Connect with us

Моңғолияда

Моңғолия азаматтарын қайтару үшін Уханьға арнайы ұшақ жіберді

Published

on

KAZNEWS – Қытайдың Ухань қаласында қалып қойған моңғолия азаматтарын елге жеткізу үшін МИАТ компаниясының арнайы борты жіберді.

Бүған дейін Сыртқы істер министрлігі Бейжіңдегі елшілік арқылы ҚХР-ның Сыртқы істер министрлігіне нота жолдаған болатын.

Ал, ҚХР-ның Үкіметі Ухань қаласындағы шетелдік азаматтарды эвакуациялау мәселесін шешкенде оларға денсаулық сараптамасын жасалуын, сол азаматтар арқылы аурудың тарап кетпеуін қадағалау қатарлы қажетті шаралар қолданылғаннан кейін сұраныстарын қанағаттандыратын айтқан.

Ал, Моңғолия Денсаулық сақтау министрлігі Ухань қаласында Моңғолияның 32 студенті оқиды. Оларды елге келген сәтінен тұрақты мекен жай бойынша тексеруден өткізіп, ауруханада белгілі уақытпен бақылауда ұстайтын жоспарын жариялады.

Ухань қаласынан азаматтарын алу туралы сұранысты АҚШ, Франция, Жапония, Оңтүстік Корея, Қазақстан қатарлы 10 ел ҚХР-ның үкіметіне жеткізген.

Моңғолияда

Дүниежүзілік банк: Моңғолия экономикасының өсімі 0.5 пайызға төмендейді

Published

on

KAZNEWS – Дүниежүзілік банк Моңғолия экономикасына қатысты болжамын жариялады. Сарапшылар 2019 жылы басталған Моңғолия экономикасының құлдырауы биылда жалғасады деп отыр.

2018 жылы 7.2 пайыз, 2019 жылы 5.8 пайыздық өсім көрсеткен экономика өсімі 2020 жылы 5,3 пайызға дейін төмендейді.

Дүниежүзілік банк сарапшылары мұндай болжам жасауымен қатар коронавирус салдарынан еліміз экспорты уақытша тоқтаған болатын.

Continue Reading

Моңғолияда

Моңғолия Қытайға көмек ретінде 30 мың бас мал берді

Published

on

KAZNEWS – Моңғолия Президенті Халтмаагийн Баттулга бүгін ҚХР-на іс-сапармен барып қайтты.

Mongol.cri.cn мәліметі бойынша Бейжің қаласында екі мемлекеттің басшылары кездесу өткізген. Кездесу барысында ҚХР-ның төрағасы Ци Жиньпин “Біздің елдің Үкіметі мен халқы жаңа тәжівирусына қарсы іс-әрекет етуде. Бұл сәтте Моңғолия Үкіметі мен халқы бізге көмек қолын созып отырғанына алғыс білдіреміз.

Қытай-Моңғолия екі ел бір-бірін қолдап, бірге қиын кезеңді еңсеруіміз керек. Моңғолия Президенті Х.Баттулга сіз коронавирус тарағаннан кейін ҚХР-на жоғары деңгейдегі іс-сапармен келген алғашқы мемлекет басшысы болып отырсыз. Сіздің сапарыңыз Қытай халқын шын ықыласыңызбен қолдауыңыздың бір дәлелі болмақ” – деді.

Моңғолия Президенті Х.Баттулга өз сөзінде “Достық және мәңгілік көршілік қарым қатынастағы Моңғол халқы бұл ауыр кезеңде Қытай халқымен бірге екенімізді жеткіземін.” -деді. Сондай-ақ, вирус тараған уақыттарда Моңғолия Үкіметі ҚХР-на көмек қолын созу мақсатында “Мәңгілік көршіге көмектесу” акциясын ұйымдастыру арқылы Моңғол халқынан осы жолғы сапар аясында 30 мың бас мал /қой/ сыйлап отырғанын, және Қытай халқына жақсылық тілейтінін айтты.

Кездесуде тараптар коронавирус мәселесі тек бір елдің ғана мәселесі емес. Сондықтан бірлесіп әрекет ету жөнінде пікір алмасты.

Қытайдың Sina Weibo әлеуметтік желісіне қойылған жаңалықты 100 млннан астам адам оқыған және оған моңғолияға алғыс айтқан адам саны көп. Оқырмандар “30 мың қой Қытайда 60 млн юаньға /8.65 млн ақш.доллары/ бағаланады. Моңғолия дамушы ел болса да нақты көмек көрсеткен екен.” -деп жазады.

Continue Reading

Моңғолияда

Моңғол халқының жаңа жылды қарсы алуы

Published

on

Ескі жыл кешін шығарып салу моңғол халқының ұлы мейрамы Шағанның алдынғы күні қызыл шұнақ аязды қыстың аяғы, ескі жылдың соңғы күніне дөп келеді. Бұл күні аспанда ай қорғалап, түн қараңғы болады. «Битүү» немесе ескі жылдың кешінің алдында халық киетін ұлттық шапанын, мінетін атын әзірлеп, отырған қонысын, тұратын үйін тазалап, әйелдер бет әлпетін, шашын жөндеп, пештің күлін шығарады.

Кешке үйдің оң жақ босағасына үш қауырсын шаншылады. Мұны халық ақ қасқа қашырға мінген “Балданлхам бурхан” көзді ашып жұмғанша ғаламды айналып келіп, адамдарға бақ пен бақыт, ырыс пен құт сыйлап, көлігін сусындатады деп ырымдап қояды. Тәңірдің шаңыраққа енуіне жол ашу үшін маңдайшаның дәл ортасына қасиетті ақ тас қойылады. “Шын шайтан үйдің теріс жағынан кіреді” деп, артқы белдеуге қараған қыстырып қоятын да салт бар. Әр өңірдің дәстүрі әрқалай болғанымен, тарихта таңбалануына қарағанда кешкі астың бас табағына жағы айырылмаған бас, кейде төстік қойылады. Егер төстік асқан жағдайда оның басын жоғары қаратып, жанына жауырын, үлкен сүбе, асық жілік, кәрі жілік тартылады. Ал бас қойған кезде көкеністен пияз, у сарымсақ бар болса, құстың қолын қойып, сүбе, асық жілік, кәрі жіліктің біреуін кешкі аста ұсынады.

Басты отағасы таңдайынан, зайыбы езуінен ұстап, «бір ауызды болдық» деп жағын айырумен ескі жыл кешін шығарып салу рәсімі басталады. Осы рәсімнен кейін ескі жыл есіркеп, жаңа жыл жарылқасын деген тілек айтылып, бітеулей асқан бас сорпасына мәнті, тұшпара тәрізді бітеу тағамдар салып, «битүү» аяқталғанға дейін желінеді. Алғашқы жұлдыз көрінген сәтте ақ тағам арнайы әзірленген «битүү» сыйлы асын жасай бастайды. Ең әуелі тәңірпұт жанына сүт, сүбе, асық жілік, тоқашпен бір, ақтағаммен бір табақ жасалып қойылады.

Ескі жылды шығарып салуда ойын сауық та ерекше орын алады. Мұндағы ең маңыздысы — көнеден жалғасып келе жатқан асық ойындары. Ақсақалдар ертегі аңыз айтып, балалар ойыншықтар құрастырып, ат, түйе жарыстырып ойнайды.

Жыл басы жаңа күнді қарсы алу.

Жылдың бірінші жаңасының таңы “боз құбаң” немесе “қу ағаш” күні деп аталатындықтан оның молшылық әкелуі үшін ас-тағам мен ақты көп әзірлеп, жақсы көңіл күймен қарсы алып, ырысты күнге айналдырады. Бұл сол жылы қандай жаман күн болса да, одан ешкім зардап шекпесін деген ишараны білдіреді. Моңғолдар атып келе жатқан күн, толған ай, жаңа жарған гүл, қайтқан құсты бақыт әкелетін қасиетті көрініс деп бағалайды. Шаған айының бірінші жаңасының таңында адамдар қараңғылық шеті сөгіле тұрып, Түңілдік ашып, шайын асады. Шай ішер алдында бітеу асылған қойдың басын ерлі-зайыпты үй иелері жағын айырып:

“Барлық дүние ағарды,

Бітеу нәрсе ашылды,

Ескі жыл шықты,

Жаңа жыл кірді деп”,- тәңірпұттың қасына қояды. Сондықтан да ерлі-зайыптылар «бір ауызды» делініп, бұл күні бір-бірімен сәлемдеспейді. Мұнан соң отағасы обаға шығып, табиғат ана, жер-суға тағзым етіп, бағыттың жаманы батыс солтүстікті тастап сиынады. Отағасы үйіне келіп, бала-шағасы, отбасымен сәлемдеседі. Күн шыққан соң елағасы, ақсақалдарға сәлем береді. “Қадақ” ( өлшеніп кесілген пұл) ұстап сәлем берудің де өзіндік жора – жосыны бар. “Қадақтың” көбінесе адамдарға ұзақ ғұмыр сыйлаушы Аюуш бұрхан бейнеленген және «барынзыд», «нанзыд», «вандын», «соным», «даш» қатарлы түрлері болады. “Қадақ” алған адам оны бүктеп, ерекше қастерлеп, құрметтеп сақтап қояды.Үлкен адамның шынтағынан демеп сәлемдесу қимылмен сыйлап тұрғанның ишарасын білдіреді. Ал қариялар қолын алға созып, алақанын жоғары қаратып сәлем алады. Бұл — ақсақалдың ақ алғысы мен бақыт тілегенінің белгісі. Сәлемдескенде үлкен кісісі бар үйдің есік алдынан, далада кездессе, өзен судың ағысты жерінің аяғына барып дидарласады. Егер жасы шамалас екі адам кезіксе, біріншіде көп баласы барына құрмет көрсетіледі. Жаңа табалдырық аттаған жыл жайлы әңгімелесіп:

“Тай жалды,

Торпақ шымыр,

Тоқты құйрықты,

Тайлақ өркешті,

Табын қоңды,

Ас нәрлі жаңа жылды жақсы қарсы алдыңыздар”,- деп амандық-саулық сұрасады.

Шағанға әзірленген асты үлкен және кіші деп екіге бөледі. Үлкен ас деп жиған тоқаш, тәтті – кәмпит, ақ тағам салынған табақты айтады. Ал кіші асқа төстік, асық жілік, кәрі жілік, жауырын, сүбеден жасалған табақты жатқызады. Мұны “бітеу ас” деп те атаған.

Үлкен дастархан жасағанда таба тоқашты бес, жеті және тоғыз қатармен жияды. Тақ санмен жинаудың сыры өмір бақытпен басталып, баянды аяқталсын деген тілекте жатыр. Хан сарайында, мемлекеттік қабылдауда, үйлену тойында табақтағы таба тоқашты тоғыз қатармен жинаған. Сондықтан да шаған дастарханын кез келген үй тоғыз қатармен жия бермейді . Егер таба тоқашты тоғыз қатармен жинаған адам болса, оны “өзін жоғары санап тәңірге қарсы шықты” деп санаған. Ал жеті қатармен ауылдың ең үлкен қариясы бар үй жинаған. Тоғыз саны тәңірдің, жеті саны жердің мағынасын беретін көрінеді. Солай болғандықтан да ауыл ақсақалы немесе атасы жеті, әкесі бес, баласы үш қатармен үлкен дастарханның тоқашын жинау жосыны бар. Моңғол отбасы дастархан басына қайткенде қой жаясын қоюы міндетті емес. Шағанға жасалған асты дәстүр бойынша “бодық”, үлкен бүтін, орта бүтін, кіші бүтін деп төртке бөлген. Моңғолдардың ең сүйікті асының бірі — ішіне қызған тас салып, бітеу пісіретін қойдың “бодығы”. Бұл тағамды ертеден тәңірге мінажат ету және мемлекеттік салтанатты меркелерде қолданып келген.Ал үлкен бітеуге қойдың жаясы, төстігі, басы, жауырыны, сүбе және қара қабырғасы, арқа, белдемесі жатқызылады. Сонымен қатар тез пісетін тұшпара да әзірленеді. Сондай – ақ Шағандағы ерекше қастерленетіні – ақ тағамдар сүт, сары май, “құтпен дәмделіп” жасалған бидай, тары қатарлы астық түрлері қосылған көже де дастархан шырайын аша түседі. Ауыл аймақ халқы келіп сәлем беретін ақсақалдар әр үйден дәм алып келіп,өздері әзірлейтін асқа қосып, астың астына от жағады. Осыдан кейін әзір болған асты жасының үлкенінен бастап үлестіреді. Одан ” бір адам үш немесе жеті рет жесе жақсы” деп ырымдап, аз-аздан қостырып ішеді. Шағаннан кейін де арнайы әзірленген асты біраз тәулікке дейін жеткізсе, сол жылы молшылық болады деген де ұғым бар. Бұл мейрамдағы халықтың бір-біріне сәлем беруі, аман-саулық білісуі, қонақ болуы, бір – біріне кешірім жасауы, тазалықты әспеттеуі, үй шаруасын ретке келтіруі, жастардың ұлттық жөн — жосынды ұстануы қатарлы көптеген ұлағатты қасиеттері мерекенің сәнін келтіре түседі. Жаңа жылдың 4-күні мейрам аяқталды деп есептелініп, әзірленген ас тағам жинаналып, шағын дастархан жасалынады. Егер ол үйден алыс жолға кеткен адам болса, мәнті, тұшпара, тоқаш, кәмпит, ішімдіктен оған өз үлесін қояды.

Шаған мейрамындағы тыйымдар

Жаңа жылды қарсы алу күндері ашу шақыру, ысырапшылдық, ұрыс-керіс үшеуіне ерекше тыйым салынады. Іс тігу мен ескі киімді жамап киюге де шектеу қойылады. Арақ ішіп мас болу, жанжал шығару, жаңа жыл тағамына үй иесінің рұхсатынсыз , «Астан алыңыздар» дегенге дейін табақтан дәм алуға болмайды. Моңғолдар көнеден бері шаған кезінде кандай бір нәрсе ұнтақтап дыбыс шығару мен отын су әзірлеуді әдет қылмаған. Әсіресе, шаған мерекесінің үшінші жаңасына дейін су алғалы барса, нағашысына қауіп – қатер төнеді деп көрген. Сол күндері жылап-сықтап, ренжісетін болса, жыл бойы жанжалдасумен өтеді. Егер шаған айының бірінші жаңасында біреудің үйіне қонып қалса,сол жылы қонақтаумен жүреді. Мейрам күні беймезгіл ұйықтауға, жатуға рұқсат етілмейді, жыл бойы сау болсын деп, тіпті, төсек тартып жатқан сырқаттың өзін төсегінде отырғызып киіндіріп қоятын дәстүр бар. Айдың жетінші жаңасында ауыл аралау, қонаққа бармау керек, ол күні көкке ақ шашып, жеті қарақшы жұлдызына тәу етеді. Шаған айының алғашқы күндері, әсіресе, 1,2-сінде жолға шығу, жылау, жеті жаңасында аға ,бауыр, ағайын туысына қонаққа бармау қажет. Өйткені бұл күндер сәтсіз күн деп есептеледі. Несие, қарыз ақша алу, түннен қалған шоқпен от жағу, түнде сәлем беру де дұрыс емес.

Ал жаңа жылды қарсы алу кешінде мал сою, асты шала жеу, түкіріну, малды қорадан тысқары түнету, аш жату, кішкентай сәбиді есімімен шақыру, киім – кешек пен ыдыс аяқты далаға тастауға болмайды.

Жаңа жыл тек жақсылық әкелсін!

Аударған журналист Сәбет Насырұлы,

« Нийгмийн толь/Қоғам айнасы/ » газеті

Сурет: Eagle.mn

Continue Reading

Моңғолияда

ҚР Елшісі Жалғас Әділбаев халықты шаған мерекесімен құттықтады

Published

on

KAZNEWS – 2020 жылы 21 ақпанда Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Жалғас Әділбаев Моңғолия халқының ұлттық шаған мерекесіне орай құттықтау жолдады.

Continue Reading
Advertisement

Сөзге тиек

Кітаптан үзінді...4 weeks ago

Клаус Шваб: Төртінші индустриялық революция

Авторы: Клаус Шваб Аудармашылар: Ақыш Н.Б., Бимендиева Л.Ә., Матыжанов К. І. Ілкі бағдарламаны төрткүл әлемнің небір ақылгөйлері мен даналарының таңдайын...

Әлемде4 weeks ago

Фото: Маскалы әлем

KAZNEWS – Коронавирустық инфекциясын жұқтырған адамдардың саны 9000-нан асып, Қытайда 213-і көз жұмған. Дүниежүзінде аталмыш вирус Қытайдан бөлек 18 елде...

Әлемде4 weeks ago

Қазақстан Қытаймен 72 сағаттық визасыз режимін уақытша тоқтатты

Қытай азаматтарына қатысты 72 сағаттық визасыз режим туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 27 қаңтардағы № 10 қаулысына сәйкес, Қытай...

Әлемде1 month ago

Коронавирустың неден жұққаны анықталды

Ғалымдар Қытайда тараған коронавируске генетикалық талдау жасады. Бұл туралы зерттеу Journal of Medical Virology басылымында жарық көрді,- деп хабарлайды Nege...

Әлемде1 month ago

ҚР-ның Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Абай және ХХІ ғасырдағы Қазақстан» атты мақаласы

Биыл Абай Құнанбайұлының туғанына 175 жыл толады. Халқымыздың ұлы перзентінің мерейтойын лайықты атап өту үшін арнайы құрылған комиссия дайындық жұмыстарын...

Әлемде2 months ago

Айман Бекболатқызы «Owlypia-2019» халықаралық сайысында үздік атанды

KAZNEWS – Баян-Өлгий аймағының оқушысы Айман Бекболатқызы 7 желтоқсанда өткен «Owlypia-2019» халықаралық сайысының онлайн нәтижесінде үздік үштіктен көрініп, 2020 жылы...

Әлемде2 months ago

Импичмент деген не?

Massaget.kz Дональд Трамп – конгресс өкілдерінің Палатасы импичмент жариялаған АҚШ тарихындағы үшінші президенті. Оның қызметінде қалу-қалмауын келесі жылдың қаңтар айында...

Әлемде3 months ago

Моңғолияда тұратын қазақ бизнесмен Алматы қаласында «All Math Y» деп аталатын оқыту орталығын ашты

KAZNEWS – Моңғолияда тұратын қазақ бизнесмені Turan World компаниясының директоры Ерболат Әшікұлы Қазақстан Республикасының Алматы қаласына өзінің  компаниясының филиалын ашып,...

Басты назарда