам қалай пайда табуға болады?

– Егіншілік үнемі айналымда болмайтындықтан басқа кәсіптерге қарағанда пайдасы аздау. Бірақ адамға беретін күш қуаты орасан. Пайдадан гөрі қайтсем жақсы өнім аламын, кімге қалай көмегім тиеді деуді ойлаумен боласыз. Шынайы ниетіңмен тек ғана жақсылық ойласаң, ниетіңе сай бәрі де жақсы болады. Ұнатып істеген шаруада шаршау жоқ, тек жақсы энергия жинайсыз. Қалай пайда табамын деп өзіңе ұнамаса да бір іспен айналысу адамды күйзеліске ұшыратады. Сондықтан адамдарға пайдасы тиетін қызықтап істейтін істі қолға алсаңыз, жақсы көңіл –күй , күш қуат алып адамдарға жақсылық сыйлайды.

Қысқы жылыжайдағы әзірлік жұмыстары қалай жүргізіледі?

– Қаңтар, ақпан айларынан бастап, көң әкеліп түсіріп, наурыз, сәуір айларында жер жіби бастағанда араластырып, топырақты әзірлейміз. Алғашқы жылда жердің өз топырағына көң араластырып ектік.

Егер мен бір айда нашар пайда тапсам, ол менің нашар жұмыс істегенімді, бағым-күтімге мән бермегенімді білдіреді. 

Жоғарыда айттыңыз: «Жазғы жылыжайға жұмсалған шығын сол жылы өтелді»,- деп, ал қысқы жылыжайға қанша қаржы салдыңыз? Ол қай уақытта өз шығынын өтейді?

– Бұл істі бастағанда 5 жылға дейін үйреніп, содан кейін ғана шығындарды өтейді деп есептедік. 3 жылда көп тәжірибе жинақтап, көп нәрсе үйрендік. Өзіміз 20 млн-дай төгрөгке бір жылыжай тұрғыздық. Былтыр еліміздің Шағын және орта өндірісті қолдау қорынан 80 млн төгрөгтің жеңілдетілген несиесін алып, тағы бір жылыжай салдық. Біздің шығындарымызды есептеу мүмкін болғанымен кірісімізді есептеу үшін бұл іске нақты дағдыланып қатесіз істейтін мүмкіндікке жеткенде есептесек толық мәлімет болады. Егіншілерде «егер сен ақшаны ойласаң, егінің өспейді» деген тәмсіл бар. Сондықтан ақшадан гөрі еңбекке мән береміз.

Егер мен бір айда нашар пайда тапсам, ол менің нашар жұмыс істегенімді, бағым-күтімге мән бермегенімді білдіреді. Сомалап айтар болсам, аз дегенде айына 500000-1000000 төгрөгтің түсімі түседі.

Қосымша қандай көкөніс түрлерін егесіздер?

– Биылдан бастап, қызыл, жасылтәтті бұрыштар, брокколи, ақжелек /петрушка/, янчуй сияқты дәмдендіргіш өсімдіктер, салат жапырақтарын өсіре бастадық. Салат жапырақтарын қыста қабырғаларға отырғыздық. Бұрыш пен қызанақ суыққа төзімді жақсы өнім береді. Бұларға сұраныс жақсы. Қазіргі жағдайда 6-7 түрлі көкөніс ексек, келешекте оның түрін 15 жеткізуді жоспарлап отырмыз.

Өнімділігі қандай?

– Еліміз нарығында екі түрлі тұқым сатылады. Біріншісі – арзан тұқымдар болса, екіншісі сапалы голландиялық сұрып. Екіншісі сапалы әрі жақсы өнім беретіндіктен дихандар қымбат болса да соны көп пайдаланады әрі өнімділігі жоғары. Тұқымда мәселе болмайды, мәселе топырақтың құнарлығында. Егер топырақ құнарсыз болса, отырғызған тұқымыңыз біраз уақыттан кейін сарғая бастайды. Сондықтан топырақтың құнарлығы мен құрамы жақсы болуы қажет.

Ең жақсы тұқым сұрыптары қандай?

– Қызанақ пен қиярдың голландиялық сорттары суыққа да, ыстыққа да төзімді, ауырмайды. Ресейдің Новосибирск облысы органикалық химия институты шығаратын «Ниох» тұқымдарының сұрпы да жақсы. Ал салат жапырақтары мен көкөністері тұқымдары көбінесе ҚХР мен Оңтүстік Кореядан әкелінеді.

Егін шаруашылығының қарқынды дамуы тікелей ғылыми техникалық жаңалықтарға қатысты болады. Сіздер соңғы заманғы жаңалықтарды пайдаланасыздар ма?

– Желтоқсан, қаңтар айында біздің жұмысымыз азаяды. Өткен жылы ҚХР-дың Ішкі Моңғолия өлкесі Хөх хот қаласына отбасымызбен барып қайттық. Сондағы жылыжайлармен таныстық. Ол жылыжайлардың жабынтақ перде қаптамалары ішкі температурасына сәйкес автоматты түрде өзі ашылып, өзі жабылып тұрады екен. Температурасын да сыртқы ауа райына сай сәйкестіріп отырады. Суландыру жүйесі, топырақтың ылғалдылығы мен құнарлығы, минералдық құрылымы да сезімтал құрылғылар арқылы реттеледі. Бір сөзбен айтқанда, автоматтандырылған ақылды смарт жүйе. Тілін түсінбегендіктен бұларды сатып алып пайдалана алмай отырмыз. Астанамызда тұратын ақпараттық технология мамандарына кездесіп ақылдастым. Сондықтан да осы жүйе бізге өте қажет болып тұр. Ең жоқ дегенде, сыртқы температураны сезініп, жылыжайдың пердесін автоматты түрде ашып жабатын құрылғы жасап берсеңдер деп ұсыныс жасадым. Топырақтың минералдық құрамы мен корегін сәйкестіру арқылы өсімдіктің қаншалықты өнім беретінін анықтайтын да құрылғылар қолданыста бар.

Өсімдікке ең бір қажетті қорек, ол- тыңайтқыш. Тыңайтқышты қаншалықты пайдаланасыздар? Жергілікті жер топырағының құнарлылығын қалай арттырдыңыздар?

– Өзіміз қолданып отырғандықтан химикаттар қоспаймыз. Химикаттар, біріншіден, денсаулыққа зиян. Екіншіден, топырақты тез тоздырады. Мол өнім алуға болғанымен жыл сайын топырақты көшіріп, алмастырып отыру қажет. Бір жыл жақсы пайда тапқаныңызбен, келесі жылы мол шығынға батасыз. Сондықтан біз оны қолданбаймыз. Елімізде өндірілетін органикалық тыңайтқыштарды себеміз. Мысалы, өзіміз тауық, сиыр өсіріп, оның қиын ашытып, кәдеге жаратамыз. Жуықта Ұланбатыр қаласынан Калифорния қызылқұртының 1000 данасын әкеліп, өсіріп жатырмыз. Жеміс, жидек, көкөніс қалдықтары мен өсімдік жапырақтарын шірітіп пайдаланамыз. «Гумин», «Азофос» биотыңайтқыштары да өнімділікті арттыруға көп пайдасы тиеді. Бізде қара топырақ жоқ болғандықтан жергілікті жер топырағына көң қостық. Одан кейін күзге таман маңайына сұлы, жүгері егіп, жыртып, араластырып көміп тастадық. Өсімдіктің өзінен қалған тамырлары да жақсы тыңайтқыш болады.

Жалпы Өлгийдің топырағын қайтсе құнарлы болады?

– Әртүрлі қосындылардан құралған жасанды тыңайтқыш/компост/ дайындау арқылы топырақтың құнарлығын арттыруымыз қажет. Біздің аймақта жылыжай дамуы үшін ең қажеттісі – табиғи өсімдік, көкөніс қалдықтарын жинап, содан шірітіп компост жасау. Бұл бізге арзанға түседі. Осылай топырақты жаңғыртып отырса, жақсы нәтижеге қол жеткіземіз.

Бұған базарларда бүлінген жеміс, көкөністерді пайдалануға бола ма?

– Әрине, болады. Топырақ ең күшті тазартқыш қой. Мысалы, суды да топырақ тазартады. Сол сияқты шіріген органикалық заттарды топырақ өз бойына сіңіріп, тыңайтқышқа айналдырады.

Кейбір жағдайда отандық өнім деп, басқа аналогтарына қарағанда қымбат бағада сатып жатады. Халыққа ұсынып отырған бағаларыңыз қолжетімді ме?

– Өнім аз кезде тұтынушылар үйден келіп алатын болса, жеміс піскен күзгі уақыттарда қияр мен қызанақты базардағы сатушыларға қалабағасымен береміз. Дәл қазір, шілде айының басында брокколи, пияздың сабағы 4500 төг, салат жапырақтары, жапырақты өсімдіктер /янчуй, буйцаа/ 4000 төг-ке сатылуда. Қияр мен қызанақ әлі шыға берген жоқ. Күзде бағасы 2000-3000 төг-ке дейін арзандайды. Негізінде базар бағасымен бірдей ұстаймыз.

Алдағы жоспарыңыз?

– Қысқы жылыжайын аймағымызда дамытпақ ойым бар. Оны қалай салудан мағлұмат алдық. Енді экономикалық тиімділігін азаматтарға есебін жасап, түсіндіріп, насихаттауымыз қажет. Жалпы 150 шаршы метрлік жылыжайды 20 млн төг маңайында тұрғызуға болады. Қыста электр қуатына 6 айда 300 мың төг төленіп, 10 тн көмір жағылады.

Әңгімеңізге қарағанда жылыжай істеп сататын көрінесіз?

– Иә, Ұланбатыр қаласында жылыжай материалдарықымбат болған соң сырттан тасымалдап неғұрлым арзан бағада ұстап еліміз көлемінде жылыжай дамысана үлесімізді қоспақ ниетімізбар. Осында да тапсырыспен жылыжай жасап береміз. Бұл идея жылыжайдың бағасын қалай арзандату керек деген қажеттіліктен туындады. Менің ойымша, әр үйде бір-бір жылыжай болса қандай жақсы

Өзіндік құнын қаншаға арзандаттыңыз?
– Дәл өндірісте жасалғандай етіп істеуге тырысамыз.Мысалы, 3*4 метрдікі 500 мың төг, 3*6 метр 600 мың төг, қазірге жағдайда қала бағасынан 100-200 мың төгрөг арзандау ары қарайда қол жетімді бағаға апару үшін тәжірбие жинастырудамыз.

Диханда қандай қасиет болуы қажет?
– Ізденімпаз, білімге құштар, еңбекққор, жауапкершілікті болуы керек.

Жетістікке жетудің құпиясы неде?
– Ерекше құпия жоқ. Басты құпия- кітапта. Ең алдымен өзіңіз тәртіпті, бір қалыпты мінезді болып, өзіңізді-өзіңіз тәрбиелеуіңіз қажет. Адамдармен жақсы қарым-қатынаста болу керек.

Өзіңіздің жұмыс жүргізудегі әдіс-тәсіліңіз қандай?
– Ең бастысы, жақсы қарым-қатынас жасау. Адамдарды күліп қарсы аламын. Егер сіз күліп тұрсаңыз, ешкім қарсы келмейтіні белгілі ғой.

Уақытты қаншалықты тиімді пайдаланасыз?
– Әр адамда жылдық, айлық, тәуліктік жоспары болар. Не нәрсені белгілеуге жазып отырып іске асырған жөн.

Тәуліктік жұмыс күніңіз қалай басталады?

– Тауықтың шақыруымен таңғы 6-да тұрамын. Тауық жылымын. Сондықтан тауықпен қатты араласамын/күліп/. Инкубаторда балапан да өсіремін. Тұра салып, балапандарды шығарып, жемін беріп, сиырды жайлап тастап, таңғы шайымды ішемін. Сөйтіп жүргенде жұмысшылар да келеді. Соларға істейтін жұмыстарды бөліп беріп, өз шаруама кірісемін. Отырғызған көкөністерімді байқап, жаңадан салып жатқан жылыжай жұмыстарын жалғастырамын. Күндіз фейсбукке кіріп, әріптестерден ақыл-кеңес алып, пікір алмасамын. Түсте аздап демалып, кешкі салқынмен біраз шаруа тындырамын. Одан кейін 1-2 сағат егіншілікке қатысты кітаптардан қажетті мәліметтерді іздеп оқимын. Жылыжайға қажетті материалдарға wechat арқылы тапсырыс беремін.

Нені істеуге шеберсіз?

– Кез келген нәрсені істеуге құмармын. Мысалы, жуықта дәнекерлік жасап көріп жүрмін. Не нәрсені іске асырмас бұрын ол туралы алғашқы мағлұматың болғаны жөн. «Жігітке жеті өнер де аз».

Дәл қазір қандай іспен айналысып жатырсыз?

– Екінші жылыжай тұрғызып жатырмын. Екеуі біріккенде 500 шаршы метр аумақты қамтиды. Жазғы жылыжайымыз 1500 м.кв.

Жуықта қандай кітап, мақала оқыдыңыз?
– Ауылшаруашылық университеті ұстаздары бірлесіп шығарған «Мал жайылымы» және «Отбасылық егіншілік»атты екі кітап оқудамын. Соны оқыған соң жұмыс жоспарын қайта өзгерттік.

Мінезіңіз ашық па әлде тұйық па?
– Ашық.

Демалыс уақытыңызды қалай өткізесіз?
– Қыста демалысқа барамын. Мүмкіндік болса, шетелге шығып, балаларға басқа өркениетті, жақсы жерлерді көрсеткім келеді. Биыл Хөх хот қаласына бардық.

Қандай музыканы ұнатасыз?
– Классикалық операны ұнатамын. Италиялық Лучано Павароттиді көп тыңдаймын.

“Біреуге титтей жамандық ойласаң соғыс басталады” – Мағауия Сұлтанияұлы.

Кімнен, неден күш қуат аласыз?

– Бұрыңғының адамдарынан күш қуат аламын. Туған нағашы атам Халық жазушысы Мағауия Сұлтанияұлын үлгі тұтамын. Ол кісінің кез-келген жағдайдағы сабырлылығы мен қандай жағдайда да көңілді отыратыны ұнайды. Ешкімге ашуланбайды, мәселені күліп отырып-ақ шешіп тастайды. Сол кісінің “Біреуге титтей жамандық ойласаң соғыс басталады” деген сөзі есімнен кетпейді. Өз атамыз сұмын әкімі, мұражай директоры тұрған Ахмет Мұхтарханұлының еңбекқорлық, шаруашыл қасиетін жалғастырғым келеді. Қиындыққа тап болғанда сол кісілер менің орнымда болса, қалай шешер еді деп ойланамын.

Өмірден алған сабағыңыз?

– Адам кешірімшіл болу керек. Діни кітаптарда жазылған «адамға кешірімшіл бол», «кек сақтама және оның орына өзіңді қойып көр» деген қағидасы есімде қалды. Адамға кешірім көзімен қарасаңыз, көп нәрседен ұтылмайтын боласыз.

Өзіңіз банкир азаматсыз әрі несиемен жұмыс жасап көрдіңіз. Азаматтарға қарызға жығылып қалмай, несиені тиімді пайдалану тәсілін айта аласыз ба?

– Негізі несие алмас бұрын өз дайындығыңызды жасап алуыңыз қажет. Банктердің несие алу кезінде кез келген істе өз үлесің 20-30 пайыз болуы керек деген талап қоюы осыған байланысты. Кәсіп бастамас бұрын алған несиесі жетпей қалатын жағдай алдын ала есеп жасамағандықтан болады.

Жастарға берер кеңесіңіз?

– Қазіргі жастар ел-жеріме керекті іс жасасам деген ойда жүретін болар деп ойлаймын. Жаңа кәсіп істеймін дейтіндер шетелдік өнімдердің баламасын елімізде өндіруге тырысқаны жөн. Отандық өнімдер көп шығарылса ғана біздің тасымыз өрге домалайды, экономикамыз өсіп, импорт азаяды. Саудадан гөрі өндіріске бет бұрса, көп адамдар жұмысты болып балалар қалаған мектебіне оқи алады, білімді халық боламыз.

Кімге алғыс білдіресіз?

Барлық тұтынушыларымызға, ағайын туыс, достарыма бізді әр қашан жігерлендіріп, жылы лібезін білдіріп, қанаттандырып қолдау көрсетіп жатқанына көптен көп рахметімді жолдаймын!

Continue Reading

Іскер азамат

М.Нұргүл: Электронды ақпараттың дереккөзін тексермегендіктен қаржылық алаяқтыққа тап болады

Published

on

Дижитал технологияға сұраныс артқан сайын алаяқтар тұтынушылардың жеке мәліметтерін білімсіздік, бей-жай қараушылық пен абайсыздығын пайдаланып, электронды кеңістіктігіне шабуылдап, қаржылық шығын шектіру молайды. Сондықтан Полиция бас басқармасы, Моңғолбанк, Моңғолия банктер одағы бірлесіп, «Арбаған сайын абай бол» акциясының жалғасы ретінде қаржылық алаяқтықтан сақтандыру үшін «Қадағалаған сайын қауіпсіз» акциясын екі ай мерзімінде ұйымдастырып отыр. Бұл жөнінде Моңғолбанктің Әлеуметтік білім және ақрапат орталығы аға маманы М.Нұргүлмен кибершабуыл, дереккөздің қауіпсіздігі тақырыбында сұхбат өткіздік.

– Сәлеметсіз? Қайырлы күн! Полиция бас басқармасы, Моңғолбанк, Моңғолия банктер одағы бірлесіп, «Арбаған сайын абай бол» акциясын жалғасы ретінде қаржылық алаяқтықтан сақтандыру үшін «Қадағалаған сайын қауіпсіз» акциясын бастап отыр. Акцияның екінші сатысын жүзеге асыруға не себеп болды?

– Полиция бас басқармасы, Моңғолбанк, Моңғолия банктер одағы бірлесіп, жыл басынан бері алаяқтық қылмысының алдын алу, азаматтардың құқықтық білімін жетілдіру мақсатында «Арбаған сайын абай бол» акциясын бір ай мерзімінде сәтті жүзеге асырды. Акция азаматтар тарапынан жақсы қолдауға ие болып, нәтижесі де көңілден шыққандықтан ары қарай оны жалғастыру, құқықтық қосымша білім, ақпарат, ескерту, кеңес беруді ұлғайту қажет екен деп көрілді.

Дижитал технологиялар пәрмен алған сайын қаржылық алаяқтық, алдау-арбау қатарлы қылмыстар молаятын сыңай танытып отыр. Әсіресе, мұндай қылмыс қаржылық дағдарыс пен қиындық белең алуына байланысты алаяқтар азаматтардың осал тұсын пайдаланып, оларды алдап-арбау жолымен дүние мүлкі мен ақшасын жымқыруды көздеп отыр. Сондықтан да мемлекет пен жеке сектор тарапынан азаматтардың қаржылық мәліметі мен біліміне назар аудару қажет. Басқаша айтсақ, мемлекет, жекеменшік сектор және азаматтар бірлесе отырып, қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етуге тиіс. Акцияның да басты мақсаты осыған саяды.

Жалпы қаржылық алаяқтық пен алдап арбау – азамататардың міндетті түрде білуге тиіс негізгі қаржылық білім мәселелерінің бірі. Сондықтан «Арбаған сайын абай бол» айлық шарасын екі кезеңмен жүзеге асырып отырмыз. Бұл жолғы акцияны әлеуметтік жауапкершілігі аясында ХААН банк бірлесіп, демеушілік жасап отырғанына алғысымызды білдіреміз. Қаржылық білім нәрін себу – бұл қаржы саласындағы ең үлкен артықшылық болып саналады.

Бұдан кейін басқа да коммерциялық банктер бұл шараны қолдайды дегенге сенімім зор.

– Төтенше жағдай кезінде, яғни коронавирус қаупі төнген күндері азаматтарға ақпаратты қалай жеткізесіздер?

– Көпшілікті жинауға және оқыту ұйымдастыруға болмайтындықтан біз мүмкіндігінше киберәлем, яғни ғаламторды пайдаланып, азаматтарға мәлімет берудеміз. Бірлесіп жұмыс жүргізіп отырған мекемелеріміздің еліміз бойынша көп бөлімшелері мен бірліктері бар болғандықтан бұл бізге өте үлкен көмек болып отыр. Ұлттық банктің өзінде 17 бөлімшесі бар. Жоғарыда атап өткенімдей, әлеуметтік желі, ақпараттық сайттар мен мекемелердің ғаламтор парақшалары арқылы ақпарат жеткізудеміз. Егер азаматтар қаласа, бізбен бірге шараны жүзеге асырушы мекемелердің ресми сайты, әлеуметтік желідегі парақшаларымен қатар бұқаралық ақпараттық порталдардан ақпарат, жақын полиция бөлімшесінен құқықтық кеңес пен мәлімет алуына болады.

– Электронды ортада ақпаратты дұрыс қадағалап, тексермеуден болып, жеке құпия мәліметтерінен айырылып, қаржылық қауіп қатерге ұрыну оқиғасы қаншалықты көп болады? Жалпы дереккөз қауіпсіздігі дегеніміз не?

-Солай. Бұл мәселелерді жеке-жеке талдап берген жөн болар. Дереккөз қауіпсіздігі дегеніміз не? Қандай көздерден ақпарат келіп тұр? дегенге алдымен тоқталайық. Соңғы жылдары әлемде элекрондық құралдарды қолдану жылдам дамып барады. Біздің елде де бұған сұраныс жоғары. Үш-ақ миллион халқы бар болса да, екі миллион жеті жүз мың адам элекртонды ортада белсенді тұтынушы саналады. Індет кезінде азаматтар үйінен онлайн тәртібінде жұмыстап, зат, тауар сатып және сатып алып дегендей қарым қатынасқа түсуде.

Ал алаяқтар болса, мұндай мүмкіндікті құр жібергісі келмейді. Жаңа мүмкіндік пайда бола қалған кезде алдап соғудың өте жетілдірілген жоспарымен әрекет етеді. Ең маңыздысы сізге не қажет екенін сізден бұрын біліп алу тәсілін ойластырады.

Бірнеше жыл бұрын азаматтардың білім мен мәліметі аздығын пайдаланып, электронды поштасына тұзаққа түсіру үшін «сіз ұтысқа ие болдыңыз», «сіз АҚШ-қа жол ашатын жасыл карта иесі атандыңыз» деген хаттар көп келетін болса, «өсіммен ақша қарыздаймыз», «кепілдіксіз несие береміз» деген сияқты алаяқтық қылмыстар артуы мүмкін болып отыр. Бүгінгі жағдайда азаматтарға ақша қажет болғандықтан пайыздық өсімі бар қарыз, тәуліктік несиелер көп алуда. Осы тәріздес нәзік мәселелерді алаяқтар ұтымды пайдаланып, өз ойынын бастайды. Сондай-ақ жұмыс, онлайн бизнес жасауға шақыру, тауар ұсыну қатарлы жолмен адамдарды алдап соғады. Басқаша айтқанда, алаяқтық жасаушы тұлға дәл сол сәтте азаматтардың қандай мұқтаждығы бар болса, сол мәселеде тұзаққа түсіреді деген сөз. Соңғы уақытта электронды жолмен жасалатын қылмыс түрлері молайғандықтан азаматтар осы бағыттағы білім мен мәліметтерін арттырып, ғаламтор кеңістігінде абай болып, фейсбук, электронды поштасының кілт сөзін тұрақты алмастырып отыру қажет. Осылай істеу арқылы ғаламтор желісіндегі қауіпсіздіктің алғашқы қадамы жасалатын болады.

– Қаржылық алаяқтық пен алдауды қалай білуге болады? Нақты белгілері бар ма?

– Ең алдымен, бұл маған өте қажетті зат па? Бары рас па? – дегенді зерттеп анықтауға уақыт бөлуді дағдыға айналдыру керек.

Алаяқтар кез келген адамды өзіне нысана етеді. Кейбір алаяқтық пен алдап соғуды анықтау оңай болса, кейбірінің нақты мақсаты не, сауда ұсынысы ма дегенді ажырату қиынға түседі.

Ең қарапайым мысал, сізге хат келді деп ойлаңыз. Алдымен оның қандай мазмұндағы хат екеніне назар аударасыз. Әрине, сізге бейтаныс адрестен келіп тұр. Танымайтын фейсбук досыңыздан достасу ұсынысы, месенджерден тілек келсе, шынай адрес пе, ортақ достарымыз бар ма деген сияқты дереккөзін жақсылап тексересіз. Жалған ақпаратта көбінде сілтеме ілесе келеді. «Төмендегі сілтемені басссаңыз ашылады, тіркеледі» деп шығады. Сол кезде сілтеменің толық форматына назар аудару қажет.

Мысалы біз көбінде www деп іздейміз. Егер сіз байқаған болсаңыз оның алдында https:// деген протоколы яғни белгісі болады. Ал алаяқтық жасалынатын адрестен “S” әрпі түсіп қалып, «http://» деп жазылған болады. Бір ғана әріп алып тастау арқылы ойынды бастайды. Мұндай аңдаусыз нәрселерді сіз де байқамай қаласыз. Алғашқы үш әріптен кейінгісіне мән бермейміз. Сондай-ақ сіз қарым қатынас жасайтын банктен немесе қаржылық ұйымнан хат келгенде адресінің толық жазылып тұрғанына назар салыңыз. Сонымен қатар сол банктің атауы com, mn сияқты әр елдің ерекшелігіне сәйкес әртүрлі жазылады. Корея kr, Ресей ru т.б. Сондықтан доменнің форматы маңызды екенін қайталап ескертемін. Егер сіз оған мән бермесеңіз опық жеп қалуыңыз мүмкін екенін жақсы ойлануыңыз қажет. Жалпы мұны тексеру өте оңай. Сол мекеменің немесе банктің сайтына кіріп, анықтама телефонынан сұрауыңызға болғаны.

– Сізге жоғарыдағыдай ұсыныс келген оқиға болды ма?

– Мен өз басымнан өткен бір мысалды айтайын. Егер сіздің мекемеңіз халықаралық ұйымдармен серіктесі болса, DHL-ден сәлемдеме келді деп қысқа хабарлама келеді. Маған досым жібергені де, кім жібергені де белгісіз. Сәлемдемені алу үшін қосымшаны жүктеуімді сұрады. Мен DHL-ге телефон шалып сұрап едім: «Бұл бізден жолданған хат емес»,- деп жауап берді. Сол қосымшаның ішінде сіздің комьпютерге кіретін вирус барын жоққа шығаруға болмайды. Сіз өзіңізге бейтаныс мекенжайдан келген кез келген сілтеме мен жүктейтін қосымшаны ашу арқылы өзіңіз қауіпсіздігіңізге жол ашып бердіңіз деген сөз. Сондықтан қосымшасы бар бейтаныс адрестен келген хатты ашпай, жойып отыруға дағдыланған жөн.

– Біз әлеуметтік желіде қайда, не істеп жүргеніміз жайлы барлық ақпараттарды ашық қойып қоямыз. Осы арқылы біз алаяқтарға жол көрсетіп отырған жоқпыз ба?

-Иә, солай. Фейсбуктен көптеген мәліметер алуға болады. Отбасылық жағдайы, жұмыс орны және достарын біліп аласыз. Онда нашар көріпкелден де артық мәлімет жинау мүмкіндігі бар. Сондықтан ғаламтор желісінде бөліскен кезде оның таралу аумағын шектеп қойыңыз. Осы арқылы өзіңізді болуы мүмкін қауіптен қорғай аласыз.
Соңында қайталап айтарым, қаржылық алаяқтар сіздің қалдырған ізіңізден сіздің мұқтаждығыңызды сезініп, сізге жақындауға әрекет ететіндіктен сізді алдап соғу жолдарын әлдеқашан жоспарлап қояды. Екінші жағынан кез келген тауар мен өнім, бизнес, қаржы енгізу ешқашан 100 пайыздық табыс әкелмейтінін өте жақсы түсіну керек.
Соңғы кездері ұтыс ойыны деген желеумен сан соқтыру жағдайы көбейіп барады. Мысалы, «Приус-30 автокөлігін бәске тігеміз. Сіз 3000 төгрөгпен тіркеліп, оқыс жағдайда ұтыс иесі атаныңыз» деп жарнамалайды. Оған аз ақшамен мол ақша ұтқысы келетін адамдар қызығып, бағын сынап көру үшін тіркеуден өтеді. «3000 төгрөг тығын да емес, шығын да емес» деп өзін жұбатып, ақшасын аударады. Алайда сол ақшаны жолдаған адам өзінің есепшотына барар жолды ашып тастады деген сөз. Әйтпесе, 3000 төгрөгпен кім көлік ұтып алады?! Екінші жағынан сіз бір алаяқты жемдеп отырсыз. Егер сенімді болса, жоқ дегенде оның фейсбук парақшасында байланыс телефоны нөмірі, кеңсесі, мекенжайы мен мекеме атауы болуы тиіс. Бір қызығы, адамдар мұндай ақпараттар жоқ болса да, сол ұтыс ойынына қатыса береді.

– Азаматтар қаржылық сауаттылық туралы ақпаратты қайдан алуына болады? Бұл турасында сіздер қандай шаралар ұйымдастырып жатырсыздар?

-Моңғолбанк, Қаржы министрлігі, Қаржылық реттеу комиттеті, Білім, мәдениет, ғылым және спорт министрлігі бірлесіп, «Бұқараның негізгі қаржылық білімін арттыру ұлттық бағдарламасын» жүзеге асырғалы 4 жылдың жүзі болды. Осы мерзімде негізгі қаржылық білім беру тақырыптарын әзірлеп, ағартушылық жұмыстары тұрақты жасалып келді.

Сондай-ақ негізгі қаржылық білімге қатысты 10 тақырытық оқытуды www.sankhuugiinbolovsrol.mn сайтынан көруге болады.

Негізгі тақырыптар толық қамтылған. Ал әлеуметтіке желіде «Қаржылық білім» /“Санхүүгийн боловсрол”/ фейсбук парақшасы бар. Кез келген азамат осы сияқты ақпараттарды ғаламтордан іздеп көрсе, көптеген ақпараттарды тауып алады.

-Қаржылық алаяқтық тек қана бір банктің, Полиция бас басқармасының ғана айналысатын мәселесі емес. Көп тараптардың қатысуы маңызды болар?

-Дәл, солай. Алғашқы қадам немесе «Арбаған сайын абай бол» шарасы арқылы барлық ақпарат көздерінен азаматартарға мәлімет беруге тырыстық. Ал осы жолғы «Қадағалаған сайын қауіпсіз» шарасын көптеген ұйым мекемелер қолдап, бірлесе жұмыстап отыр. Коммерциялық банктер әлеуметтік жауапкершілігі аясында демеушілік көрсетуде. Қаржылық алаяқтық сіздің айтқаныңыздай тек қана қаржылық ұйымдар мәселесі емес. Жүйелік, салалық деңгейде қауіп төндіретіні айтылуда.

Банк саласы тек сенімге сүйенетін өте нәзік құрылым.

Бір мысал айтайын. Бір күні Америкада жауын жауды. Себелеп жауған өткінші жаңбыр кезінде азаматтар банк алдында топтасып тұрған еді. Осы жағдайды сырттай байқаған азаматтар банк банкротқа ұшырайын деп жатыр екен деп түсінді. Нәтижесінде адамдар жаппай банктен ақшасын шығарып алып, банк шынымен банкротқа ұшыраған оқиға орын алды.Сондықтан да сенім өте қажет. Барлық банктердің тұрақтылығы үшін бірге қадам жасап жатқандықтан ХААН банк бұл шараға демеушлік жасап отырғанына ризамыз. Бұдан кейін де басқа банктер де бұл акцияға өз үлесін қосып, демеуші болады дегенге сенімдіміз. Бізде көтеретін тақырып өте көп. Ескертетін де жайлар жеткілікті.

– Мен қаржылық алаяқтық пен алдап кетуді бір-екі айлық шарамен ғана тоқтата алмайтынымызды, акция кезінде азаматтар алған ақпараттарын келешекте білімге айналдыру қажет екен деп түйдім.

–Сіздікі жөн. Адам ұйқыдан ояна салып, қаржылық білімді игеріп кетеді деу әбестік. Жоғарыда айтқандардан түйетініміз, қаржылық білім дегеніміз БІЛІМ, ҚАБІЛЕТ, КӨЗҚАРАС атты үш нәрсеге келіп тоқтайды.

БІЛІМ: Сіз дереккөз қауіпсіздігі жөнінде біліп алдыңыз.

ҚАБІЛЕТ: Сіз сол білгеніңізді жүзеге асырып, дереккөзді тексере бастадыңыз.

КӨЗҚАРАС: Дереккөзді тексеру әдетін қалыптастырып, қаржылық тәртіпке үйреніп жатырсыз деген сөз.

Біздің міндетіміз азаматтарды қателесуден сақтандырып, қажетті білім мен ақпаратпен қамтамасыз ету. Ең соңында сіздерге қайтара кеңес етерім: «Сіз өзіңізді өзіңіз ғана қорғай аласыз. Сіздің мәселеңізді біз білмейміз. Сондықтан сіз дереккөзді жақсылап тексеріп, қадағалап отырыңыз» дегім келеді.

Әңгімеңізге рақмет!

Continue Reading

Іскер азамат

Заманбек Абдуллинұлы: Аптасына бір рет отын салатын пеш жасап шығардық

Published

on

Біз бүгін, Kaznews ақпараттық агенттігінің «Жетістік жолы» жобасының кезекті қонағына «Өлгий ресурс» компаниясының негізін қалаушы, директоры Заманбек Абдуллинұлын шақырып отырмыз.

Ол 1990 жылы Улаанхус сұмынында дүниеге келген. 4 ағайынды. Отбасының үлкені. 1998 жыл орта мектепті бітірген соң Моңғолия мемлекеттік университетіне оқуға түсіп, оны 2012 жылы баламалы энергетика инженері мамандығы бойынша, Саясат және менеджмент академиясын Басқару саласы бойынша тәмамдаған. Энергетика саласы бойынша магистрантурада оқып жүр. Заманбек Абдуллин алғашқы қызмет жолын 2012-2017 жылдары аймақтық жылу станциясы яғни «Эрчим» компаниясында бастаған. 2014 жыл “Киелі жүйрік”, 2018 жылы “Өлгий ресурс” компаниясын құрған.

Мекенжайы: Моңғолия, Баян-Өлгий аймағы

Қызметі: “Өлгий ресурс”, “Заман финанс” компанияларының директоры, “Өнер дамысы” одағының төрағасы

Әлеуметтік желі: Абдуллин Заманбек (FB)

Бизнестегі алғашқы қадамыңыз не болды?

Алғаш 2014 жылы «Киелі жүйрік» атты компания құрып, 2018 жылға дейін энергетика, құрылыс саласында жобалар жүзеге асырдық. Ең үлкен атқарған жұмысымыз – Баяннуур сұмыны орталығын біріккен жылу жүйесіне өз қаражатымызбен қостық. Бірақ қазір ол компанияны белгілі себептермен сатып жібергем. 2018 жылы энергетика және құрылыс саласы рұқсатнамаларын алып, Ресейдің Барнаул жылу пештері зауыты өнімдерінің ресми дистрибьюторы «Өлгий ресурс» компаниясын құрып, жоғары және төменгі қысымды жылу пештерін сату ісімен айналысып келеміз. Сондай-ақ осындай пештерді сұранысқа сәйкес Баян-Өлгий аймағында өндіріп, халық игілігіне жаратып отырмыз.

Тек қана аймағымызда емес, елімізде де тұрмыстық және өндірістік жылу пештері шетелдерден әкелінеді. Сіздердің «Өлгий ресурс» компаниясы өндіретін пеш нарықта қандай ерекшелігі бар?

Біз жасайтын пеш – жеке үйлерге қолданатын 4-7 тәулікте бір рет отын салып, күлін шығаратын, автоматтандырылған, жылу температурасын бірқалыпты ұстайтын пештер. «Жақсы идеялар жалқаулықтан пайда болады» деп айтады ғой. Ресейден пеш әкелген кезде осындай пештерді жеке үйлерге салып, күнделікті от жағу машақатынан қалай құтылуға болатынын байқадым. Сол кезде неге осы үлкен пештерді кішірейтіп, жеке үйлерді жылытуға пайдаланбасқа деген ой келді де бір жыл зерттедім. Қазақстан мен Ресейдегі нұсқаларымен таныстым. Ол кездері біздің аймақта және ел астанасында кейбір азаматтар осындай технологиямен жұмыстайтын пештерді Қазақстан, Ресей, Германия, тіпті Чехиядан да әкеліп қолданып жүр екен. Алайда олардың құны біздің қазіргі жасаған пештерден 2-3 есе қымбатқа түсетін. Бір жыл өзіндік құны мен нарықтағы сұранысты зерттей келе, тәуекелге бел буып, былтыр мамыр айынан жылу пештерін өндіре бастадық.

Бір пеш жасауға қанша уақыт жұмсалады?

Бір пешке орта есеппен 5-7 тәулік кетеді.

Өнімдеріңізді қайда сатасыздар?

Өнімді тек тапсырыспен ғана жасап келеміз. Бұл істі қолға алғаннан бері 28 пеш жасап саттық. Аймақ орталығы, сұмындар, көршілес Увс, Қобда аймақтарымен қатар Ұланбатыр, Эрдэнэт, Дархан қалалары мен Хэнтий аймағы тұтынушыларына да тапсырыспен жасап бердік.

Қазіргі ахуалдарыңыз қалай? Өндірістеріңіз бір арнаға түсті ме?

Қазір дайындық жұмыстарымен айналысудамыз. Бұл алғаш өз қолымыздан жасап шыққан өнім болғандықтан кемшін тұстары да болып жатады. Біз өз тұтынушыларымыздан пештің артықшылығы мен кемшілігін сұрай отырып, оны жетілдіріп шығаруды көздеп отырмыз. Тапсырыстар қабылдап, тұтынушылардың сұранысына сәйкес пеш жасаймыз.

Бағасы қолжетімді ме?

Әрине, қолжетімді. Құрылыс алаңының аумағына байланысты 1.800.000-3.500.000 төгрөг аралығында. Дәл біздікі сияқты автоматтандырылған пештерді Қазақстан, Ресей және басқа да шетелдерден әкелетін болса, оның құны 5 млн төгрөгтен асып кетер еді. Жастар көбінде от жағудан қашып, тұрғын үйлерде тұрғысы келеді. Ал біздің пештің бір ерекшелігі пәтер үй сияқты үйдің шаршы метріне байланысты 3-4 тәулікте немесе аптасына бір рет көмір салуында және ол автоматты басқарылатындықтан отынды 40 пайызға үнемдейді.

Қажетті шикізатты қайдан аласыздар?

Басында Ресейден алдыратынбыз. Бірақ ол қымбатқа түсетіндіктен ҚХР-дың ішкі өлкелерінен тасымалдайтын болдық. Сапасы Ресейдікімен бірдей әрі бағасы арзан. Сондықтан да өнімнің бағасы халық қалтасына сәйкес.

Жаңа өнім шығарып, оның бағасын басқа аналогтарынан арзан сату сіздерге де, халыққа да пайдалы. Сонымен қатар жұмыс орны да пайда болады. Өндірісіңізде қанша жұмысшы бар?

Оншақты адам жұмыс істейді.

Жалпы бизнес бастаған кезде қандай қиындықтар болды?

Бизнес бастаған кезде көптеген қиындықтар болады. Біріншіден, қорқыныштан құтылу қажет. Қорқынышты жеңіп, тәуекелге бел буған кезіңде ең әуелі ақша керек. Ол өзіңде жоқ болса, банк сағалағаннан басқа жол жоқ. Ең алғаш несие алған адамға, әрине, оның пайыздық өсімі жоғары. Бірақ адам қателесуден қорықпау керек. Адамның құлшынысы мен өзіне деген сенімі нық болса, бәрі де дұрыс болады.

Кез келген бизнесті бастау, сол істің 50 пайызы деп айтады ғой.

Сіз импорттың орнын басатын өнім шығарып отырсыз. Осыған сәйкес мемлекеттен қолдаулар болды ма?

Қолдау болмады. Солай болса да бүгінге дейін айы екі пайыздық бизнестік несиемен жұмыс жүргізудеміз. Шағын және орта өндірісті қолдау қорынан берілетін несиеге жобамызды тапсырсақ та, өкініштісі, қолдау таппай, оның көбі билік басындағы адамдар мен жергілікті депутаттардың ағайын-туысы, тамыр-танысына беріліп жатады. Өз маңдай терімен еңбек етіп, жетістікке жеткісі келген жастарға оның ауылы әлі де алыс сияқты. Ел бастаған ағалар жеке бас мүддесінен гөрі халық қамын ойлап, нақты өнім шығарып отырған компанияларды қолдаса екен деймін.

Бұған дейін қандай салада бақ сынадыңыз?

«Заман финанс» банктік емес қаржылық ұйымы қаржы, несие саласында жұмыс атқарса, «Өлгий ресурс» компаниясы қарамағында «Өрнек» цехы киіз өнімдерін шығарады. Өнімдерді Ресей, Қазақстан, ҚХР-ға тапсырыспен жасап жеткіземіз.

Сондай-ақ «Заман» продюсерлік орталығы да жұмысын жүргізіп отыр. Өзім жастайымнан өнерге құштар болғандықтан бұл саланы да тастағым келмейді. Аймағымызда қаншама дарынды жастар бар. Продюсерлік орталығы арқылы біздің аймағымызда кенже қалған саланы дамытсам, жастарды халыққа танытсам деген ойдамын. «Өнер дамысы» деген бейресми ұйым да бар. Осылар арқылы өнерге қолдау көрсетіп, жастарға домбыра, гитара, фортепиано үйірмелерін жүргіземіз. Өнердің арқасыныда “Моңғолияның өнер саласының озат қызметкері” атандым. Мен бизнеске келмес бұрын өнер жолында болдым. Оның жолы – қиын да ауыр. Нарық шағын, қолдау аз. Сондықтан да өз бизнесімді алып жүру арқылы өнерді де аз да болса қолдасам деп ойлаймын.

Бір емес, бірнеше салада қызмет жасайтын компанияларды басқарудасыз? Қандай қиындықтарды еңсердіңіз?

Іскерлік ортада ең алғашқысы және таңдаулысы ғана өмір сүре алады. Кезінде біраз қиындықтар болды. Ең бастысы – адамдармен тіл табыса білу.

“Мақсатсыз адам арманына жетпейді” дегендей мақсатсыз жұмыс алға баспайды.

Жұмыс жүргізу тәсіліңіз қандай?

«Мақсатсыз адам арманына жетпейді» дегендей мақсатсыз жұмыс алға баспайды. Алдымен ай сайын жұмыс жоспарын жасаймын. Одан кейін соған негіздеп, апталық кесте шығарамын. Сол бойынша шамамен қанша пеш өндіру керек дегенді уақытымен жоспарлап отырамыз. Қанша уақытпен жарыса жұмыс істесек те, сапаға ерекше мән береміз. Осы кәсіпті бастағаннан бері не нәрсе жасасақ та, тұтынушыға жетпес бұрын міндетті түрде тексеруден өткіземіз. Жеке кәсіп болған соң уақытқа да бағына бермейміз. Көбінде кешкі уақыттарда оңашада ойымды түйіндеп, жұмысымды жоспарлап, есеп-қисабымды жасаймын.

Дәл қазір қандай іспен айналысудасыз?

Бір пеш бір отбасының қажетілігіне жарайтындықтан адамдардың қалауы әрқалай. Сұранысқа сәйкес оны үнемі жетілдіріп отыру қажет. Сол үшін пештің тағы бір түрін тәжірибеден өткізіп жатырмыз. «Өлгий ресурс» компаниясы құрылыс саласында да жұмыстар атқарады. Алғашқы құрылыс жобамыз жеке автомат жылу жүйесі бар 4 үйлік тұрғын үй /пентхаус/ салып жатырмыз. Оның артықшылығы орталық жылу жүйесіне қосылмаса да, үш күнде бір рет көмір салынып жылытылады. Ал, құрылыс салудың бір қиыншылығы қала орталығынан жер телімі табылмайды. Бар жерді әркез билік басында болғандар қалталы азаматтарға бей-берекетсіз үйлестіріп тастаған немесе өздері алып алған.

Біз жоғарыда айтылғандай жастарға 4 үйлік тұрғын үй /пентхаус/ жобамызды ұсынамыз. Өз аулаңда экожүйе қалыптастырып алуға болады.

Қандай кезде музыка тыңдайсыз?

Қандай бір жұмыс істеп жатқан кезде музыка тыңдағанды қаламаймын. Тып-тыныш ортада бір нәрсеге ғана назарымды аударып жұмыстағанды ұнатамын. Ал музыканы бос уақытымда тыңдаймын немесе студияға барып, музыканың сүйемелдеуімен ән айтқанды ұнатамын. Бұл – менің хоббиім.

Жуықта қандай кітап немесе мақала оқыдыңыз?

Қазір екі кітап оқып жатырмын. Біріншісі – экономика ғылымдарының докторы Мырзакелді Кемелдің шығармалар жинағының екінші томы. Екіншісі – АҚШ президенті Доналд Трамптың моңғол тіліндегі «Миллиардерше ойлау» атты кітабы.

Сіздің мінезіңіз ашық па?

Өзімді ашық, ақ көңілмін деп ойлаймын. Бірақ ақ көңілдік бизнес тұрғысында кедергілер келтіріп жатады. Бірақ мен бірқалыптылықтан ауытқып, бірде олай, бірде былай болуды қаламаймын.

Бос уақытыңызда немен айналысасыз?

Көбінде отбасыммен бірге боламын. Арасында достарыммен бірге қыдырамын. Кейде теннис ойнаймын. Адамның ұрпағына қалдыратын жалғыз мұрасы, ол –тәрбие. Сондықтан балаларыма жақсы тәрбие беруге тырысамын.

Кімнен, неден күш қуат аласыз?

Отбасымнан, балаларымнан және достарымнан. Өзіме сенім жүктеген және сенетін жақындарымнан күш қуат аламын. Ауылда мені «бас жора» деп атайды. Адамдар сізге сенсе, сол сенімнен шығу қажет. Қазақтың заңғар ақыны Мұқағалидың :

Түн маған ұйықтау үшін жаралмаған,
(Ұйықтасын сапарларын тәмамдаған).
Алдымда сапар жолы тарам-тарам,
Ұйықтасам барлығынан қараң қалам,– дегенін естен шығармаймын. Жас кезіміз қайта айналып келмейді. Денсаулық, күш қуат, жігер, өр көкіректік тұрған шақта құлайтыннан құлап, сүрінетіннен сүрініп, асатын асулардан асуымыз қажет.

Өмірде кімдерден ғибрат алдыңыз?

Алдыңа мақсат қойып, сол мақсатқа күш, жігеріңді жұмсасаң, орындалмайтын арман жоқ. Мен өмірде жетістікке жеткен қандай адам болса да, солармен әңгімелесіп, ақыл – кеңес алып келдім. Қазір оқып жатқан Доналд Трамптың кітабынан жылжымайтын мүлік нарығының қыр-сырына қанығып жүрмін.

Алдағы жоспарыңыз?

Қазір қала орталығындағы пәтер үйлер өте қымбат. Жастарды қалай арзан тұрғын үйлі болғызу қажет деген мәселелер көп мазалайды. Осы мәселе бойынша зерттеу жұмысын жүргізіп жатырмыз. Қолжетімді бағада құрылыс тұрғызбақ ойдамыз.

Өзіңіз сияқты жас кәсіпкерлерге қандай кеңес бересіз?

Өзім де бизнесім де стартап болғандықтан маған да кеңес қажет. Көп тәжірибе жинақтадым деп айта алмаймын. Бірақ ел болашағы біздің қолымызда болғандықтан жастар біздер тек ғана құлшынуымыз керек. Тағы да Мұқағали:

Ойлайыншы, не берді жастық маған?
Үйрет деп асау берді бастықпаған.
Жастық маған от берді жалындат деп,
Жастық маған оқ берді жауыңды ат деп.
Жастық менің жаныма жыр байлады.
Жастық мені жалтартпай шыңға айдады,
Жастық мені шындады, шынықтырды,
Жастық шіркін өмірді шын ұқтырды. -деп жырлағандай жастық шағымызда дүниені танып, көріп-біліп, құлап қалсақ, қайта тұруымыз қажет. Осындай албырт кезіңізде құлшыныс жасап, қателесуден қорықпаңыздар. Өзіңе деген сеніміңіз нық болсын. Қазір бизнеспен айналысқысы келетін жастарда ниет болса, идея көп. Айналаңызда тұрған заттың бәрінен жаңа бизнестік идея туындатуға болады.

Қаржы көзін тауып, нарықтық қажетілігін анықтайтын зерттеуді жақсылап жасап, бизнес бастаса, нәтижеге қол жеткізетін кәсіп түрлері көп деп ойлаймын.

Рахмет! Ісіңіз ілгері болсын!

Continue Reading
Advertisement

Сөзге тиек

Әлемде1 day ago

COVID-19 дәрігер көзімен

3 желтоқсан, KAZNEWS. Қазақпарат халықаралық ақпараттық агенттігінің шетел қазақтарының БАҚ-тарына жасаған шолуында COVID-19 дәрігер көзімен деген мақала жарияланғанын бөлісіп отырмыз....

Әлемде1 day ago

Тәржіман жас аудармашылар клубы кімдермен кездесті?

Қасиетті қара шаңырақ деп аталатын әл-Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті қашықтықтан оқыту үрдісіне көшсе де, жылдар бойы жалғасып келе жатқан...

Әлемде3 days ago

Зардыхан Қинаятұлының 80 жылдығына орай «Ұлы дала тарихы және тұлға» атты халықаралық конференция өтеді

1 желтоқсан, KAZNEWS. Белгілі тарихшы ғалым Зардыхан Қинаятұлының 80 жылдығына орай «Ұлы дала тарихы және тұлға» атты халықаралық онлайн ғылыми-тәжірибелік...

Әлемде6 days ago

Қазақ мемлекеттілігінің тарихы және Зардыхан Қинаятұлы

28  қараша, KAZNEWS. Мемлекет және қоғам қайраткері, тарих ғылымдарының докторы, Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының бас ғылыми қызметкері...

Әлемде3 weeks ago

Тұңғыш рет “Үркер” ұлттық журналистика сыйлығы шетелдегі қазақ тілді БАҚ-қа берілді

13 қараша Нұр-Сұлтан қаласында баспа, радио және интернет-журналистика саласындағы «Үркер – 2020» ұлттық сыйлығының жеңімпаздарын марапаттау рәсімі өтті. Биыл «Отандастар...

Әлемде3 months ago

Жаңа жағдайдағы Қазақстан: іс-қимыл кезеңі

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы Құрметті отандастар! Құрметті Парламент палаталарының төрағалары, депутаттар, Үкімет мүшелері! Парламенттің кезекті сес­сия­сының жұмысы...

Әлемде3 months ago

ТАҒЫЛЫМЫ ЕРЕН БІЛІМ МЕКЕНІ

Қымбатты достар! Биыл Шетелдіктердің тілдік және жалпы білім беру дайындығы кафедрасының 35 жылдық мерейтойы! Осы айтулы мерекемен Сіздерді шын жүректен...

Әлемде6 months ago

Маусымның соңында Қазақстан мен Түркия арасындағы әуе қатынасы қайта қалпына келеді

Маусым айының соңында Қазақстан және Түркия арасындағы халықаралық рейс қайта қалпына келеді. Бұл туралы Қазақпарат хабарлады. Халықаралық рейстерді кезең-кезеңімен жандандыру...

Статистика

  • 76
  • 18,562
  • 214,736

Басты назарда