Connect with us

Дерек

Нығметұлы Есей: Өмірімнің 35 жылын хирургия бөлімшесінде өткіздім

Published

on

22 желтоқсан, KAZNEWS. Жуықта ғана Моңғолия Президентінің жарлығымен Моңғолияның “Еңбек ері” атағын алған дәрігер Нығметұлы Есеймен Моңғолиялық “Өнөөдөр” басылымы өткізген сұхбатты тәржімалап ұсынамыз.

Еңбек Ері атағына қалай қол жеткіздіңіз?

-Медицина саласында 42 жыл еңбек еттім. Соның 35 жылын хирургия бөлімшесінде өткіздім. Мамандығыма құштарлығым және халықтың денсаулығы үшін жатпай-тұрмай еңбектеніп, қабілет қарымымды елім үшін арнағаныма мемлекет тарапынан берілген “баға” деп ойлаймын.

– Балалық шағыңыз, ата-анаңыз туралы айтып берсеңіз. Шабандоз бала болған деп те естідік?

– Шопан отбасында дүниеге келдім. Малымыз да көп болды. Ағайынды сегізіміз қой қырқып, шөп шауып, қозы-лақ жайып, аттың жалында өскен балалардың бірімін. Әкем бірлестік бастығынан жылқышы болуды қалаған соң біз де атқа жақын өстік. Біздің үй бие байлап, жүйрік баптайтын. Сондықтанда жайшылықта жорға мініп, той, мейрамдарда бәйгеге ат қосып, шабандоз болып жүрдім. Алты жасымнан бастап, сәйгүлікті серік еттім. Бір тойда екі бәйгеге ат қосатынбыз. Тақым талғанша атқа мініп, бәйгенің алдын бермейтін кездер де болды. Біздікі сол кездегі Цагааннуур, қазіргі Бугат сұмынына қарайтын.

– Сіз 70 жасты еңсерсеңіз де жас көрінесіз. Жұмыстан басқаға назар аудармаған соң адам қартаймайтын сияқты ма, қалай?

– Мен қарап отырмайтын адаммын. Қазір де Аймақтық орталық аурухана жұмысына мүмкіндігіме сәйкес қол ұшын беріп келемін. Қажет болса, шалғай ауылдарға шақыртумен барып тұрамын. Жекеменшік хирургиялық ауруханаларда да жұмыстаймын. Ең соңғы рет өткен наурыз айында «Нұр-Алтай» ауруханасы дәрігерлермен бірлесіп, бүйрегіне су толған, қатайған екі науқасқа ота жасадық. Жасым ұлғайғандықтан көп оталарға кірісе бермеймін. Бірақ өте мұқтаждық болған жағдайда одан бас тарту қиын. Жеке ультрадыбыстық диагностикалық құрылғы арқылы адамдарды қарайтындықтан бос уақытым болмайды. Жылына аймағымыздың 12 сұмынын екі рет айналып шығатындай жол жүремін. Қолым босай қалса, Орталық аурухананың хирургия бөлімшесіне барып, жағдайларымен танысып, ақыл кеңесімді айтып тұрамын. Өткенде астанаға бармас бұрын Елімізге еңбек сіңірген дәрігер Р. Жүністің шақыртуымен Дэлүүн, Булган сұмындарында 3 тәулік болдым.

-Зейнет демалысына қашан шықтыңыз?

-2010 жылы 60 жасқа толысымен зейнетақы тағайындаттым. Аурухана басшылығы мен бөлімшедегілерге енді зейнет демалысына кетейін деп едім, қызметтестерім: «Сізді жібере алмаймыз. Хирургия бөлімшесінің жалғыз тірегі өзіңізсіз. Біраз уақыт жұмыстай беріңіз,»- деді. Содан бері жұмысымнан қол үзбей, білетінімді айтып, кеңес беріп, білігтілігімді ел игілігіме жаратып келемін.

-Баян-Өлгийде халық арасында қандай сырқат түрлері көп кездеседі?

-Аймағымызда ауру-сырқау аздау. Тұмса табиғат пен таза су мен ауаның әсері болар. Жұқпалы аурулар басқа аймақтармен салыстырғанда орташадан төмен.

– Жергілікті дәрігерлердің көбісі «пәледен машайық қашып құтылыпты» деп, науқастарды үшінші сатылы ауруханаларға жолдайды. Сіз көбінде ондай жолды емес, науқастарды мүмкіндігінше емдеу жолын таңдайтын көрінесіз?

-1983 жылы хирургия курсын тәмамдадым. Сол кезде біздерді үлкен аурухаларға жолдап, тәжірибеден өткізетін. Мемлекеттік III орталық аурухананың Жүрек, қан тамырлары хирургы Ц.Бундан деген мықты дәрігердің жетекшілігінде тәжірибеден өттім. Бірде мен ұстазымнан «жүрек отасын жергілікті ауруханада жасауға бола ма» деп сұрадым. Ол кісі «егер жергілікті аурухана рұқсат етсе, біз сендермен бірлесе отырып, ота жасауға келісеміз» деп шын ниетімен жауап берді. Алыс-шалғайдағы аймақта хирургиялық ота жасаудың іргетасы осылай қаланды. Мен сол кездегі Баян-Өлгий аймақтық Денсаулық басқармасы басшыларымен сөйлесіп, Мемлекеттік III орталық аурухананың Хирургия бөлішесімен әріптестік келісім жасап, қарым-қатынас орнатып, көп нәрселерді үйрендік. 1984 жылы күзден бастап, жүрекке ота жасала бастады. Науқасты ұйықтатып қойып, денесін түгелдей мұзбен орап, температурасын 27 градусқа дейін төмендетіп, кеудесін тіліп, операция жасаған кезіміз де болды. Сол жылы күзде тума және жүре келе пайда болған жүрек ақауына орталық дәрігерлер қолдауымен ота істедік. Моңғолия бойынша алғаш рет аймақта жасалған алғашқы операция сол болуы керек. Ол кезде басқа аймақтарда мұндай ота жасалмайтын. 1986, 1988 жылдары өзіміз он шақты адамға ота жасадық. Сол жылдарда аймағымызда кеуде қуысына ота жасау белгілі бір деңгейге көтерілді. Маманданған дәрігерлермен бірлесе отырып, 36 операция істедік. Олардан өте көп дүние үйреніп, кәсібімізге төселіп, біліктілігімізді біршама арттырдық.

– Сонда сіз жүрек, қан тамырларына маманданған дәрігер болдыңыз ғой…

– Өзіме «егер сен хирург болсаң, барлығын да үйренуің қажетсің» деген мақсат қойдым. Соқыр ішек алғаннан бастап, ми, жүрек, тамыр, бауыр, өт, асқазан, ішек, сүйек, бүйрек деген сиқты барлық түрлі отадан жасауға күш салысамын. Ұланбатырдан Баян-Өлгийге дәрігерлер шақырып әкелу арқылы солардан көп үйрендім. Дәрігерлер қайтып кетсе де, байланыста болып, ақыл-кеңес алып тұратын едім. Мұнан соң қалқанша безі, қуық безі қатарлы сырқаттарға ота жасай бастадым дегендей барлық операцияларды аймақта жасадық.

-Аймақта оқыс жағдайлар көп болады. Мұндай кезде де көп ота жасаған боларсыздар?

-1996 жылы ауруханаға пышақталған екі азамат келіп түсті. Ер азамат 16, әйелі 14 жерден пышақталыпты. Пышақ ерінің жүрегіне тіке кіріп, өтіп кеткен ауыр жаралы еді. Ойланатын уақыт жоқ. Азаматтың кеудесін дереу тіліп, жүрегін тіктік. Қаны тік шапшып, бет ауызға шашырап, еденге жайылып кетті. Осылайша екі адамның жанын алып қалдық. Барлығы 38000 рет ота жасадым. Істемеген операциям жоқ деп айтуға болады. «Универсал трактор» дегендей жергілікті ауруханадағы жұмыстардың барлығына жегілдік. Науқасты алып жүруге келмейді, көп қан жоғалтқан деп сұмындарға шақыратын да кез көп. Жедел жәрдеммен жылдам жетіп, ота жасаймыз. Қан алмастыратын дәрігер мен анезтезиолог үшеуіміз ғана жолға шығамыз. Ауылдық жерлерде аттан жығылып, басына зақым келген, бел, омыртқасын сындырғандар көп келеді. Онда дәрігер жоқ болғандықтан өздерін өздері емдейтіндері де бар. Біздің кезімізде аймақта ультрадыбыстық диагностика дәрігері болмады. Сондықтан 1989 жылы осы бағытта білім алып, аймағымыздағы алғашқы ультрадыбыстық диагностика дәрігері атандым. Қазір жағдай жақсарды, орталықтан шалғайдағы ауруханалар әртүрлі салада маманданған жергілікті дәрігерлермен қамттамасыз етілді.

– Ауыр операция кезінде аурухана сыртына жиналған науқастың ағайын-туыстары әртүрлі мінез көрсетіп жатады. Сол сәтте сіз олармен қалай қарым-қатынас жасайсыз?

– Мен ашулана алмайтын адаммын. Ашуға булықсам, менен сөзді қойып, дыбыс та шықпай қалады. Ондай мәселеге сабырмен қараймын. Емделушілермен жылы қатынаста болған жөн. Адамдарға даяшылық жасау, оларға мейірімді көзбен қараудан асқан дүние жоқ. Бұл бір өмірдің ләззаты. Сондықтан сырқатты емдеп, жақсы нәтижеге қол жеткізумен қатар мейірімділік танытып, сабырға келтіріп, әңгімелесу өте маңызды. Мен жақсылап ойланып-толғанып барып, емдеу жасап, шынайы ниетпен еңбек етуді мақсат тұтамын.

– Медициналық білімді қайдан алдыңыз?

-1972 жылы Улаанбаатар қаласындағы Медицина техникумына түсіп, 4 жыл оқыдым. Бітірген соң Денсаулық сақтау басқармасында кадр жауаптанған маман, одан кейін Қызыл крестілер қоғамында орынбасар болып тұрып, 1977 жылы Медицина институтына қабылданып, 6 жыл білім алдым. Барлығы он жыл оқыдым. Ол кездері Моңғолия медицина жоғары оқу орнының сапасы жақсы, оқытушылар өте білікті еді. Хирургия оқытушысы П.Долгор, Б.Гоош, Д.Даваасүрэндер болды. Дәрігерлерден Еңбек Ері, Мемлекеттік сыйлық иегері Г.Нямхүү, А.Отгондалай, травматолог Г.Дэмид қатарлы жақсы адамдармен араласып, білім нәрімен сусындадым.

-Бала-шағаларың ғана емес, ағайын-туыстарыңыз арасында да дәрігерлер бар екен. Сіздерге дәрігерлік мұраға қалған ба?

– Әкелі-балалы дәрігерлер де бар. Мемлекеттік сыйлық иегері, Халық дәрігері, әйгілі хирург Ж. Хайролла мен оның балалары да бізге туыс болып келеді. Олар жүйке, жұлын жүйесінің мықты дәрігерлері. Балалардың да дәрігері бар. Көз және гинеколог дәрігерлері деген сияқты тізе берсем, біразға барады. Қызым – кіші дәрігер. Келінім – дәстүрлі, халықтық емдеу дәрігері. Маған ешкім дәрігер бол деген жоқ. Химия мен физика пәніне жақсы болғандықтан осы мамандықты таңдадым. Басты себеп – бала кезімдегі бір оқиға.

-Ол қандай оқиға?

-Орта мектепте жүргенде тізем қатты ауыратын. Содан әжем мені аруханаға апарды. Бөлмеге кірсек, әйел дәрігер отыр. Оған қаралып, кеңес алып, дәрі-дәрмек жазып берді. Бірер күннен кейін ауырсыну сап тыйылды. Жүгіріп, ойнап, мәз болып қалдым. Содан дәрігер деген не деген керемет мамандық деп ойладым. Мамандыққа қызығушылығым оянып, дәрігерлікке құмарта бастадым.

– Қызыңыз: «Анамнан бала кезімде айырылдым. Әкем бізді бағып-қағып өсіріп жеткізді,»- деп отыр. Тынымсыз жұмыстан тыс балаларға уақыт бөлу оңай болмаған болар?

-1996 жылы жарым қайтыс болды. Мен бар уақытымды адамдарды емдеуге жұмсайтынмын. Балалар өздері өсті. Тек түзу жолдан таймауларын ғана оларға ескертетінмін. Үлкен ұлым полиция ұйымында көп жұмыстап, подполковник шенін алып, демалысқа шықты. Одан кейінгісі күзет компаниясының директоры, үшінші ұлым қалада заңгер. Кенже қызым Аймақтық орталық ауруханада кіші дәрігер болып істейді.

-Қайда дүниеге келдіңіз?

-Мен Налайхда тудым. Баян-Өлгийде өсіп, ер жеттім. Жолым түскенде туған жеріме барып, аунап-қунап қайтамын.

-Бүркіт салып көрдіңіз бе?

-Әкем саятшы болды. Бүркітті балапан кезінен қолға үйретіп, аңға салған кезде бірге баратынмын. Көбінде қағушы боламын. Шың-құзды кесіп жүретіндіктен мықты ат қажет. Бала кезімізде тау тасты бірталай араладық. Көкпар тартысып, бәйгеге қатысып, балуан күрескенге не жетсін! Балалық шақта мұның бәрін де бастан өткіздік.

– Хирургия бөлімшесінде ғұмырыңыздың көбін өткізген екенсіз. Ұжымыңызға қаталдық танытқан жоқсыз ба?

-Аймақтық орталық аурухананың хирургия бөлімшесін көп жыл басқарып, кейін кеңесші дәрігер болдым. Жастарды іске жеккен сайын олар өмірден үйренеді. Оларға қатаң талап қоямын. Соның нәтижесінде бөлімшеміз көптеген жыл үздік бөлімше ретінде сыналтылды. Біздің кезімізде түрлі-түсті теледидар тапшы еді. Сыйға «Рекордтан» бастап, көп теледидар алдық. Соңында шкафтармен сыйлады. Сыйға берген дүниені бөлімшені жабдықтауға арнадық. 1990 жылы біздің көп дәрігерлер Қазақстанға қоныс аударды. Сол уақытта ауруханада травматолог дәрігер екеуіміз ғана қалдық. Бөлімшеде жалғыз жұмыстадым. Олардың көбісі тұрмысын жақсарту үшін солай бет алды. Аймақ басшылығы дәрігерлерге көшуге тыйым салса да, тоқтата алмады. Жұмыс өте ауыр еді. Сондықтан жаңа бітіріп келген дәрігерлерді жұмысқа алып, баулыдық. Ешқандай мамандық жетілдіру курсінен өтпеген, тәжірибесі аз оларды өзім тәжірибеден өткізіп, өзім үйреттім. Олар қазір халыққа танылған дәрігерлерге айналды. Солардың бірі елімізге еңбек сіңірген дәрігер Б.Бейсен. Ол қазір халық сенімін жүктеп, Парламентте депутат болып отыр. Тарыққан сәттерде жастарға сенім жүктеп, «ота жасап үйрен», «біліміңді шыңда», «мамандығыңның шебері бол» деп үгіттейтінмін. Дәрігерлердің бәрі де бірдей емес. Кейбір операцияға кірмей, «отыра тұрайын» дейтіндер де болады. Кім жағымсыз иіс ортасында болғанды қалар дейсіз?! Ота жасауға қатыспаймын деп айтпаса да, емеуірінен білініп қалады. Иіс-қоңсы жоқ сүйектің операциясына қатысады. Сондай ғана отаға қатысатын да дәрігерлер бар.

-Білікті дәрігерге шақырту көп болатын шығар?

-Қобда аймағындағы Батыс өңірлік диагностика және емдеу орталығы құрылғанда жұмысқа шақырды. Сол аймақ әкімі де, аурухана директоры да тілек білдірді. Хирург және ультрадыбыстық диагностика дәрігері болсаң деді. «Үй берейік. Балаларың оқу төлемін төлейік» деген ұсыныс жасады. Мен осы жерден кеткім келмей, бас тарттым.

-Жастарға айтар өсиетіңіз?

-Олар барлығын білеміз, қолымыздан келеді деп ойлайды. Қоғам дамып, ақпарат алатын көздер көбейгендіктен бұл да мүмкін. Білуге тиіс және жасауға болатын істер бұл дүниеде көп қой. Бастысы – сол айтқан нәрсесін іске асыра білу. Жастар сол жағын ой елегінен өткізіп көрсін. Кітаптан оқығанды білемін деп ойлауға болмайды. Соқыр ішекті алып тастайтын дәрежеге жеткен соң мен бәрін істей аламын деп өзіңе сүйсінуге болмайды. Біліктілігіңді одан сайын арттырып, біліміңді одан сайын шыңда. Кішкене нәрседен тояттанбай, көп нәрсені үйрену қажет деп айтқым келеді. Білімде шек жоқ. Қазіргі жастардың тіл үйреніп, білімін жетілдіруіне шексіз мүмкіндік бар.

Әңгімеңізге рахмет!

Дерек

Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері анықталды

Published

on

Химия бойынша Нобель сыйлығын молекулалар синтезінің жаңа әдістерін ашқаны үшін неміс ғалымы Беньямин Лист пен британдық Дэвид Макмиллан алды.

Бұл туралы Стокгольмдағы Швед корольдік Ғылым академиясының химия саласы бойынша Нобель комитеті Twitter парақшасында хабарлады.


Зерттеушілер ұзақ уақыт бойы катализатордың металдар мен ферменттер деген екі түрі ғана бар деп ойлаған. Бірақ Макс Планк көмір қоғамы зерттеу институтының директоры Беньямин Лист және Принстон университетінің профессоры Дэвид Макмиллан катализдің үшінші түрін және молекулаларды құрудың жаңа әдісін жеке жасап шыққан. Ол асимметриялық органокатализ деп аталады және кішкентай органикалық молекулаларға негізделген.

Осының негізінде жаңа фармацевтикалық препараттарға зерттеу жүргізіледі, сонымен қатар, химияның экологиялық жағынан таза болуына әсер етеді.

“Катализдің бұл тұжырымдамасы қандай ірі жаңалық болса, соншалықты қарапайым да жаңалық. Себебі көп адам бұл туралы неге бұрын ойламағанбыз деп сұрайды”, – деді Нобель химия комитеті төрағасы Йохан Оквист.

2020 жылы марапатты геномды редакциялау әдісін дамытқаны үшін Берклидегі Калифорния университетінің қызметкері Дженнифер Дудна мен Макс Планк қоғамы жұқпалы биология институтының қызметкері Эммануэль Шарпантье алды.

Бұған дейін физика саласындағы Нобель сыйлығының лауреаттары анықталды, оны Сюкуро Манабе мен Клаус Кассельман, сонымен қатар, күрделі жүйелерді, соның ішінде климатты зерттегені үшін Джорджио Паризи алды.

Continue Reading

Дерек

Моңғолиялықтар қараша айында неше күн демалады?

Published

on

05 қазан, KAZNEWS. Моңғолиялықтар қараша айында демалыс және мереке күндерін қоса есептегенде 10 күн демалады.

“Шыңғыс ханның дүниеге келген қыс айының бірінші жұлдызы” 

Күнтізбе бойынша Шыңғыс ханның дүниеге келген қыс айының бірінші жұлдызы 5 қарашаға сай келіп отыр. Бұл күн моңғолиялықтар үшін ресми түрде демалыс күні болып есептеледі.

Биыл Ұлы Моңғол Империясының негізін қалаушы Шыңғыс ханның туғанына 859 жыл толады.

Мемлекет басшылары бұл күні Шыңғыс хан ескерткішіне құрмет көрсетіп, күрес сайысын ұйымдастыруды дәстүрге айналдырған.

Бұл күнге орай мемлекет және қоғамға зор еңбегі сіңген, ұлттық береке бірлікті нығайтқан, ұлттық құндылықтарды әлемге танытуға үлес қосқан Моңғол елінің азаматтары Моңғолияның ең жоғарғы ордені «Шыңғыс хан» орденімен марапатталады.

Өткен жылы “Шыңғыс хан” орденімен ғарышкер, Кеңес Одағының және Моңғол Халық Республикасының Батыры Жүгдэрдэмидийн Гүррагчаа марапатталған болатын.

“Республика күні”

1924 жылғы 26 қарашада Моңғолияның тәуелсіз және егемен мемлекет ретінде “Моңғол Халық Республикасы” атауымен орнаған және алғашқы конституциясы қабылданған.

Күнтізбе бойынша биыл “Республика күні” жұма күніне сәйкес келуде. Елде бұл күні халыққа демалыс беріледі.

Continue Reading

Дерек

Интернетте жиналған ақпарат қайда сақталады?

Published

on

Интернет – миллиондаған терабайт ақпаратқа толы терең мұхит. Күн сайын адамдар ғаламторға көптеген бейнелерді, суреттерді, құжаттарды және басқа мазмұнды ақпараттарды жүктейді. Оларды көптеген жылдар өткен соң да оңай табуға болады.

Біртүрлі қойма

Белгілі бір сайтта көруге болатын барлық ақпарат мамандандырылған компьютерлерде – үлкен көлемдегі жадымен жабдықталған серверлерде сақталады. Олар бар контентті өңдейді, сақтайды және пайдаланушыға жеткізеді. Құрал адамның тікелей араласуынсыз автономды түрде жұмыс істейді.

Контенттің өзі қатты дискілерде жиналады. Біреу қалаған сайтты сұраған кезде, компьютер алдымен DNS серверіне кіреді, ол домендік атау бойынша қажетті IP-адресті табады және сізді қызықтыратын сайтты ашуға мүмкіндік береді.

Google ақпараттық қоймасы әлемдегі ең үлкен қоймалардың бірі (Айова, АҚШ)

Пайдаланушы мұндай серверден неғұрлым алыс болса, сұраныс оған соғұрлым ұзақ жетеді. Сервердің жауап беру уақыты интернеттің жылдамдығына байланысты. Интернет неғұрлым жылдам болса, біз ақпаратты тезірек аламыз.

Серверлік желі – бұл интернеттің өзі. Активтердің барлығы деректер орталығында – серверлер мен коммуникация орналасқан мамандандырылған ғимараттарда сақталады. Қысқаша айтсақ, бұл жақсы  қорғалған деректер банкі. Деректер базасының ұқсас репозиторийлері кез келген ірі қалада бар. 1957 жылы Кеңес Одағы Жердің жасанды серігін ұшырғаннан кейін, АҚШ Қорғаныс министрлігі ақпаратты тасымалдаудың сенімді жүйесі қажет деп шешті. АҚШ алдыңғы қатарлы зерттеу жобаларының агенттігі (ARPA) осы мақсатта компьютерлік желі құруды ұсынды. Бұл желіні құру Лос-Анджелестегі Калифорния университетіне, Стэнфорд зерттеу орталығына, Юта штатының университетіне және Санта-Барбара қаласындағы Калифорния штатының университетіне тапсырылды. Компьютерлік желі ARPANET деп аталып, 1969 жылы аталған төрт ғылым орталықтарын біріктірді, барлық жұмыстарды АҚШ Қорғаныс министрлігі қаржыландырып отырды. Одан соң, ARPANET желісі жылдам дамып, оны ғылымның әр түрлі салаларындағы ғалымдар қолдана бастады.

Деректер орталығы қалай жұмыс істейді?

Деректер орталығы коммерциялық негізде жұмыс істейді. Қатты дискідегі орын жалға беріледі. Осылайша жалға алынған серверде немесе оның кішкене бөлігінде жиналатын ақпараттың веб-сайтын құруға болады.

Сақтау қоймаларының жұмысы қатаң реттеледі. Деректер орталықтары үздіксіз электрмен қамтамасыз етілген. Электр энергиясының кенеттен өшуі дизельді генераторлар мен ауыр айналмалы дөңгелектер түріндегі қауіпті болдырмайтын инерциялық батареялармен қамтамасыз етіледі.

Деректер орталығы

Қоймалар заманауи өрт сөндіру және салқындату жүйелерімен жабдықталған. Жұмыс кезінде серверлер жылу шығаруға байланысты қызып кетеді. Бұған жол бермеу үшін кондиционер мен желдету жүйесі бөлмені ұдайы суытып тұрады.

Осылайша, Интернетте жиналған барлық мәліметтер базасы осы орталықтарда орналасқан.

Т. Раушанұлы

Continue Reading

Дерек

Саяхатшы Х.Энхтайван: Ікей батыр туралы не білеміз?

Published

on

04 қыркүйек, KAZNEWS. Саяхатшы Х.Энхтайван әлеуметтік желісінде Ікей батыр Мәзімұлы туралы қызықты жазба жариялап, қазақтың қайсар ұлы туралы мәліметпен бөлісіп, жастарға батыр туралы кеңірек оқуға шақырды.

Баян-Өлгий аймағына саяхаттап барған жастардың бәрі осынау керемет ескерткіштің жанында тұрып суретке түсіп жатқаны байқалады. «Кімнің баласы, не үшін осылай мәңгілік естелікке айналған…» деген ой кейбіреулерді мазалағаны сөзсіз. Бұл Моңғол Халық Республикасының батыры, қазақ халқының қайсар ұлы Ікей Мәзімұлының ескерткіші.

1939 жылы Жапония милитаристері Моңғолия жеріне Халхин ғол бойында басып кіргенде Ікей Мәзімұлы соғысқа Л.Дандар басқарған 6-атты әскер дивизиясының 15-полк командирі ретінде қатысады. 1939 жылы 24 шілдеде Ікей Мәзімұлы жаудың қорғаныс шебін бұзып кіру бұйрығын алады. Ротасын бастап, самурайлардың шебін бұзып, қорғанысын тас-талқан етіп, зеңбіректің дөп тиген оғынан жараланып, соңғы демі шыққанша шабуылдап, отан үшін ерлікпен қаза табады.

Халхин гол соғысының аңызы Л.Дандар батыр жазушы С.Дашдооровқа берген сұхбатында: “Мені батыр дейсіңдер. Бірақ нағыз батыр – Мәзімнің Ікейі еді. Соғыс аяқталғанға дейін мен Ікейдей батырға кездескен емеспін. Ол соңғы бір тамшы қаны біткенше ротасын бастап майданда ерлік көрсетті…” деген. Кейін Халхин гол соғысының даталы мерекесінде Дандар батыр соғыс болған жерге барып Ікей батырдың жүрек шымырлатар тағдырын еске алып, тоқтамай жылаған деседі.

Ікей Мәзімұлы 1911 жылы Баян-Өлгий аймағының Дэлүүн өлкесінде туған. 1932 жылы өз қалауымен Моңғол Халық Армиясы сапына қабылданып, әскери өмірін Улаанбаатар қаласындағы Хужирбулан әскери горнизонында қатардағы солдаттан бастап, кешікпей Улаанхуарандағы Әскери жоғары мектепке қабылданады. Әскери мектепте оқып жүріп 1932 жылы батыс аймақтарды қамтыған ламалар көтерілісін жаншуға қатысып, ерлік көрсеткені үшін Бас қолбасшы Г.Дэмид тарапынан алмас қылыш, майдан медалдарымен сыйланады.

Әскери жоғары мектепті 1934 жылы бітірген Ікей әуелгі қызметін Улаанхуарандағы І атты дивизияның ІІ полкінде бөлімше басшысы, 1934-1939 жылдары Улиастайдағы атты әскерлер дивизиясында оқытушы қызметін атқарып тұрып 1939 жылдың мамыр айында Халқын-гол майданына аттанып, Тамсагбулагтағы IV дивизиясының II рота командиріне тағайындалып майданға қол бастап кірген. Шілденің 3-і күні Баянцагаан шайқасында асқан ерлік көрсетіп, Кеңес, Моңғол әскерлері арасында «Айбынды қыран» атанып ерекше құрметке ие болған.

Мәзімұлы Ікейге 1979 жылы Халхин гол соғысының 40 жылдық даталы мерекесінде “Моңғол Халық Республикасының Батыры” атағы берілген болатын.

Моңғол халқының қайсар ұлы, МХР-ның батыры Мәзімұлы Ікей туралы моңғол тілінде жарық көрген «Догшин бүргэдийн дууль», «Экей баатрын зүрхний гал» атты мақалаларды оқуды ұсынамын.

Continue Reading

Басты назарда