Connect with us

Моңғолияда

Намбарын Энхбаяр: Көреген және батыл болудың себебі

Published

on

30 қараша, Улаанбаатар – KAZNEWS. Моңғолияның үшінші Президенті Намбарын Энхбаярдың “Тұңғыш Президент күні” – не орай жазған “Көреген және батыл болудың себебі” туралы мақаласын ұсынамыз.

1. Қазақ халқының мейірімділігі, кең көзқарастығы жөнінде

2012 жылы Қазақстан тарапы жыл сайынғы 1 желтоқсан күнін – «Тұңғыш Президент күні» мемлекеттік мереке күні ретінде белгілеп, атап өтіп келе жатқанына бірнеше жылдың көлеміндей болып отыр. Бұл күні Қазақстанның Тұңғыш Президенті – Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың еңбегі мен жетістіктерін бағалауға арналған көптеген іс-шаралар ұйымдастырылса да, мерекенің басты мәнісі – көпұлтты Қазақстанда бітімгершілік пен бейбітшілікті нығайту болып табылады. Осыған байланысты, мен Қазақстанның Тұңғыш Президенті– Нұрcұлтан Әбішұлы Назарбаевпен кездесуімді еске алып, жеке естелігіммен бөлісуді жөн көрдім.

Жас кезімде болған Қазақстан мен қазақ халқына қатысты басымнан кешкен екі оқиға менің жадымда мәңгі сақталады…

1975 жыл. Мен 17 жасымда Мәскеудің Әдебиет институтына оқуға түсіп, сол жылы Солтүстік Кавказдың Қабарда-Балқариядан келген Махти есімді менен 10 жас үлкен жігітпен танысып, екеуіміз дос болып, Мәскеудің Әдебиет институтының жатақханасында 5 жыл бірге тұрдық. Сол кезде Махтидің мойнында үлкен тыртық болды. Бір күні мен одан мойнындағы тыртық жөнінде сұрағанда, ол былай деп жауап берді: «Мен Қазақстанда дүниеге келгенмін. Сталин балқарларды қылмыскерлер деп жариялап, олардың барлығын туған жерінен күштеп шығарып, Қазақстанның шөл даласына қуып жіберді. Көптеген адамдар жолда қаза тапты. Сол кезде біз алдымен шұңқыр қазып, жер астындағы баспанада (орыс тілінде-землянка) тұрдық. Кішкентай кезімде мені шаян шағып, өлім аузында қалғанда, анамның емдеуінің арқасында аман қалдым. Содан кейін мойнымда тыртық қалып қойды. Балқарлар шөл далада қалғанда көп азап шекті. Біз 1956-шы жылға дейін Қазақстанда тұрып, Хрущевтің басқаруы кезінде ғана Отанымызға оралдық. Сол қиын қыстау кезеңде қазақтар бізге көп қол үшін берді. Егер қазақтардың көмегі болмағанда, көптеген балқарлар жойылар ма еді… Біз, Балқарлар қазақ халқына сол үшін ризашылығымызды білдіреміз.»

Мәскеуге келгеннен кейін көп ұзамай әдеби ортаға ғана емес, сол кездегі Кеңес Одағының барлық зиялы қауымдарына қатысты дау-дамай туды.

Қазақтың әйгілі ақыны Олжас Сүлейменов ұзақ жылдар бойы жазған «Аз и Я» (ежелгі славян тіліндегі «Аз» сөзі орыс тілінде «Я» және моңғол тілінде «би» деген мағына береді. Ақын «би» деген бір мағыналы «Аз» және «Я» деген сөздерді ұштастырып, туындысын орыс тілінде «Азия», яғни моңғол тілінде «Ази» деп атауы арқылы Азия мен Азиялықтардың үлкен көрші мемлекеттердің тарихы мен мәдениеті, сондай-ақ жалпы адамзаттың қоныстанған өркениетіне айтарлықтай әсер еткендігін көрсеткісі келген екен) туындысын басып шығаруының соңы дау-дамайға әкеп соқтырды. Бізге Орыс әдебиетінен сабақ берген профессор Юрий Селезнёв (Ф.Достоевскийдің шығармаларын зерттеуші, танымал аудармашы. Өкінішке орай, өте жас кезінде, 1984 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды) сабақ кезінде Олжас Сүлейменовтің шығармасын сыңға алғаннан кейін барлығымыздың қызығушылымыз артып, О.Сүлейменовтің шығармасын оқығымыз келді. Кеңес Одағында О.Сүлейменовтің шығармаларына тыйым салынып, ақын «Аз и Я» туындысын жазғаны үшін қудаланып, сол кездегі Кеңестік Қазақстанның басшысы Д.Қонаев Кеңес Одағының басшысы Л.Брежневпен сөйлесу арқылы ғана қудалануды жеңілдеткен тарихы да бар.

Еуропа көзқарастық тұрғыда емес, Азиялық көзқарастық тұрғыда анықтап көрсе, көшпелі түріктер тұрғысынан Ресейдің әйгілі «Игорь жасағы туралы жыр» шығармасын оқып қарасақ, көшпенділердің қоныстанған өркениетке айтарлықтай әсер еткендігін аңғаруға болады. Осылайша, қазақ жазушы-зерттеушісі туындысының арқасында біздер –студенттер, кез келген дүниені кең көзқараста, толық бейнеде көрудің маңызды екендігін түсінген едік.
Осылайша, менің жадымда қазақ халқы мейірімді, жанашыр адамдар деген түсінік қалыптасып, қазақ жазушысының Орыс тарихы мен мәдениетінің ең іргелі шығармаларының бірі «Игорь жасағы туралы жырды» Азиялықтар, әсіресе көшпенділер тұрғыда оқып, көптеген қызықты тұжырымдамалар жасап, орыстың жазушы, зерттеушілерімен орыс тілінде пікір таласып, батылдық танытқандығы есімде сақталды. Бұл оқиғалар Кеңес Одағында болған.

2. Тәуелсіздікті жариялаудың ұлы тағдыры

Кеңес Одағы 1990-шы жылдардың басында ыдырады. 1991 жылы Ресей Федерациясының Президенті Б.Ельцин, Украинаның Президенті Л.Кравчук, Беларусь Жоғарғы кеңесінің төрағасы С.Шушкевич, Минскінің маңайындағы Беловеж орманында келіссөздер өткізіп, «Беловеж келісіміне» бірге қол қойып, Кеңес Одағының ыдырауын рәсімдеу арқылы көп ұзамай Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы атауымен тарихқа енгізілді. Кеңес Одағы қала беруге болар ма еді, әлде жоқ па еді, Кеңес Одағының ыдырауына кім кінәлі?, – тәрізді сұрақтар талқыланып, ол үлкен тақырыпқа айналды. Осы мақала да мен Қазақстанның Тұңғыш Президенті– Нұрсұлтан Назарбаевпен кездесуім жөнінде бөлісіп отырғандықтан бұл үлкен тақырыпты әрі қарай қозғамағаным дұрыс болар. Алайда, Ресей зерттеушілері, Кеңес Одағы ыдыраған сол қиын қыстау кезеңде, Кеңес Одағында тұңғыш және жалғыз рет өткен референдумға барлық сайлаушылардың 80%-ы қатысып, олардың 76%-ның КСРО одағын жаңартып, сақтап қалу жөніндегі ұсыныстарын құрметтеп, Кеңес Одағын жаңа Конституцияға сәйкес өзгертіп, сақтап қалуға тырысқан Нұрсұлтан Назарбаевтың құлшынысын жоғары бағалаған.

Алайда, Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін, құрамындағы республикалар, оның ішінде Қазақстан да өз тәуелсіздігін жариялап, Тұңғыш Президенті болып Нұрсұлтан Назарбаев сайланған еді. Тәуелсіздік алу – елдің бүкіл саяси, әлеуметтік және экономикалық жүйесін қайта құру деген сөз. Бұл дегеніміз аса үлкен еңбекті талап ететін процесс. Нұрсұлтан Назарбаев дәл осы жауапкершілікті өз мойнына жүктеді. Жауапкершілікті жүктеу Н.Назарбаевтың тағдырына бұйырды.

Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін толыққанды нығайту іс-қимыл шеңберінде Н.Назарбаевтың жүргізген кешенді саясатының бірі әлемнің түкпір-түкпіріндегі қазақтарды тәуелсіз Қазақстанда тұруға шақыруы болып табылады.

Оның бір мысалы, біз, 1990-шы жылдардың басында көптеген Моңғолия қазақтары Қазақстанға қоныс аударуының куәсі болдық. Қазақстан Республикасының ресми мәліметтеріне сәйкес, Қазақстан қазақтарды қабылдау саясатын іске асырып бастағалы 1 миллионнан астам қазақ қоныс аударыпты. Өздеріңізге мәлім, К.Зардыхан, А.Хавлаш тәрізді Моңғолияның әйгілі зиялы қауымдары мен өнер, мәдениет жұлдыздары Қазақстанға қоныс аударды. Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін жариялағанда, жалпы адам санының 50%-ға жетер жетпес пайызы қазақтардан тұрған. Сол себепті, Қазақстан Республикасындағы этникалық топтың басым бөлігі қазақтар болуы айқын болғандықтан, басқа мемлекеттердегі қазақтарды Қазақстанға қоныс аудартқызу арқылы тәуелсіздік пен тұрақтылық және бітімгершілікті сақтап қалуға деген көреген, саналы саясат екендігі анық. Бұл саясат Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен қарқынды түрде жүзеге асырылды. Алайда, аталған саясатты жүзеге асыру оңайға соққан жоқ. Саяси, әлеуметтік және экономикалық ахуал күрделі болды. Иммигранттар басқа ортада, қоғамда туып өскендіктен Қазақстанға келгеннен кейін оларға үйренісу қиынға түсіп, қайтып кеткендерде аз емес болды. Құжаттарының реттелмеуі, жұмыс таба алмауы сияқты қиыншылықтарды тізбектесек, әр адамның өз айтары бар. Алайда, мемлекетті қайта құрып, тәуелсіздікті сақтауды көздеген Елбасы осындай саясат жүргізіп, оны қарқынды іске асыруы қалай болғанда да, Қазақстанның болашағына оң әсерін тигізгені анық. Осыған байланысты, Елбасының бойындағы 3 қасиетті ерекше атап өткенді жөн көрдім. Олар:

1. Қиын жағдайлар мен дағдарыстан шығу үшін тек қазіргі ахуалға ғана тоқталмай, болашаққа кеңінен қарап, алдына үлкен мақсаттар қойды.

2. Саясатты анықтау және оны ұсынарда соңғы нәтижесі қандай болу керек екендігін жақсы білді.

3. Бірден әзірленген саясатты дәйекті түрде іске асыра алатын батыл тұлға.

3. Дүниежүзі қазақтары құрмет тұтатын көшбасшысы

Бұл саясаттың нәтижесінде, Н.Назарбаев тек Қазақстанның емес, бүкіл әлем қазақтары құрметтейтін көшбасшыға айналды. Мен Моңғолияның Президенті ретінде, Қазақстанның сол кездегі Астана қаласында өткен ШЫҰ саммитіне қатысып, сонда қоныс аударған Моңғолия қазақтарымен кездесіп, олардың пікірлерін тыңдаған едім. Олар Моңғолиядан Қазақстанға көшіп, сонда қоныстану жөнінде былай әңгімелеген еді: «Осында көшіп келіп, қоныстану оңайға соқпайды екен. Мүлдем басқа жағдайда өмір сүруіміз қажет. Қазақстанның қазақтары Моңғолиядан келген қазақтарды моңғол деп атайды»,- деген. Өмір сүру туралы да әңгімелер қозғалды. Еттің құны қанша деген әңгіме де болды. Кездесу барысында, Моңғолиядан барған қазақтар қазақ тілін, мәдениетін жақсы сақтап қалғаны Моңғолия Үкіметінің көп жылдар бойы қазақ ұлтын қолдап, саналы саясат жүргізгенінің нәтижесі екендігі туралы айтылды.

Мен кейбір қазақтардың Моңғолияға оралғысы келетіндерін естіп жүрдім. Олардың ішінде Моңғолияға оралғандары да бар. Әр адам жөнінде әңгімелей берсек, көптеген қиыншылықтар мен мәселелерді тізбектеуге болады. Алайда, бір мемлекет, сол елдің тірегі болып табылатын ұлттың, тәуелсіздіктің үлкен көрінісіне көз жүгіртсек, Елбасы Н.Назарбаевтың саналы саясатының нәтижесінде, қазіргі таңда Қазақстандағы қазақ халқының жалпы саны 70%-ды құрайды. Осылайша, Қазақстан Республикасының тәуелсіздігін нығайтудағы демографиялық саясат сәтті жүзеге асырылды.

2008 жылғы Нұрсұлтан Назарбаевтың Моңғолияға ресми іс-сапары барысында осы тиімді саясат жөнінде әңгімелескенде, ол бұрынғыдай басқа елдердің қазақтарын Қазақстанға шақырудан гөрі Қазақстанға көшіп келген қазақтарды қоныстандыру, олардың өмір сүру жағдайларын жақсартуға аса назар аудару үстінде екендігі туралы айтқаны есімде. Моңғолиядағы қазақтар Моңғолияда жақсы өмір сүруіне Қазақстан Республикасы көмектеседі деп ойлайтындығын маған және Президент Н.Назарбаевпен кездесуге келген қазақ диаспорасының өкілдеріне де айтқан болатын.

4. Басқару түрлері және жауапкершілік мәселесі

Менің Н.Назарбаевпен бірнеше рет кездесу барысында талқылаған кейбір тақырыптар әлі күнге дейін есімде.

Біз басқару түрлері жөнінде әңгімелесіп, пікір алмасқан едік. Президент Н.Назарбаевтың айтуынша, моңғол және қазақ халқы өмір сүру ғұрыптары, тарихы мен көшпенділер мәдениеті жағынан көп жағдайда ұқсас келеді. Әділеттікке тоқталар болсақ, жауапкершілік арқалауда үміт күттірер ерекше ойлау қабілеті бар. Сол себепті, осы бірегейлікті ескеретін болсақ, Президенттік басқару, яғни халық арасынан сайланған Президент атқарушы билікті басқарып, жауапкершілікті арқалағаны жөн деп санайтынын білдіреді. Бұған жауап ретінде, мен басқа пікірде екендігімді білдіріп, Моңғолия Парламенттік басқаруды таңдайтындығын айтам. Сонда ол: «олай болса, көп адамның басқаруы жауапкершілік арқалайтын ешкім жоқ екендігін білдіреді», – деді. Бұл осыдан 10 жыл бұрын болған әңгіме. Сол кезде мен парламенттік басқаруды ұстанатын едім. Алайда, өткен жылдарға көз жүгіртсек, Моңғолияда жауапкершілік арқалайтын лауазымдылар мен ұйымдар жоқтың қасы. Осылайша, көп жылдарды артқа тастаппыз. Енді бұл жағдайды өзгертетін уақыт та келді.

Орыстарда бір мақал бар: «У семи нянек дитя без глазу». Моңғол тілінде сөзбе-сөзбе аударғанда: «Жеті тәрбиеші бола тұра, баланың көзі соқыр болса, оған жауапты иесін таба алмайсыз». Теориялық тұрғыдан алғанда, мемлекеттің билігі толығымен халықтың қолында және мемлекет билігін іске асыру кезінде, ол тең үш, бірақ әр түрлі, жеке міндеттері бар 3 билікке бөлінеді. Мемлекеттік билік халықтың қолында болған соң, мемлекеттік 3 биліктің кез келгені халықтың таңдауымен құрылуы шарт. Алайда, парламенттік басқару жүйесінде халықтың сайламаған Үкіметі құрылып, атқарушы билікті іске асырады. Осы ауытқушылықты түзету мақсатында Президентті халық сайлап, Президент Үкіметті басқарып, жауапкершілік арқалауы дұрыс. Тәуелсіз Қазақстанның өткен 30 жылдағы тарихы оның көптеген қиыншылықтарды еңсергендігін дәлелдейді. Осы қиындықтарды халықтың сайлаған Президенті, Н.Назарбаев өзінің кез келген дүниеге кеңінен қарау қабілеті, алдына үлкен мақсаттар қоюы, мақсаттарының соңғы нәтижесі қандай болу керек екендігін нақты білетіндігі, сол мақсатына жету үшін тыңбай күресетін батылдығының арқасында жеңіп шықты. Шыныменде батыл адам. Бұрыңғы Кеңес Одағының құрамындағы республикалар тәуелсіз мемлекеттерге айналып, олардың басшылары арасынан аман-сау кезінде өз еркімен лауазымынан бас тартқан санаулы көшбасшылардың бірі болып табылады. Ол лауазымынан бас тартпай, президенттік қызметін жалғастырса, жалғастыра беретін де еді. Ол бір сұхбатында, 2020 жылы қызметін өткеретіні жөнінде айтқан еді. Алайда 2019 жылы өз орынын босатты. Солай дұрыс деп санаған шығар. Келесі Қазақстан Республикасының Президенті, Қасым-Жомарт Тоқаевпен бірнеше мәрте кездескенімді атап өтейін. Жалпы, бір кездері Моңғолия-Қазақстан арасындағы қарым-қатынастарының белсенділігі тоқтап, әлсіреп қалғанына өкінішімді білдіре, бұл қарым-қатынас пен ынтымақтастықты белсендендіріп, дамыту үшін моңғол тарапы бастама көтергені жөн деп санайтынымды атап өткім келеді.

5. Қазақстанның жаңа астанасы және ұлы даму, құрылыс жылы, геосаяси қозғалыстар

Елбасы Н.Назарбаевтың үлкен жетістіктерінің бірі – ол, әрине Астана қаласы. Қазіргі таңда Нұр-Сұлтан қаласы. 1994 жылы Қазақстандағы күрделі экономикалық дағдарысты еңсеру үшін Н.Назарбаев биік мақсат қойып, Қазақстанның астанасын Алматыдан сол кездегі Ақмола (Целиноград) қаласына көшіру жөнінде ұсыныс тастап, Қазақстанның парламенті Президенттің осы бастамасын қолдаған болатын. Жаңа астана салу, құрылыс жұмыстарына шетел инвестицияларын арттырып, жаңа жұмыс орындары пайда болып, экономиканы қайтадан жандандырып, қалпына келтірді. ШЫҰ саммитіне қатысу барысында сол кездегі Астана қаласының құрылысының тарихымен танысу кезде әлемге әйгілі сәулетші лорд Норман Фостердің мемлекет басшыларға өзінің жобалаған, қазіргі Нұр-Сұлтан қаласының келбетіне айшықты көрініс беретін «Бейбітшілік және келісім сарайының» құрылысын таныстырып жатқаны есімде. Сол кезде мен қызығушылықпен тамсанып қарадым. Бізде Моңғолияда осындай құрылыс жұмыстарын жүргізсек деген ойда болғанымды жасырмаймын. Кем дегенде, Н.Фостердің жобасын жасаған ғимаратты мыңдаған адамдар тамашауға келеді. Атақты сәулетші Антонио Гауди салған Христиан шіркеуін көру үшін мыңдаған адамдар ресми түрде Испанияның Барселона қаласына барады. Сол тәрізді, Н.Назарбаевқа тән тағы бір ерекшелік – ол кез келген дүниені жоғары сапада қабілетті, кәсіби мамандар мен ұйымдарға жасататындығы. Ұлы Британия Патшайымының “лорд” атағына ие болған Норман Фостер – әлемге аты танылған сәулетші. Оның жобалаған көптеген ғимараттары әлемнің көп қалаларында бой көтеріп, сол қалалардың сәнін келтіруде. Айтпақшы, Норман Фостердің тапсырыс келіп түссе, Моңғолияда да жұмыс жасауға дайын екендігін білдіргені есімде.

Қазақстанның жаңа астанасы, елдің адам саны аз солтүстік өңірінің дамуына ықпал етті деп саналады. Нәтижесінде, геосаяси тұрғыдан Қазақстанның дамуының тепе-теңдігі қамтамасыз етілген соң, қазақ халқы өз елінің кең аумағын одан әрі сезініп, елінің нағыз қожайынына айналу процессі өрбіді.

Ал, біз моңғолдар еліміздің кең аумағын қаншалықты сезіне аламыз? Мыңжылдық жолдың салынуымен көптеген адамдар шалғай аймақтарға автокөлікпен баратын болды. Алайда, бұл кеңістіктерге құрылыстар салу қажет. Енді шалғай деген ұғымды жою керек. 1220 жылғы Шыңғысханның жарлығымен Хархоринді Империяның астанасы болдырғанына 800 жыл толуына байланысты, Хархоринді екінші астанаға айналдырып, қала салу теориясы тұрғыдан ұлы құрылыс жұмыстарын жүргізіп, Моңғолияның дамуының тепе-теңдігін қамтамасыз ету, жаңа жұмыс орындар әзірлеу және инфрақұрылымдарды дамыту, инвестицияны арттыру, жаңа технологиялар енгізу жұмыстарын бастайтын уақыт келді. Мұндай жұмыстарды қысқа мерзімде жасап үлгеруге болатындығының бір мысалы – ол Қазақстан. Алайда, өзіміздің және әлемнің ең жақсы мамандары мен ұйымдардың қатысуымен Хархорин қаласын салуға тыңбай еңбектенсек, еліміздің дамуына зор ықпал етер еді. Сондай-ақ, Өгөөдэй ханның кезінде, Хархорин қаласының құрылысына әлемнің ең үздік шеберлері мен дарындылардың қатысқандығын тарихтың өзі растайды.

Осылайша, біз астанамыз Улаанбаатар қаласындағы өзекті мәселелерді шешіп, елімізді тұрақты және қарқынды түрде дамыта аламыз. Улаанбаатар, Хархорин екеуінің арасын жүрдек пойызбен байланыстыру мәселесін бірлесіп шешсек тіптен дұрыс болады.

6. Олимпиада ойындары және мұнай

Екіжақты өзара іс-сапарлар барысында Қазақстан Моңғолияға шикі мұнай импорттау квотасын беру жөнінде талқылағанбыз. Қазақстан – мол мөлшерде шикі мұнай өндіріп, экспортқа шығаратын мемлекет. Президент Н.Назарбаев біздің ұсынысымызды қолдап, алайда Моңғол тарапы қалайтын мұнай мөлшері аз (біздің мұнай және мұнай өнімдерін импорттайтын компаниялардың тапсырысын біріктірген күннің өзінде мұнай экспорттаушы мемлекет үшін біздің қалайтын мөлшер аз болып саналады) болғандықтан, Корея мен Қытай тәрізді мемлекеттер импорттайтын мұнайдың жалпы көлеміне Моңғолияның квотасын қосып жеткізу жөнінде ұсыныс тастаған еді. Президент Н.Назарбаев бір ұсыныс білдірсе, ұмытпай оны зерделеп, әрдайым ізденеді.

Сонымен 2008 жылы біз Бейжің олимпиадасының ашылу салтанатында кездескенімізде, ол мұнай импорттауға квота беру жөніндегі ұсынысымызды есіме салып, олимпиада басталар алдында Қытайдың басшылығымен кездестіріп, Моңғолияның квотасын Қытайдың импорттайтын мұнай көлеміне қосып, Моңғолияға Қытайдан тасымалдаған оңайырақ деген еді. Мен қуанышымды білдіре, Моңғолия тек бір елден жоғары бағада дайын мұнай өнімдерін сатып алудан тыс, басқа мемлекеттен арзан бағада шикі мұнай алып, елімізде мұнай өңдейтін зауыт салып, оны іске қоссақ, Моңғолия үшін стратегиялық маңызды мұнай өнімдерінің бағасын төмендетуге нақты мүмкіндік пайда болатынын айтып, пікіріммен бөліскенмін. Олимпиаданың ашылу салтанаты кезіндегі сол шу, қозғалыс, жарық пен толқудын ортасында Н.Назарбаевтың Моңғолия квотасы жөнінде әңгіме қозғағаны ол екеуміздің жақсы қарым-қатынасымыздан гөрі, көшпенді дәстүрлі моңғолдардың ұсынысына құрметпен қарап, көмектесейін деген шынайы құлшынысының белгісі деп білемін.

Бейжің олимпиадасында біздің чемпионымыз Н.Түвшинбаяр финалда Қазақстандық Асқат Жіткеевті жеңіп, моңғолдар тұңғыш алтын медальді қанжығасына байлаған еді. Моңғол спортшысының жеңіске қол жеткізуі Қазақстандық спортшыға өкініш тудырғаны рас болса да, жалпы моңғол, қазақ спортшыларының финалда бірге қалуы бір Құдайдың әдейі солай жазуы деп білемін.

7. Алтай өркениеті

Құдай демекші, моңғол және қазақ халқы Алтай өркениетті халық болып табылады. Сонымен қатар, ғалымдардың зерттеуінше, Алтай тауларының шығысында тұратын кәрістер мен жапондар да осы өркениетке жатады екен. Батысқа қарай үңілсек, түркілер мен қырғыздар тәрізді ұлттар да бар. Алтай өркениетіндегі ұлттар Жаратқан иеге табынады. Аталған ұлттардың ауызша және жазбаша әдебиетінде олардың Жаратқан ие, Тәңірге ғибадат ететіндігі айқын көрсетілген. Алтай өркениетті ұлттар мен мемлекеттер бүгінде Тынық мұхитынан Жерорта теңізіне дейінгі аумақтарда орналасқан. Солтүстік бойынша Ресей және оңтүстік бойынша Қытай сияқты екі ірі мемлекеттермен шектеседі. Осы орайда, ғалымдар мен зерттеушілердің пайымдауынша, Алтай өркениетті мемлекеттердіңқарым-қатынастарының тереңдеуі, нығайюы аталған өңірлердегі ұлттардың өз тарихын танып білу, жаңа заманға баға беру, болашақтағы сынақтарға бірлесіп төтеп беруіне зор ықпал етеді. Бұл рас айтылған, дұрыс ой.

Қазақстанның Тұңғыш Президенті, Н.Назарбаевқа қатысты бастан өткізген оқиғаларымды есіме ала отырып, болашақты елестеу қалыпында осымен тәмәмдайын. Биыл 80 жасқа толған Елбасы Н.Назарбаевты мерей тойымен құттықтай отырып, оның тәжірибелі, көреген және жасампаз көшбасшы ретінде, Алтай өркениетті мемлекеттер мен ұлттардың қарым-қатынастарын дамыту жөнінде қызықты бастамалар көтеретініне күмәнім жоқ екендігін атап өткім келеді.

Игі істер көбейе берсін.

Н.Энхбаяр, Моңғолияның үшінші Президенті

Моңғолияда

Ж.Адилбаев: Казахстан болон Монгол Улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 30 жилийн ой тохиож байна

Published

on

2022.01.22, KAZNEWS. Бүгд Найрамдах Казахстан Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Монгол Улс, Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын дипломат харилцаа тогтоосны 30 жилийн ойд зориулж ярилцлага өглөө.

– 2022 оны 1-р сарын 22-нд Казахстан болон Монгол Улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 30 жилийн ой тохиож байна. Өнгөрсөн 30 жилийн хоёр орны харилцааны ололт, амжилтуудаас дурдвал?

1992 оны 1-р сарын 22-ны өдөр дипломат харилцаа тогтоосон. 1997 оны 5-р сард Улаанбаатар хотод БНКазУ-ын Дипломат төлөөлөгчийн газар нээгдэж 2007 онд Элчин сайдын яам болон байгуулагдсан. 1992 оны 9-р сард Алматы хотод Монгол Улсын Элчин сайдын яам нээгдэв. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Н.Багабанди 1998 онд Казахстан Улсад айлчилж, 1999 онд БНКазУ-ын Ерөнхийлөгч Н.Назарбаев Монгол Улсад хариу айлчлал хийснээр хоёр талт харилцаанд шинэ түлхэц өгсөн билээ. Казахстан Улсын Ерөнхийлөгч К.Токаев 2006 онд Гадаад хэргийн сайдын хувьд мөн 2013 онд НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын орлогчийн хувьд («Шинэ ардчилал» олон улсын хуралд оролцох зорилгоор) Монгол Улсад хоёр удаа айлчлав.

1991 оноос хойш талууд 40 гаруй олон улсын гэрээ, хэлэлцээрт гарын үсэг зурлаа. 2019 оны 10-р сарын 10-12-ны хооронд МУ-ын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн Казахстан Улсад хийсэн албан айлчлал нь өргөн хэмжээний гүн утга агуулгатай айлчлал байлаа. Энэхүү айлчлалын хүрээнд БНКазУ-ын Анхны Ерөнхийлөгч – Елбасы Н.Назарбаев болон Ерөнхий сайд А.Маминтэй хийсэн уулзалтаар олон жил хуримтлагдсан чухал асуудлууд шийдлээ олж, худалдаа эдийн засгийн салбар болоод бусад олон талт хамтын ажиллагааг хамтран урагшлуулах тухай тохиролцоонд хүрсэн билээ.

МУ-ын Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн 2021 оны 10-р сарын 11-12-ны өдрүүдэд Нур-Султан хотод АХАИББХ-ын Гадаад харилцааны сайд нарын ээлжит хуралдаанд оролцсон болон 10-р сарын 13-14-ний өдрүүдэд Казахстан Улсад анхны албан айлчлал хийсэн явдал нь хоёр орны бүх салбар дахь хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх хөшүүрэг боллоо. Тэрээр Б.Батцэцэг сайд айлчлалынхаа хүрээнд Ерөнхийлөгч К.Токаев, Ерөнхий сайд А.Мамин, Худалдаа интеграцийн сайд Б.Султанов нартай уулзаж, Гадаад хэргийн яамны удирдлагуудтай албан хэлэлцээр хийж, БНКазУ-ын Худалдаа, интеграцийн яам болон МУ-ын ГХЯам хооронд харилцан ойлголцлын санамж бичиг болон БНКазУ-ын Худалдаа, интеграцийн яам болон МУ-ын ГХЯам хоорондын хамтын ажиллагааны 2021-2024 оны үйл ажиллагааны төлөвлөгөөнд гарын үсэг зурлаа.

Өдгөө Казахстан-Монголын Засгийн газар хоорондын комисс амжилттай ажиллаж байна. Энэ хугацаанд уг комиссын 8 хуралдаан зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн эхний хагаст Улаанбаатар хотод Комиссын 9-р хуралдаан зохион байгуулахаар талууд тохиролцсон. Соёл хүмүүнлэгийн салбарт 8 хэлэлцээр байгуулагдав. Засгийн газрын хэлэлцээрийн хүрээнд жил болгон талууд оюутан солилцооны хөтөлбөр хэрэгжүүлж байгаа.

– Цаашид хоёр талт харилцааг хэрхэн, яаж өргөжүүлэх боломж байна вэ?

2022 онд БНКазУ болон МУ хооронд Найрсаг хамтын ажиллагааны тухай хэлэлцээр байгуулагдсаны 29 жилийн ой тохиож байна. Хэдийгээр өнөөдөр хоёр орны харилцаа тогтвортой хөгжиж байгаа ч цаашид хоёр талт харилцаа шинэ шатанд хөгжих учиртай. Иймд талууд өндөр дээд түвшний харилцааг идэвхжүүлэх шаардлагатай. Тухайлбал, энэ жил БНКазУ-ын Ерөнхий сайдын Монгол Улсад хийх албан айлчлал судлагдаж байна. Парламент хоорондын хамтын ажиллагааг идэвхжүүлэх ажил талуудын хэлэлцэх асуудлын жагсаалтад байна. Мөн цаашид худалдаа эдийн засгийн харилцааг хөгжүүлэх зорилгоор хоёр улсын үйлдвэрлэгчдийн бараа, бүтээгдэхүүний үзэсгэлэнг мөн эдийн засгийн форум зохион байгуулснаар харилцааг улам бэхжүүлэх боломжтой. Жишээ нь, Казахстаны үндэсний үйлдвэрлэгчдийн үзэсгэлэн, Эдийн засгийн форум зэргийг Улаанбаатар хотод зохион байгуулагдана гэдэгт итгэлтэй байна.

Түүнчлэн монголын талыг АХАИББХ болон олон улсын байгууллагын хүрээнд идэвхтэй оролцож, харилцан дэмжлэг үзүүлэхэд уриалж байна. 2022 оны 2-р хагаст Казахстанд болох АХАИББХ-ын ээлжит саммит-д Монгол Улсын удирдлага оролцоно гэдэгт итгэл дүүрэн байна.

2020 оны 10-р сарын 14-нд Казахстан-Монголын ГХЯамдуудын газрын дарга нарын түвшинд Зөвлөлдөх уулзалт цахим хэлбэрээр боллоо. Энэ жил уг жишгийг үргэлжлүүлж, Зөвлөлдөх уулзалтыг Гадаад харилцааны дэд сайд нарын түвшинд зохион байгуулах бодолтой байна.

Хоёр улсын хувьд аялал жуулчлалыг харилцан хөгжүүлэх бололцоо их бий. Тухайлбал, 2021 оны 10-р сарын 13-нд Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг Казахстаны Ерөнхийлөгчид бараалхах үеэр К.Токаев Ерөнхийлөгч Монголын талтай аялал жуулчлалын кластерийн чиглэлд туршлага солилцох хүсэлтэй байгаагаа илэрхийлж, Казахстан-Монголын газар нутгийг хамраарсан «Чингис Хааны мөрөөр» хэмээх аялал жуулчлалын маршрут боловсруулахыг санал болголоо. Төрийн тэргүүний зүгээс хоёр орны нийтлэг түүх, ах дүүгийн харилцааг онцолж, Монголын талыг аялал жуулчлалын салбарт нягт хамтран ажиллахад урилаа.

Элчин сайдын яам бүс нутгийн хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлэх чиглэлд хувь нэмэр оруулан ажиллаа. Тухайлбал, Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 2019 оны 10-р сарын 10-12-ны өдрүүдэд Казахстан Улсад хийсэн албан айлчлалын үеэр гарын үсэг зурсан Нур-Султан болон Улаанбаатар хотуудын хооронд ах дүүгийн харилцаа байгуулах тухай хэлэлцээрийн хүрээнд Монгол Улсын нийслэл хотод Нур-Султаны нэрэмжит гудамж нээж, үүнийг зүлэгжүүлэх, явган хүний зам тавих, гэрэлтүүлэг хийхээр тохирсон. Одоогоор цар тахлын улмаас энэ ажил хойшлогдож байгаа ч цаашид хоёр улсын нийслэл хотын захиргаа энэхүү гудамжийг нээх ажилд бүхий л хүчин чармайлтаа гаргана гэдэгт найдаж байна. Үүнээс гадна, Элчин сайдын яамны зүгээс цаашид Талдыкорган хот (Алматы муж) болон Налайх дүүрэг (Улаанбаатар хот) хооронд ах, дүүгийн харилцаа байгуулах тухай санамж бичигт гарын үсэг зурах ажлыг хангах ажиллахаар төлөвлөж байна. Энэ жил зохион байгуулагдах ажлуудын нэг болох Дорнод Казахстан муж болон Ховд аймаг хоорондын харилцааг зохицуулах санамж бичиг боловсруулах, «Өскемен-Өлгий» эсвэл «Өскемен-Ховд» чиглэлд бүс нутгийн агаарын нислэг нээх асуудлыг хэлэлцэх ажлыг дурдаж болох юм.

Энэ ташрамд Монголын бизнес эрхлэгчдийг энэ оны 7-р сарын 13-14-ний өдрүүдэд Нур-Султан хотод мөн 7-р сарын 28-29-ний өдрүүдэд Костанай хотод болох “Jana Dala/Green Day 2022” олон улсын мэргэжлийн үзэсгэлэнд оролцохыг урьж байна.

– 2021 онд Казахстан-Монголын хооронд худалдаа, эдийн засаг, хөрөнгө оруулалтын хамтын ажиллагаа хэрхэн хөгжсөн тухай?

2021 оны 1-11-р сард хоёр талын худалдааны эргэлт 50,7 сая. доллар үүнээс экспорт 48,4 сая. доллар импорт 2,30 сая. доллар хүрсэн. Сүүлийн 2 жилийн хугацаанд COVID-19 цар тахлын улмаас худалдааны эргэлт нэлээд буурсан үзүүлэлттэй байна. Мэдээж энэ үзүүлэлт талуудын эдийн засгийн бололцоог бүрэн харуулахгүй байна. Монголын гадаад худалдаанд Казахстан Улс нетто-экспортлогч хэвээр байгаа.

Хоёр улсын Засгийн хоорондын комисс ажиллаж байна. Комиссын хуралдааны 8-р хуралдаан 2020 оны 11-р сарын 25-нд цахим хэлбэрээр зохион байгуулагдлаа. Энэ оны эхний хасагт 9-р хуралдааныг Улаанбаатар хотод зохион байгуулахаар төлөвлөж байна.

Казахстаны «Symbat Engineering» болон Монголын «Эрдэнэс Алт ресурс» ХХК алт, мөнгө цэвэршүүлэх үйлдвэр барих төслийг хэрэгжүүлэх асуудлыг судалж байгаа. 2019 оны 6-р сарын 3-нд эхэлсэн «SCAT» компанийн «Нур-Султан – Улаанбаатар» чиглэлд мөн 2020 оны 9-р сарын 28-нд хэрэгжиж эхэлсэн «Хүннү Эйр» компанийн «Улаанбаатар – Алматы» чиглэлийн тогтмол шууд нислэгүүдийг цар тахлын дараа сэргээх ажил хийгдэж байна.
Өнгөрсөн жил Кызылорда хотод арьс, ноос боловсруулах хамтарсан аж ахуйн нэгж байгуулах асуудлаар талууд цахим уулзалтууд хийсэн юм. Энэ жил Кызылорда мужийн захиргааны төлөөлөгчид Монгол Улсад айлчилж, хэлэлцээр хийнэ гэсэн хүлээлт бий.

2021 онд Тэтгэврээр хангах тухай БНКазУ, Монгол Улс хоорондын хэлэлцээрийн төслийг хэлэлцэх хамтарсан ажлын хэсгийн 4 удаагийн цахим хурал болж өнгөрлөө. Одоо талууд уг хэлэлцээрийг дотооддоо хэлэлцэх ажлыг хийж байна.

Хөрөнгө оруулалтын салбарын хувьд 2021 оны 4-р сарын 23-нд болсон «Kazakh Invest» үндэсний компани» ХН болон Монгол Улсын зохицуулагч агентлаг – Үндэсний хөгжлийн газрын хооронд хөрөнгө оруулалтын бодлого болон хөрөнгө оруулалт татах чиглэлд хийсэн онлайн уулзалтыг дурдаж болох юм. 2021 оны 12-р сарын 2-нд болсон «Almaty Investment Forum-2021» олон улсын хөрөнгө оруулалтын форумд Үндэсний хөгжлийн газар болон МУ-ын ГХЯамны төлөөллүүд цахим хэлбэрээр оролцсон нь хөрөнгө оруулалтын салбар дахь хамтын ажиллагааны нэг жишээ юм.

2021 оны 7-р сарын 21-нд «Самурык-Казына» үндэсний баялагийн сан» ХН болон УИХ-ын гишүүдийн хооронд үндэсний баялагийн сан байгуулах асуудлаар онлайн уулзалт болж өнгөрлөө. 2021 оны 9-р сарын 14-нд ЭСЯ-ны дэмжлэгтэйгээр БНКазУ-ын Аж үйлдвэр, дэд бүтцийн яамны Тээврийн хорооны Тээврийн дижитал менежментийн хэлтэс болон МУ-ын ЗТХЯамны Тээврийн бодлого хэрэгжүүлэх газрын хооронд цаасан зөвшөөрлийн бланкийг цахим хэлбэрт шилжүүлэх асуудлаар цахим хурал болсон.

УИХ-ын Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны дарга Х.Болорчулуун тэргүүтэй томоохон бүрэлдэхүүн 2021 оны 10-р сарын 20-22-ны өдрүүдэд Нур-Султан хотод болсон «KazAgro-2021» олон улсын газар тариалан, хөдөө аж ахуйн үзэсгэлэн, «KazFarm-2021» мал аж ахуй, мах, сүүн бүтээгдэхүүний үзэсгэлэнд оролцож, “KazBeef” үхрийн махны үйлдвэрийн ажилтай танилцаж, Казахстаны Хөдөө аж ахуйн сайд Е.Карашөкеевтэй уулзсан нь хөдөө аж ахуйн хоёр талт харилцааг урагшлуулах түлхэц боллоо.

Казахстаны тал хөнгөн үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх чиглэлд монголын туршлагаас суралцах сонирхолтой байдаг. Үүний хүрээнд өнгөрсөн жил 11, 12-р сард Казахстаны Хөнгөн үйлдвэрийн холбоо болон Монголын Ноос ноолуурын холбоо, БНКазУ-ын Аж үйлдвэр, дэд бүтцийн хөгжлийн яам болон монголын талын хооронд хөнгөн үйлдвэрийн салбар дахь хамтын ажиллагааг хамтран урагшлуулах асуудлаар онлайн уулзалт зохион байгуулагдав.

– Дипломат харилцаа тогтоосны 30 жилийн ойг тохиолдуулан Элчин сайдын яамны зүгээс хэрхэн тэмдэглэн өнгөрүүлэх төлөвлөгөөтэй байна вэ?

Казахстан болон Монгол Улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 30 жилийн ойг тохиолдуулан хамгийн түрүүнд хоёр орны тэргүүн нарын хооронд мөн Гадаад харилцааны сайд нарын хооронд харилцан мэндчилгээ солилцох ажил хийгдэж байгаа.

Мөн энэ жил Улаанбаатар хотод энэхүү ойг тохиолдуулан Эрдэм шинжилгээ- практикийн бага хурал, фото зургийн үзэсгэлэн зохион байгуулах мөн Казахстаны Ерөнхий сайдын орлогч бөгөөд Гадаад хэргийн сайд М.Тлеубердийн энэхүү 30 жилийн ойд зориулсан томоохон хэмжээний нийтлэлийг нийтлэн гаргах зэрэг ажлуудыг зохион байгуулна.

– Ерөнхийдөө Казахстан Улсын зүгээс хилийн чанад дахь казах иргэдэд чиглэсэн ямар арга хэмжээнүүдийг зохион байгуулдаг вэ?

Монгол Улсад гадаадад амьдардаг казах иргэдийн хамгийн их хэсэг төвлөрөн оршин суудаг бөгөөд Элчин сайдын яам тэдгээр иргэдийг түүхэн нутагтайгаа харилцаа холбоог бэхжүүлэх хүрээнд эрчимтэй ажиллаж байгаа.

Тухайлбал, Монголд амьдардаг казахуудын эх хэл, соёл, ёс уламжлалыг хадгалахад дэмжлэг үзүүлэх тухай Улаанбаатар хот дахь Баян-Өлгий аймгийн Нутгийн зөвлөл ТББ-ын Тэргүүн Н.Тлеухантай цаг үргэлж ярилцаж, уулзалт зохион байгуулдаг. Үүний үр дүнд Улаанбаатар хот дахь Идэр их сургуульд казах хэлний анги нээх асуудал судлагдаж байгаа.

Түүнчлэн Монгол Улсад амьдардаг казах иргэдийн төлөөлөлтэй тухайлбал, «Отандастар Сан»-гийн Өлгий хот дахь албан төлөөлөгч О.Хабсатар, Ховд, Дархан, Шарынгол, Эрдэнэт зэрэг хотууд дахь Нутгийн зөвлөлийн гишүүдтэй онлайн хэлбэрээр дугуй ширээний уулзалт зохион байгуулагдаж, гадаад орнуудаас шилжин суурьших хүсэлтэй иргэдэд Казахстаны төр засгийн зүгээс хэрэгжүүлэх арга хэмжээнүүд болон бусад шаардлагатай хөтөлбөрийн тухай мэдээлэл өгсөн.

Элчин сайдын яамны санаачилгаар Улаанбаатар хотод «Ахмадын зөвлөл»-ийн анхны уулзалт болж, үндэсний үнэт зүйлийг сурталчлан таниулах чиглэлд санал солилцож, энэ оны 4-р сараас эхлэн Элчин сайдын яам «Отандастар сан» -тай хамтарч Монгол Улсад оршин суудаг казах иргэдийн эх хэлээ хамгаалахад дэмжлэг үзүүлэх үүднээс казах хэлний онлайн курсыг хэрэгжүүлсэн болно.

Улаанбаатар хотод казах иргэдийн төлөөллүүдийн нэг болох «Turan World» ХХК-ийн тэргүүн А.Ерболатын санаачилгаар мөн Казахстаны Элчин сайдын яамны дэмжлэгтэйгээр «Амьдралын эх булаг» хэмээх цус хандивлах сайн үйлсийн аян болж өнгөрлөө. Аянд Улаанбаатар хотод амьдардаг казах иргэд мөн Элчин сайдын яамны ажилтнууд идэвхтэй оролцлоо.

Асуултад хариулсан явдалд баярлалаа!

Continue Reading

Моңғолияда

Қазақстан елшілігі елдегі жағдайға байланысты брифинг өткізді

Published

on

19 қаңтар, Улаанбаатар, KAZNEWS. 2022 жылғы 18 қаңтар күні Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Жалғас Әділбаев Моңғолияның жетекші БАҚ өкілдері үшін брифинг өткізіп, Қазақстандағы ағымдағы жағдай туралы мәлімет берді.

Іс-шара басында оқиғалар дамуының егжей-тегжейін көрсететін деректі бейнеролик көрсетілді.

Елші Ж.Әділбаев Жаңаөзен қаласындағы бейбіт митингілерден бастап Алматы мен Қазақстанның басқа да қалаларындағы қайғылы оқиғаларға дейінгі оқиғалардың желісін егжей-тегжейлі айтып берді. Ол лаңкестік топтардың еліміздің конституциялық құрылысына нұқсан келтіруге әрекеттенгенін, әкімшілік мекемелерге, полиция бөлімшелеріне, бейбіт тұрғындарға, соның ішінде медицина қызметкерлеріне, өрт сөндірушілер мен журналистерге жаппай қарулы шабуылдар жасағанын атап өтті.

Сондай-ақ қазақстандық дипломат төтенше жағдай режимі кезінде адам өліміне, қайғылы оқиғаларға және құқық бұзушылықтарға қатысты соңғы фактілерді келтірді. Мәселен, Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының соңғы мәліметтері бойынша бүгінгі күні оқиғадан зардап шеккен 4578 адам анықталды, оның ішінде 4353 жарақат алды және 3393 құқық қорғау органының қызметкері (78%) болып табылады. 5-14 қаңтар аралығында 225 адам қайтыс болды. Олардың арасында лаңкестік әрекеттерге қатысы бар қарулы қылмыскерлер де бар. 19 полиция мен әскери қызметкер қаза тапты.

Ж.Әділбаев журналистердің назарын Құқық қорғау органдары мен Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері кейбір БАҚ бұрмалап көрсететіндей «бейбіт шерушілерге» емес, лаңкестерге қарсы тұрғанына аударды.

Қазақстандық дипломатиялық миссияның басшысы Қазақстанның ҰҚШҰ-ға бітімгершілік контингентін жіберу туралы өтінішімен заңды түрде жүгінгенін, ол өз миссиясын сәтті орындап, тараптар өзара келіскендей Қазақстанның аумағынан кезең-кезеңімен шығарылуда екенін айтты.

Елші Премьер-Министр А.Смайылов бастаған Үкіметтің жаңа құрамы мен Мемлекет басшысының еліміздегі әлеуметтік-экономикалық даму мен саяси реформаларды одан әрі жетілдіру жөніндегі тапсырмаларына тоқталды.

Дипломат брифингке қатысушыларды қазақстандық-моңғол достық қарым-қатынастардың мызғымайтынына, сондай-ақ еліміздегі шетелдік инвестициялар мен дипломатиялық корпустың қауіпсіздігі қамтамасыз етілетініне сендірді.

Қазақстанның Моңғолиядағы Елшілігі биылғы жылы Қазақстан мен Моңғолия арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастардың 30 жылдығына арнайы жоспарланған барлық іс-шараларды жүзеге асыруға мүдделі екені жеткізілді.

Брифинг соңында журналистер Елшіге еліміздегі қалыптасқан жағдайлар мен тараптар арасындағы ынтымақтастық шаралары туралы сұрақтарға жауаптар алды.


Эмгэнэлт 1-р сар: үйл явдал ба баримтууд

Улаанбаатар, 2022 оны 1-р сарын 18 нь – БНКазУ-аас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд Жалгас Адилбаев Монголын хэвлэл мэдээллийн төлөөлөгчидтэй хэвлэлийн хурал хийж, Казахстан дахь нөхцөл байдлын талаар мэдээлэл өглөө.

Хэвлэлийн хурлын эхэнд хүрэлцэн ирсэн сэтгүүлчдэд болсон үйл явдлын талаар баримтат видео бичлэг үзүүллээ.

Элчин сайд Ж.Адилбаев Жанаөзен хотод болсон тайван жагсаалаас авахуулаад Алматы болон Казахстаны бусад хотуудад болсон эмгэнэлт үйл явдлын талаар дэлгэрэнгүй ярилаа. Террорист бүлэглэлүүд Казахстаны үндсэн хуулийн дэг журмыг бусниулахыг оролдож, засаг захиргааны байгууллага, цагдаагийн газар, энгийн иргэд, тэр дундаа эмнэлгийн ажилчид, гал сөнөөгчид, сэтгүүлчид рүү зэвсэгт халдлага үйлдсэнийг дурдлаа.

Тэрээр Элчин сайд онц байдлын үед амь эрсдэгсэд болон гэмт хэргийн талаарх сүүлийн үеийн баримтуудыг танилцуулав. Тухайлбал, Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Ерөнхий Прокурорын газрын хамгийн сүүлийн үеийн мэдээллээр өнөөдрийн байдлаар энэхүү үйл явдлын хохирогч болсон 4578 хүн тогтоогдсоны 4353 нь гэмтэл авсан ба 3393 нь хууль сахиулах байгууллагын ажилтнууд (78%) байна.

1-р сарын 5-17-ний хооронд 225 хүн амь эрдсэн. Тэдний дунд террорист үйлдэлтэй холбоотой зэвсэгтэй гэмт этгээдүүд ч бий. 19 цагдаа, цэргийн ажилтан нас барлаа.

Тэрбээр Элчин сайд Ж.Адилбаев БНКазУ-ын хууль сахиулах байгууллага, Зэвсэгт хүчин зарим хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр гуйвуулж байгаа шиг “тайван жагсагчдын” эсрэг биш, харин террористуудын эсрэг байгаа гэдэгт сэтгүүлчдийн анхаарлыг хандуулав.

Цаашлаад Казахстан Улс ХАБГБ-д энхийг сахиулагчдыг илгээх тухай гаргасан хүсэлт нь хуулийн дагуу байсан бөгөөд тэд даалгавраа биелүүлмэгц талуудын тохиролцсоны дагуу Казахстаны нутаг дэвсгэрээс үе шаттайгаар гаргаж байгааг онцлов.

Түүнчлэн Ерөнхий сайд А. Смайлов тэргүүтэй шинэ Засгийн газрын бүрэлдэхүүн болон Тэргүүний зүгээс улс орны нийгэм, эдийн засгийн хөгжил болон улс төрийн шинэчлэлүүдийг улам сайжруулахад чиглэсэн даалгавруудын талаар мэдээлэл өглөө.

Элчин сайд Казахстан-Монголын найрсаг харилцаа цаашид эвдрэхгүй гэдэгт мөн Казахстан дахь гадаадын хөрөнгө оруулалт болон гадаадын дипломат төлөөлөгчийн газруудын аюулгүй байдлыг хангана гэдэгт итгэл дүүрэн байгаагаа илэрхийллээ. Тэрбээр энэ жил Казахстан-Монголын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 30 жилийн ойд зориулж төлөвлөсөн бүх арга хэмжээг хэрэгжүүлнэ гэдэгт итгэл дүүрэн байгаагаа хэллээ.

Хэвлэлийн хурлын төгсгөлд сэтгүүлчид сонирхосон асуултандаа хариулт авлаа.

Continue Reading

Моңғолияда

АҚШ Елшісі Майкл С. Клечески Конституция күнімен құттықтады

Published

on

13 қаңтар, KAZNEWS. Америка Құрама Штатының Моңғолиядағы Елшісі Майкл С. Клечески моңғолиялықтарды Конституция күнімен құттықтады. Бұл туралы ол өзінің твиттер парақшасында хабарлады.

Continue Reading

Моңғолияда

Сейітмұрат Жапарханұлы “Еңбек сіңірген мал дәрігері” атағымен марапатталды

Published

on

13 қаңтар, Улаанбаатар, KAZNEWS. Ғұн империясына 2231 жыл, Ұлы Моңғол мемлекетіне 816 жыл, Ұлт азаттық қозғалысына 111 жыл, Моңғол Халық революциясының төңкерісіне 101 жыл, демократиялық жаңа “Негізгі заң” бекітілгеніне 30 жыл толуына орай Моңғолия Президенті У.Хүрэлсүх жарлық шығарып бірқатар азаматтарға мемлекеттік жоғарғы атақ, орден, медаль табыстады.

Баян-Өлгий аймағының Бугат сұмынынан 1990 жылғы Халық Ұлы Құрылтайына сайланып, Моңғолияның демократиялық жаңа «Негізгі заң»-ын бекітуге атсалысқан Сейітмұрат Жапарханұлына “Моңғолияның Еңбек сіңірген мал дәрігері” атағы берілді.

Continue Reading
Advertisement

Бізге жазылыңыз

Сөзге тиек

Дерек5 days ago

Онлайн қазақ тілі курстары басталады

22 қаңтар, KAZNEWS. Шетелдегі отандастарымызға арналған тегін онлайн қазақ тілі курстары басталады, – деп Отандастар қорының Баспасөз қызметі хабарлайды. Басталуы:...

Дерек1 week ago

Казньюс ақпарат агенттігінің 10 жылдық мерейтойы

2021 жылы 25 қараша күні Казньюс ақпарат агенттігінің орнауының 10 жылдық мерейтойы тойланған болатын. Салтанатты рәсімнің толық видео жазбасын ұсынамыз.

Кітаптан үзінді...3 weeks ago

Опра Уинфри – “What I Know For Sure” жалғасы…

07 қаңтар, KAZNEWS. Американдық тележүргізуші, актриса, продюсер О́пра Гэйл Уи́нфри 1954 жылы 29 қаңтарда Миссисипи штатының Косиускода дүниеге келеді. Аты...

Дерек3 weeks ago

Барыс жылы қандай болған? 1902-2022 жылғы оқиғаларға шолу

04 қаңтар, KAZNEWS. Барыс – сиыр жылынан кейін, қоян жылынан бұрын кіретін мүшел есебінің үшінші жылы. Барыс сақтардың ұғымында қасиетті...

Дерек4 weeks ago

Ұлттық бостандық пен тәуелсіздіктің қалпына келгеніне 110 жыл толды

28 желтоқсан, KAZNEWS. 1911 жылы 29 желтоқсанда 200 жыл бойы Манжурия билігінде болып келген Моңғол елі дербес Боғда (Моңғол) хандығын...

Дерек1 month ago

Жылдың үздік 10 оқиғасы – KAZNEWS

26 желтоқсан. KAZNEWS ақпараттық агенттігі жыл сайын «Жылдың үздік 10 оқиғасын» анықтауды дәстүрге айналдырған. Агенттіктің көзқарасы бойынша 2021 жылдың үздік...

Дерек1 month ago

Millennium Challenge Account және Оюу толгой компаниясындағы жалақысы жоғары бос жұмыс орындар

Әкімшілік көмекші Компания: Millennium Challenge Account (Мянганы сорилтын сан) Мекен жайы: Улаанбаатар, Монгол Улс, Улаанбаатар хот, Сүхбаатар районы, “ЮНЕСКО” көшесі,...

Дерек1 month ago

Мемлекет және қоғам қайраткері Сарай Асқанбайұлы туралы деректі фильм жарық көрді

18 желтоқсан, KAZNEWS. Бүгін Баян-Өлгий аймағының жұртшылығы тарихшы, көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Сарай Асқанбайұлының 90 жылдық мерей тойына арналған...

Басты назарда