Connect with us

Кәсіпкер

«Қалтаңда ақшаң болғанша…»

Published

on

Осыдан бірнеше жыл бұрын ғана ақшаның астында қалған еліміз бүгіндері қаржы таппай дал болуда. Өткен күн тарих десек, одан сабақ алу адамзат баласына жүктелген міндет. Осы тұрғыдан сіздердің назарларыңызға көсемсөз шебері Баабардың 2012 жылы жарық көрген «Қалтаңда ақшаң болғанша…» атты мақаласын назарларыңызға ұсынамыз. Кімнің қалай ой түюуі өз құзырында…

Еліміз қоржынына тарихта болмаған қомақты қаржы құйылды. Соңғы 8 жылда ішкі жалпы өнім 10 есеге өсті. Шыңғысхан дәуірінде қандай болғанын кім білсін?! Ол кезде жан-жақтан тонап әкелінген байлық көп жылғы асқа жарамаған көрінеді. Одан бізге бірде бір пышақ та, қылыш та жетпеді. Байлықты жинақтамайтын, тапқанын шашатын – бұл көшпенділердің тума қасиеті.

1911 жылы ел тәуелсіздігін қайта жаңғыртқан кезде жағдай өте ауыр болды. Ресейден 5 млн рубль сұрап, 3 млн-ын алғанымен байлар көңілінің қалауынша жұмсайтын болғандықтан, оған бақылау жасаушы ретінде Козин дегенді жіберіп, қаржы министрлігінің кеңесшісі немесе мүлік жауаптанушы етіп тағайындады. Ағаш кесу рұқсатын бүгінгі «қожың» деген атауы осы орыстың атының өзгеруінен қалыптасты.

1921 жылғы төңкерістің шығындарын коминтерн өз мойнына алды. Ренчино арқылы 3 млн рубль беріп, оның да керекке жарағанын қадағалау үшін буриад азаматына басқартты. Социлизм де несие арқылы құрылды. 1934жылы мемлекеттің жалпы бюджеті 17 млн төгрөг болатын. Сталин Гэндэнмен кездесуінде: «Қарызға ақша қосып алам десеңдер, ламалалардың көзін құртыңдар»,- деген талап қояды.

1956 жылы Микоян Бежіңнен қайтар жолында Ұланбатырға аялдайды. Әуежайда оны күтіп алған екі көлікке біздің басшылар қонағымен бірге сығылысып отырады. Микоян оған қатты қобалжиды. Махур толгойға көтеріліп, Ұланбатыр үстінен қараса, барлығы киіз үйлер екен. «Кеңестер одағының етегін 40 жыл ұстаса да мұндай қайыршылық жағдайда өмір сүруге болмайды» дегенді басшыларына жеткізіп, сол жылы 200 млн рубьлдің несиесін бергізеді. Бұл ақшамен көптеген істер атқаруға мүмкіндік болғанымен социализм құру, бірлестіктендіру атымен ол да дуалдар соғуға арналды. Бірақ Қытай басшысы Чжоу Енлай берген 190 млн рубльдің қайтарымсыз көмегімен Бейбітшілік көпірі, Үлкен әмбебап дүкен, Ұланбатыр қонақ үйі, Налайх жолы, Әйнек өндірісі, 50 мыңдық тұрғын үй, Қарақорым электр станциясы қатарлы біршама нысандар тұрғызылды.

1950-1965жылдар аралығында Моңғолия Кеңестер Одағынан 750 млн рубль, Қытайдан 115 млн рубльдің несиесін алып, қажетіне жаратты. Бұған қосылмаған көптеген қайтарымсыз көмек қаржысы тағы бар. Кейін Кеңес Одағы пен Қытайдың қарым-қатынасы нашарлап, қырғиқабақ соғыс деңгейіне жетіп, оның көлеңкесі Моңғолияға түсті. Кеңестер одағының 100 мың әскері елімізге тұрақты орналастырылып, қарымтасына Кеңес Одағы 1971 жылдан бастап 5 жыл сайын 3 млрд рубльдің несиесін беретін болды. Ол 1990 жылға дейін жалғасып, барлығы 10 млрд рубльге жетті. Осы ақшамен қазіргі Моңғолияның аяғынан тік тұрғаны да шындық.

Соның нәтижесінде мәдени ұлан-асыр төңкеріс жасалып, білім, ғылым, медицина саласы күрт көтеріліп, қазіргі жағдайға жетті. Алайда, жалпы есеп бойынша бұл қаржының тағы да көп мөлшері ысырап болған. Эрдэнэт, Монросцветмет қатарлы алып өндірістерге несиенің 7 пайызы ғана жұмсалды. Ал 60 пайызы көшпелі малшаруашылығын жақсартуға рәсуа етілді. Өзі көбейіп, өзі жайылатын жартылай жабайы малшаруашылығына дуалдар, қоралар, құдық, мал дәрігерлік бөлімшелер, бригада орталықтары, жем-шөп өндірістері қатарлы дүниелер салынды. Бірақ мал саны 24 млн-нан аспады. 5 жыл сайын мал санын 25 млн-ға жеткізу үшін 9 млн төл алу қажет деген ұрандар айтылса да, бірде-бір рет нәтижеге қол жеткізбеді. Мысалға алсақ, 2012 жылы еліміз 15 млн мал төлдетіп, мал санын 50 млн-нан асырды. 1970-1990 жылдар аралығында елімізге қаржы енгізу мен мемлекеттік бюджеттің 70 пайызы несие арқылы толықтырылды. Оның белгісі 1990 жылы комммунизм құлағанда білінді. Тек жалғыз ғана елмен қарым-қатынас жасап, одан несие алу арқылы өмір сүретін ел өзінің жемдеушісінен айырылғаннан кейін қандай болатынына барлығымыз да куә болдық. Сол жылдары Моңғолия өзінің жалған бетпердесін сыпырып, нақты кейпіне енді. Күнделікті тұтыну тауарлары сөрелерден бұлбұлдай ұшып, жемдеу арқылы жұмыстайтын өнеркәсіп саласы құлап, экспорт тоқтағандықтан импортпен тауар енгізетін ақша таба алмай қиналдық. Кеңестер Одағы күйреп, жүйесі бұзылғандықтан Моңғолия асыраушысынан айырылды. Осы бір қиын шақты тек ғана малдың арқасында ғана жеңіп шықтық. Мал жоқ болса аштықтың келетіні де ақиқат еді. Бірақ соңын ала тағы да қамқоршы деген жаңа асыраушылы болдық.

1990-2000 жылдар аралығында тек Жапония ғана 1 млрд АҚШ долларының көмегін көрсетті. Халықаралық валюта қорының араласуымен Әлемдік банкі және Азия даму банкінен мол мөлшерде ұзақ мерзімдік несиелер алынудың сыртында қайтарымсыз көмек те берілді. Негізінде ішкі жалпы өнімнің 40 пайызын шетелдік несилер мен қайтарымсыз көмектер арқылы жинақтадық. Бұл жағдай 15 жылға жалғасты. Елімізде өндіріп, сыртқа сатуға жарайтын өнім Эрдэнэттің мыс концентраты, ешкі түбіті, шпат, алтын сияқты аз ғана түрлі пайдалы қазбалар еді. Апаттың үстіне апат болып, сол жылдары мыс бағасы 1300 АҚШ долларына дейін арзандап, өз құнын өтей алмады. Ал қазіргі жағдайда мыстың бағасы тоннасы 6-дан 10 мың АҚШ доллары аралығында. 2000 жылға дейінгі ішкі жалпы өнім 1 млрд АҚШ долларына да жетпеді. Оның тең жартысы несиелер мен көмектерден құралды. 2005 жылдан бастап ішкі жалпы өнім өзін өзі ақтай бастады. Тарихта алғаш рет ешкімнің қолына қарамайтын болдық. Мұны көп еңбектенгеннің арқасы деп айтуға келмейді. Тек ғана қазба байлықтың бағасы өсті. Әлемдегі қазба байлықтың барлығы Моңғолияда бар. Оны біз бұрын білмеппіз. 1990 жылы 700 келі алтынға мәз болып жүрсек, қазір оның көлемі 30 тоннаға жетті. 68-ші қаулыдан болып, тек ұрлық жолымен қазудың көлемі қаншалықты болғаны жайлы статистикалық мәлімет жоқ. Кешікпей әлемдегі ең үлкен мыс кенішінің бірі елімізде пайдаға берілмек. Моңғолиядағы жер қыртысының газ қоры ҚХР-ның қорынан 500 есе көп екендігі анықталды. Бүгінгі күндері анықталған кокс көмірін қазіргі қуатпен шетелге тасымалдасақ, оған 2000- 3000 жыл қажет болады. Уран қорымен де әлемдегі ең бай елдердің бірі болу мүмкіндігі бар. Темір рудасы да мол. Оның сыртында бағалы тастар, алтын, молибденнің қоры да бір өзімізге жетерлік. Болжанып отырған барлық қазба байлықтың қорының бағасы қазіргі бағамен есептелінгенде 1 триллион АҚШ долларына жетіп жығылады. Оны 3 млн адамға бөлсек суық жердің жаңа Кубейті тарих сахнасына шығар еді. 2010 жылы Моңғолияны халықаралық валюта қоры ресми түрде кедей ел тізімінен алып тастады. Бұл енді жеңілдетілген несие, қайтарымсыз көмек берілмейді деген сөз. Бір адамға тиесілі ішкі жалпы өнімнің мөлшері 3000 АҚШ долларына жетті. Енді 5 жылдан кейін бұл 10 мыңды құрауы мүмкін. Ал бұл санайғақтың 2000 жылы 450 доллар болғанын бәріміз де білеміз. Сол жылы мемлекеттік бюджет 280 млн АҚШ долларын құраса, 2012 жылғы бюджет 4 млрд АҚШ долларымен бекітілді.

Баюын байыдық, бірақ оның игілігін қалай көріп отырмыз. 2004 жылдан бастап «баланың ақшасы» деп шаштық. Сондай-ақ үйленгендерге 500 мың, дүние есігін ашқан сәбилерге 100 мыңдап бердік. Нәтижесінде отбасын құрушылар саны 4 есе өсті. Бір жылда 7 рет үйленген қария да болды. Сайлау нәтижесінде пайда болған жансыз адамдарға жан кіріп, жалған балалар үсті-үстіне молайды. Осылайша орта деңгейдегі сыбайлас жемқорлық желісі пайда болды. Еліміз тарихында алғаш рет жұмыссыздар жәрдемақысы үлестірілді. Өткен жылғы халық санағына қарағанда 200 мың азаматтың мүлдем жұмыс істегісі келмейді. Бұл еңбекке қабылетті халықтың 15 пайызын құрайды. Ұланбатыр қаласы халқының 13 пайызы студенттер, 10 мың адамға шаққандағы студент санымен еліміз әлемде бірінші орынды шаппай алады. Бұл 1990 жылмен салыстырғанда 10 есеге қосылған. Барлығына қоғамдық көлікпен тегін жүру құқығы берілумен қатар, оқу төлемін мемлекет өз міндетіне ала бастады. 2012 жылы мектеп бітірушілердің 100 пайызы жоғары оқу орнына ілескісі келеді, – тағы да бір қамқорлық орны. Адамның барлығы диплом иесі атанбақ. Мектептерде оқушыларды түскі аспен ақысыз тамақтандырыла бастады. Мұндай жағдай жасайтын бай елдің саны әлемде саусақпен санарлық қана. Балабақшалар тегін болды. Біз социализм кезінде де оған төлем төлейтін едік.

«Сайлау уәдесін орындап жатырмыз» деп адам басына 70 мыңнан кейін 120 мың төг-тен үлестірдік. Оның соңы ай сайынғы 21 мың төг-ке айналды. Одан кейін млн-млндап бердік. Ақшаның астында қалдық. Ақпарат құралдарынан ақшасын алу үшін кезекте тұрған адамдарды көрсетіп, халықтың кедейлігінің, қайыршылығының мысалы ретінде жарнамаладық. Әлемнің қандай бай мемлекетінде де егер осылай ақша таратсаңыз, кезекке тұратыны бесенеден белгісі емес пе?!
Еңбек, зейнет, жәрдемақыларды бай адам сияқты көзді ашып-жұмғанша 50- 70 пайыз қостық. «Америка, Жапониямен салыстырғанда біздің еңбекақымыз төмен» деп жар салдық. Шынтуайтында, олар жатпай-тұрмай еңбек етіп, нарықта жоғары бағаға өтетін өнім өндіріп, оны шетелдерге сатып отыр. Сұраншақ қана ақшаның құнын білмейді. Сондықтан да ол тапқан ақшасын қолма қол жұмсап бітіреді. Бір сөзбен айтсақ, байлық өндірмейді, ертеңін ойламайды, тек ғана бүгінгі күнмен өмір сүреді. Осылай бай болғаннан қалтаң бос болса да байлықты ақырындап еңбегімен пайда болғызсаң, оның бағасын білетін боласың. Асып-тасып ұстап, ақша шашудың зияны не сонда?

Біріншіден,нарықтағы тауар мен даяшылық бағасы валюта бағасына сәйкес келуге тиіс. Басқаша айтсақ, қағаз ақшаның саны тауар мен даяшылықтың құнын белгілейді. Нарыққа көп мөлшерде қағаз ақша шығарылса, тауар мен даяшылыққа сәйкес ақшаның саны өседі. Мұны инфляция дейміз. Еңбекақыны қосып, 21 мыңды үлестіру сылтауымен тауардың бағасы қосылып отырған жоқ. Қағаз ақша көбейгендіктен бағаның өсетіні қарапайым ғана заңдылық. Оны түсіну үшін керемет экономист болудың қажеті жоқ. Ақыл-есіңіз дұрыс болса немесе кәсіподақтың Гамбасы сияқты хат танысаңыз да жеткілікті.

Екіншіден, көшпелі малшылардың табиғатында малын өсіре бергісі келетін тума қызығушылығы болады. Бұл – көптеген мыңдаған жыл жалғасып келе жатқан дәстүр. Сондықтан да мал жекеменшікке берілгеннен кейін-ақ жылқы саны адам санынан асып кетті. Жылқы шаруашылығының пайдасы аз болса да жайлауы жылқыға толғаны үлкен мақтаныш. Қолма қол ақша үлестіре бастағандықтан тұрмыстық қажеттілігін содан өтей алатын мүмкіндікке ие болып, малын айналымға енгізуден бас тартты. Қыста соғымда, мемлекет мейрамында мал семіргенде ет бағасы арзандайды. Алайда күріш пен ұнның, киім мен керек-жарағына қажетті ақшалы болған олар малын сатудан бас тартты. Мал саны 50 млн-ға жетсе де оның бағасы 2-ден 3 есе өсті. Ет бағасы аспандағандықтан малшылар психологиясында малын малдан шығатын ет келісімен есептеп, оны көп ету, мүмкіндігінше сатпау, шығындамау қызығушылығы туады.

Үшіншіден, еліміздің ішкі жалпы өнімнің 80 пайызын жекеменшік сектор өндіреді. Азаматтар еңбек етпей жансақтайтын ақша табу мүмкіндігіне ие болғандықтан жекеменшік сала еңбекақысын негізсіз қосуға мәжбүр болды. Соның нәтижесінде тауардың құны өсіп, бағасы қосылды. Көптеген шаруашылық бірліктері өзіндік құнының өсуінен болып амалсыз банкротқа ұшырады. Осылай болып та жатыр. Халық кенет ақшалы болғандықтан адамдар бағалы, таңсық зат тұтынуға көшеді. Нәтижесінде жеке шаруашылықпен айналысушы шағын өндірістің тауарының сатылуы күрт төмендеді. Бұл жаңа ғана тәй-тәй басып келе жатқан шағын шаруашылықтарға ауыр соққы болуы ықтимал.
Тау-кен, ақпараттық технология қатарлы қоғамға қажетті салада жұмыстаушылардың еңбекақысы өскендіктен жұмыс берушілерге шетелден арзан жұмыс күшін тартудан басқа жол қалмайды. Жаңа ғана университет бітірген геология маманы 1000 АҚШ долларының еңбекақысын менсінбесе, индонезиялық тәжірибелі геолог 800 АҚШ долларының еңбекақысымен қуана-қуана жұмыс істейді. Әсіресе дене еңбегін көп қажет ететін құрылыс, жол салаларында. «Текке келген ақша текке кетеді» деген бар, бұл адам табиғатына тән қасиет. Уысқа түскен ақшаны тіршілігіне пайдаланғаннан гөрі адамдар таңсық дүниелерге бет бұрады. Әрине, өз қалтасының шамасына қарай. Мұны қарапайым ғана арақ саудасынан көруге болады. Ішімдік өндірістері өнімдерін үш топқа бөледі. Осыдан бірнеше жылдың алдында саудаға салынған арақтың 80 пайызын төменгі дәрежелі арзан арақ иеленген болса, қазір жоғарғы дәрежелі қымбат арақтың саудалануы онымен теңескен. Мұндай жағдай басқа сауда саласында да көрініс берген. 1990 жылдан бұрын саудаға салынатын ұнның 80 пайызын «екінші ұн» деп аталатын екінші сұрыптық ұн иеленген болса, қазір 90 пайызы бағалы жоғарғы сұрып ұнын тұтынуда.

Маскүнемдік күрт өсті. Бір адамға 40 литр арақ тиесілі деп бірнеше журналист Ламба министрдің алдына 40 литрлік ыдыс қойып, оны телеарнадан көрсетті. Ішімдіктің жоғарғы деңгейін 100 градус деп есептеп шығаратын халықаралық тәсіл бар. Мұнымен есептегенде Канада, Ресей, Скандинавия елдерінде бір адамға 10-12 литр спирттен келеді. Азиялықтарда спиртті ыдырататын алкоколдигидогенеза ферменті аз болатындықтан олар араққа көбірек уланады. Жұмыс істеуге құлықсыз, қоғамның әлсіз топтары тапқан ақшасына арақ ішіп, уақыт өткізеді.

Сыбайлас жемқорлықтың мөлшері мен аумағы ұлғайды. Елімізде 160 мыңдай мемлекеттік қызметкер бар. Оның барлығы демесек те біршамасына өзіне сәйкескен үлкенді-кішілі жемі табылады. Сыбайлас жемқорлық деген ұғым тек мемлекетке қатысты түсінік. Мемлекет атын пайдаланып өзіне пайда түсіру үдерісі сыбалас жемқорлық деп аталады. Жоғарыдағы айтылған көп қамқорлық белгілі мөлшерде жемқорлыққа жол ашады. Бақ, сұмыннан бастап министрлерге дейін сыбайлас жемқорлық желісі пайда болды. Моңғол елі МҰХ-ның 76 депутатын қосып есептегенде 77 қаржы министрлігіне айналды. Мүшелер атына қаржы бөлініп, оның көлемі 76 млрд-қа жетті. Қоғамдық байлықты ысырап ету шегіне тірелді. 2000 жылы денсаулық саласына 40 млрд төг бөлінсе, ол 500 млрд төгрөгке жетті. Нәтижесінде, денсаулық саласы жақсарды ма?!

Қоғамдық, адамдық құндылықтардан айырылдық, ел бойынша саясаткерлер, отаншылдар, азаматтық қозғалыстар, ұлтшылдар қаптап кетті. Расында, несін де ақшаға сатуға аянбайтын пенделер пайда болды. Осылай санамалай берсек, ақша көптіктің зардабы бұдан да мол болар.
Орыс жазушысы А. Беляевтің «Нан» деген повесін оқығаным бар. Онда ғалымдар өзінен өзі өсіп көбейе беретін нан жасайды. Бұл кедей балықшы қалашығына үлкен олжа әкеледі. Балықшылар нанды жегеннен басқа жұмыс істегенді қойып, тек ғана нанды жеп, ұйықтап, семіріп жата береді. Ал нан өсе береді. Балықшылар да өздерін бақытты сезінеді. Бірақ бұл бақытты сәт ұзаққа созылмады. Жұмыс істемей жатып семірген қалашық адамдары семіздіктен жарылып, өлім құшады. Адамдар өлгеннен кейін де үздіксіз өсе берген нан қалашықты сол қалпынша басып қалған екен…
Сәбет Насырұлы, Kaznews

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Кәсіпкер

Мен қалай жұмыс жасаймын? Косметикалық хирург Жанболат Тілеубекұлы

Published

on

Қазіргі уақытта еліміздегі хирургия саласы, оның ішінде косметикалық хирургия жақсы дамып келеді. Мамандарымыз кез келген шетелдік хирургпен тең деңгейде деп ауыз толтырып айта аламыз. Олардың бірі және бірегейі Жанболат Тілеубекұлы.

Ол Медицина академиясының стоматология факультетін бітірген соң арман жетегінде жүріп, косметикалық ота бағытында білім алып, тәжірибе жинақтап 2015 жылы «Принцесс» атты жеке ауруханасын ашқан.

Біз бүгін, Kaznews ақпараттық агенттігінің «Мен кәсіпкермін» жобасының кезекті қонағына «Принцесс» ауруханасының негізін қалаушы, косметикалық хирург Жанболат Тілеубекұлын шақырып отырмыз.

Жанболат Тілеубекұлы: Үнемі, тұрақты ізден, кітап оқы, кез келген нәрсені шынайы көңіліңмен істесең, жетістік саған өзі келеді.

Мекенжайы: Моңғолия, Ұланбатыр қаласы, Баянгол ауданы, 5- ауылжай, Си Ай Ти орталығы, 3-қабат

Жұмыс орны мен лауазымы: «Арумед» компаниясы директоры, «Принцесс» ауруханасының бас дәрігері

Әлеуметтік желіде: FB Janbolat Danko Tileubek

Ұялы телефоны:   iPhone 7

Қолданатын компьютері: Dell

Сіз жұмысыңызды қандай тәсілмен жүргізесіз? Жұмыс күніңіз қалай өтеді?

–  Мен таңғы жеті сағатта тұрып, балаларымды мектеп пен балабақшаға жеткізген соң жұмысқа келемін. Жұмыс таңертең 09:00 сағаттан басталады. Келе салысымен өткен күндері ота жасалған адамдарды қарап, қаралуға келген адамдарды көріп бола сала, операция жасауға кірісемін. Бізде күніне 2-4 адам ота жасатады. 16-17 сағат аралығында азаматтарды қабылдайтындықтан отадан шыға салып, келгендерді көріп, екпе жасататындарды қабылдаймыз. Ота көп істелетін күндері дәрігерлік бақылау жүргізе алмайтындықтан кейде сенбі күндері де ауруханада боламын. Бір отаға 2-3 сағат жұмсалатындықтан басқа ауруханалар сияқты көп адам қабылдай алмай қаламыз. Бұл біздің мамандықтың бір ерекшелігі болса керек.

Ең көп қолданатын және жақсы көретін аппликейшнді /бағдарламалар/ атасаңыз?

– Әрине компьютердегі күнделікті қоланыстағы бағдарламалар. Сосын Mplus пен what3words аппликейшндерін тұрақты қолданамын.

Сіз үшін уақыт үнемдеудің ұтымды тәсілі?

 – Жұмысты жақсы жоспарлау, алдын ала уақыт белгілеу.

Атқарылатын жұмыстар тізімін қалай жасап, қайтіп белгілейсіз?

– Жасалатын оталар жоспарланып қойылатындықтан сол жоспарға сәйкес менің жұмыс сағатым реттеледі. Ал жеке мәселелерге қатысты дүниелерді менежер дәптерге жазып қояды.

Сіз нені істеуге шеберсіз?

Біздің жұмысымыздың еркешелігі – сау адамдардың өз ықтиярымен келіп,  денесіне пышақ тигізуінде. Тәуекелділік басым, адамның денсаулығы және әдемілігімен «айналысатындықтан» келген адамдардың сенімі мен үмітін ақтап, жақсы нәтижеге жету үшін өзіңнің бар күшіңді жұмсап, үнемі біліктілігіңді арттырып, жинақтаған аздаған тәжірибеңді пайдалананып, өз ісіңнің «шебері» болуға ұмтылу.

Жұмысыңыздың артықшылығы неде? Жақсы, жаман және қиын тұстары?

Біздің аурухана – косметикалық ота жасайтын аурухана. Мен Медицина академиясының стоматология факультетін бітірген соң арман жетегінде жүріп, косметикалық ота бағытында білім алып, «Төгс ялгуун» ауруханасында 9 жыл тәжірибе жинақтағаннан кейін 2015 жылы «Принцесс» атты жеке аурухана аштым. Біздің аурухана мұрын пішінін түзеу отасы, көзді қатпарлы ету,  қабақ және көз астын түзеу,  дененің майын сорғызу, бет әлпетін жөндеу қатарлы косметикалық операциялар жасайды.

Менің мамандығым жақсы жағы не десеңіз,  ол адамдарға сұлулық сыйлап, олардың өзі қалаған келбетті болуына көмектесу. Даяшылық жасатушылардың өзіне деген сенімі оянып, кемшін тұстарын түзеп., бақытты сезінуін бөлісу мен үшін үлкен мақтаныш әрі қуаныш. Адамдар отаның сәтті болуына көңілі толып, «әдемі болды», «рақмет» деп маған қараған сәтінен ерекше күш-қуат алып, ынталанып,  үлкен ұмтылыс пайда болады.

Ал енді қиындығы – ешқандай сырқаты жоқ, сау келген адамды ота жасау кезінде   қандай бір қауіп – қатерге ұрындырып аламын ба,  операция сәтінде немесе одан кейін қолайсыз жағдай болып қалмаса екен, көңілі толатын деңгейде  жасай аламын ба деп үнемі уайымдап жүру.

Адамдардың келбеті  әрқалай, олардың дене бітімі, қалауы, мінезі, тәрбиесі әртүрлі болатындықтан барлығының ойлағандарындай нәтижеге жету өте қиынға соғады. Қазір кейбір адамдар ертегідегідей нәрсеге қол жеткізгісі келеді. Ойлағаны ертегі болғандықтан сондай нәтиже күтетін де бірен-саран азаматтар кезігіп жатады. Әрине, ешқандай тәуекелсіз жұмыс та болмайтыны белгілі. Сондықтан да тәуекелге барып, қисығын түзеп, кемін толтыратындай білімді де білікті болып, адамдармен жақсы тіл табыса білу маңызды деп ойлаймын.

Кореяның косметикалық хирургия саласындағы ең ірі клиникаларының бірі JW Plastic Surgery Center –мен ынтымақтастықта жұмыстап келеміз.

Дәл қазір қандай іспен айналысып жатырсыз?  Қысқа мерзімдегі жоспарыңыз?

Бізге басқа ауруханаларда жасатқан отасы сәтсіз болған адамдар көп келеді. Бірақ оның нәтижесі алғашқы жасаған кездегідей болмайтын (отаның жасалу тәсілі, қалған тыртық дегендей) жағдай көп кездеседі. Қайталап ота жасау үшін өте жақсы маманданған болу шарт. Сондықтан адамның жанын екінші рет жаралайтындай нашар нәтиже шығаруға еш болмайды. Маған сеніп, жағдайын түзетуге келгендердің отасын қайтіп болса да көңілінен шығатындай етіп жасауға бар күшімді саламын.  Үнемі ізденіс үстінде болып, кітап оқып, кәсіптес шетелдік дәрігерлерден кеңес алып отырамын. Сол үшін де 2016 жылдан бастап Кореяның косметикалық хирургия саласындағы ең ірі клиникаларының бірі JW Plastic Surgery Center –мен ынтымақтастықта жұмыстап келеміз. Өзара ынтымақтастық аясында жылына 2-3 рет өзім және клиникамыздың өзге дәрігерлері, медсестралармен бірге барып тұрақты тәжірибе алмасып тұрамыз.

Жуықта АҚШ-тың білікті дәрігерлерімен кездесіп, ауруханаларына барып, ота жасау процесін көріп, мұрын операциясы жайлы кітаптарын аударып, өз игілігіме жаратпақ ойдамын. Біздерден кейінгі буын дәрігерлер қажетіне пайдаланатын кітап бастырып шығару жолында еңбектенудемін.

Сіз қаншалықты оқисыз? Қазір қандай кітап немесе мақала оқып жатырсыз?

«Дәрігер өмір бойы оқиды» деген шындық. Кітап қарамайтын дәрігер жоқ болар. Әсіресе, біздің мамандықдықтың техникасы, әдіс-тәсілдері тұрақты өзгеріп отыратындықтан жетістікке жетемін десеңіз, үнемі оқып-үйреніп, зерттеп отыру қажет. Кітап оқымай өткізетін күнім жоқ. Операция ортасында және оған дейін, көлік кептелісі кезінде, отбасыммен таза ауаға серуендегенде де қолымнан кітап түспейді. Қазір АҚШ-тың мұрын пластикалық отасының  жақсы дәрігерлерінің бірі Bahman Guyuron-ның Rhinoplasty атты кітабын оқудамын.

Жұмыс кезінде музыка тыңдайсыз ба? Қандай жанрдағы музыкалар ұнайды?

Ота жасау кезінде үнемі музыка тыңдаймын. Лирикалық, поп, авторлық әндерді жақсы көремін. Егер жақсы шығарма болса, қандай жанрда болсын тыңдай беремін.

Мінезіңіз ашық па, әлде тұйық па? Ол жұмысыңызға қалай әсер етеді?

Мен өзімді ашықпын деп ойлаймын. Кез келген жағдайда адамдармен тіл табыса аламын. Адамдарды ешқашан алалап көрген емеспін. Кез келген адамды баурай алатын қасиетім менің жұмысымның ілгері басуына көп септігін тигізеді.

Демалатын уақытыңыз?

Мүмкіндігінше ерте жатуға тырыссам да, кітап оқып немесе балалармен ойнап жүргенде түнгі 23:00-00:00 сағат болып кетеді. Таңғы 07:00 – 07:30 аралығында тұрамын.

Жұмыста жоқ кезде сізді қайдан табуға болады?

Демалыс күндері отбасыммен таза ауаға шығуға тырысамын. Ерекше бір шаруам болмаса, қаланың түтінінен алыс кетіп қаламын. Жұмыс күндері қол босағанда бассейн шомылып, фитнеспен шұғылданамын.

Сіз кімнен, неден күш- қуат аласыз?

Отбасым, ата-анам, ағайын-туыстарым аман, бала –шағам дені сау, бақытты болса, қөңіл күйім де жақсы болып, алаңсыз жұмысымды істей беремін. Балаларымның сыңғырлаған күлкісі мені шексіз бақытқа бөлейді. Сондай-ақ даяшылық жасатушылардың алғыс сөздерінен жаным жадырап, жігер, қайратым артады.

Өміріңізде алған ең жақсы ғибратыңыз?

Ата-анамның «адамның күні адаммен», «жұмысыңды шынайы қөңіліңмен істе» деп айтқан ақылдарын үнемі есімде сақтап жүремін.

Жас мамандарға қандай кеңес бересіз?

Үнемі, тұрақты ізден, кітап оқы, кез келген нәрсені шынайы көңіліңмен істесең, жетістік саған өзі келеді дегенді айтқым келеді.

Kaznews.mn -дегі бұл жобаға кімді қонақ етіп, оқырман қауымға тәжірибесімен бөлісуге ұсынасыз?

“Жақсы сөз жарыс ырысы” – деген халқымыз. Елімізде жақсы жетістікке жетіп жүрген дәрі-дәрмек саласының үздік маманы, К.Ерік (Yerik Ka) ті ұсыныс етемін.

Сұхбатыңызға рахмет!

Авторлық құқықтар сақталған.

Continue Reading

Кәсіпкер

Ерболат Әшікұлы – Turan World компаниясының директоры

Published

on

KAZNEWS агенттігі сіздерге жаңа бағытта “Мен кәсіпкермін” жобасының алғашқы қонағын таныстырып отыр. Ол, жастарға үлгі болып жүрген жас кәсіпкер, Turan World компаниясының директоры Ерболат Әшікұлы.

Мекен жайыМоңғолия, Улаанбаатар қаласы

Сошиал парақшаларыEr Polat Aşık (Фейсбүүк)

Әлбетте, адамға баспана қажет, бірақ ол баспана саған табыс әкелмейді. Ал бизнесіңді жақсы жасасаң, ол саған бір емес, уақыты келгенде бірнеше үй алып береді.

-Әңгімені туған өлкеңізден бастасақ. Қайда туып, қайдан білім алдыңыз?

Мен 1980 жылы Моңғолияның Қобда аймағында дүниеге келдім. Әкем әскери бөлімде дивизион командирі болып қызмет атқарғандықтан балалық шағым Қобда қаласында өтті. Ата-анам Баян-Өлгий аймағының Алтанцөгц (Ақши) ауылының тумасы. 1994 жылы Өлгий қаласына көшіп келіп, 2–мектепте оқып,  орта білімнің соңғы үш жылын Моңғол-Түрік бірлескен лицейінде жалғастырдым. Орта мектеп бітірген жылы әкеміз дүниеден өтті.

Мамандық таңдауда көкем Шаяхметтің ақыл кеңесіне жүгіндім. Математика, статистика мамандығы жайлы хабарым аз болса да, математикамен байланысты болған соң таңдауда қателескен жоқпын. Улаанбаатар қаласындағы Мемлекеттік университетті математика және статистика мамандығы бойынша тәмамдадым. Студент кезімде бос уақытымды құр жібермей, жұмыс істеп ақша табуды ойладым. Түрік лицейінен ағылшын тілі, математика мен информатиканы жақсы оқығаным университеттің бірінші курсында аталмыш сабақтардан босатылуға себеп болды. Мен үшінші курс болғанымда екі інім де бірінші және екінші курс студенті атанып, азырқанбас ауыртпалық салған жылдар болды. Не үшін мен математика факультетінде оқып жүрмін деп өзімді жігерлендіріп, ауыл аралап, орта мектепте оқитын балаларды дайындап, үйірмелер аштым. Түрік тіліне жүйріктілігімнің игілігін де көріп, журналға аударма жасап, баспаханаларда жұмыс жасап жүрдім. Үшінші курс бітірген соң Түркияның Моңғолиядағы ТИКА халықаралық ұйымына аудармашы болып орналастым.

Кәсіпкерлікке қадам

2002-2010 жылға дейін ТИКА, «Дэлхийн Зөн», «Эмпати» қатарлы халықаралық ұйымдарда аудармашы, менежер, экономист қызметтерін атқардым. 2011 жылы Эмпатиде 2005-2008 жылдары бастығым болған түрік азаматы еліне қайтарында 2008 жылы кұрған компаниясының  50 пайыздық үлесін сатып алдым. Баспана алуға жинақтап жүрген азын-аулақ ақшам бар еді. Бір ағамыздың айтқан: «Әлбетте, адамға баспана қажет, бірақ ол баспана саған табыс әкелмейді. Ал бизнесіңді жақсы жасасаң, ол саған бір емес, уақыты келгенде бірнеше үй алып береді,» – деген әңгімесі есіме түсті. Сол жылдардан бері осы компания ісін жүргізіп келемін. Қазір компаниядағы үлесім 100 пайызға жетті.

-Тұтынушыларға қандай қызмет ұсынасыздар?

Компаниямыз қазір 3 бағытта кызмет көрсетеді. Олардын бастысы – математика пәні бойынша 5-12 сынып оқушыларын емтиханға дайындау. Ол «Fast Center» деп аталады. Астанамызға ақырындап танылып келеді. Сонымен қатар моңғолша, түрікше аудармалар жасаймыз. Аударма бюромыз бар. Өз басым осы уақытқа дейін 20-ға жуық кітап аударыппын. Жинаған азын-аулақ тәжірибеміз бар деуге болады. Соңғысы Түркиядан туристер әкеліп жүрміз. Туризм саласында бақ сынаудамыз.

-Алға қойған мақсаттарыңыз қандай?

Максатымыз көп. Биылғы жылы компаниямыздың бөлімшелерін екі-үш аймаққа және Қазақстанға ашатын жоспарымыз бар. Кез келген адамның және ұйымның әртүрлі мақсаттары  мен жоспарлары болады. Бірақ ол қарапайым халыққа сонша маңызды емес шығар. Ең әуелі еліміз, соның ішінде тендессіз ұлт ұрпағы ретінде аймағымыз жастарын дамытуда түрлі жоспарлар мен мақсаттарымыз болса екен деп ойлаймын.

Сонау 1970-1980 жылдардағы ағаларымыздың жеткен шыңына тағы бір мәрте жетсек екен. Еліміз өркеніне көптеген жастарымыздың үлесі болса, сол аға буынның сенімін ақтасақ  деп армандаймын. Әрбір салада жақсы жетістікке жеткен қандастарымыз баршылық. Көпке топырақ шашуға болмайды. Бірақ қазіргі нәтижелеріміз дана халқымыздың ұрпағына жеткілікті емес.

“Тас қараңғыны қарғағанша, сен де бір шам жақ”

Бір кездері халқаның «әнін Қабылаш айтады», «құрылысын Тілейхан салады», «басын Хайролла емдейді», «Ләтіп күлдіреді» деген бір тәмсіл болған-ды. Сол ағалардың жеткен шыңына тағы бір мәрте жеткенде ғана аға буынның сенімін ақтаған боламыз. “Тас қараңғыны қарғағанша, сен де бір шам жақ” деген жақсы сөз бар. Сол себепті мен өз басым аймағымыздың оқушыларына, мектеп бітірер жастарымызға жыл сайын жалпылай тестілеу емтиханынан соңы болып келгенді өзгертуге, ілгерлетуге тырыссақ, соған аз да болса, себепші болсам деген ойдамын.

-Әлеуметтік желіде аталмыш тесттен 800 ұпай алған оқушыларға 800000 төгрөг сыйақы үлестіремін деп уәде бердіңіз. Бұл жоғарыда айтқан әңгімеңізге байланысты болар?

Рас айтасыз. Бұл ең бергі жағы. Математик ретінде  өз саламда табысқа жеткен жастарымызға осындай сыйақы беруді уәде ете келе,  әр саладағы құрдастар мен достарды да осы бір акцияға қосылуға шақырамын.

Мысалы, мықты дәрігер достарымды химия, биология пәнінен, аудармашы немесе туризм саласындағы таныстарға  ағылшын немесе орыс тілі пәндерінен 800 ұпай алғандарға деген сияқты сыйақы тағайындаса деп үндеймін.

Меніңше, арамызда білімді сүйетін, білім жолын қуған көптеген азаматтар бар. Негізгісі соларды осы бір жақсы бастамаға шақыру, үлгі болу деп ойлаймын. Басқа да қарқынды істер жасауға болады. Мысалы, білім саласына арналған бір қор құруға, осы мақсатта жұмсалатын қаржы жинауға мүмкіндік бар. Тіпті болмаса, әр салада көш бастап жүрген қандастарымыздың кеңесін алу қиын емес болар. Ел астанасындағы өзім шамалас бір қатар жастардан дәрігер, IT, инженер, экономист және кәсіпкерлер өз тәжірибелерін және кеңестерін аямай бөліседі деп сенемін.

-Мектеп бітірер жастарымызға қай саланың өзектілігі артады, қандай мамандық таңдаған дұрыс болады деген кеңес бере аласыз?

Бұл мәселені қолға алғанда қазіргі өркениет сұранысы мен еліміздің болашағымен қатар қарастырған жөн. Ең әуелі әрбір жасөспірім өзінің не қалайтынын, қай маманға икемі барын бағамдап, елімізге немесе жалпы адамзатқа “қалай қызмет етемін” деген ауқымда ойлауы керек. Себебі жалпы адамдарға, адамзатқа пайдалы болу үшін сүрген өмір, кешкен ғұмыр мағыналы болады деп ойлаймын. Бір жылдары «экономист болу керек» деп елдің бәрі соны оқыды. Тағы бір кезең келді «заң оқу керек» деген. Жұрттың барлығы заңгер болды. Қазір солардың қаншасы сол мамандық бойынша қызмет істеп жүргені беймәлім.

Дегенмен де жастарға берер  кеңесім «ешкімнен ештеңе күтпей, өздері іздену керек».

Аймақтық білім басқармасы сынды ұйымдар жыл сайын мектеп бітіретін жастарға осындай мәлімет, кеңес беретін семинар, сол мамандыққа ие болған азаматтарымызды шақырып, тікелей оқушыларымызбен кездесу ұйымдастырса, сол арқылы жастарымыз маман таңдауына көмек болар еді. Сонымен қатар аймақ әкімшілігі және тағы басқа да мекемелерден келер жылдары қандай маманға,  қанша кісіге жұмыс орны болатынын хабарлай отырса жаман болар ма еді?!

-Рухани құндылықтарды қалай дамытуға болады деген келесі сұрағымды дайындап отырып едім. Осыған байланысты бір бастама өзіңіз жасадыңыз. 

Өз бастамасымен Мекей мұғалім атындағы математика олимпиадасын 4 жыл бойы ұйымдастырып, кей жылдары өзі қаржыландырып жүрген Темірхан мұғаліммен өткен жылы танысып, олимпиадада шебер есеп шығарғандарды марапаттауға үлесімізді қосқан едік.

Сол кісіден алғашында «не себепті осы олимпиаданы өткізіп жүрсіз» деп сұрап қалып едім: “Мұғалімім ғой марқұм”- дегені әлі есімде. Біздер соңғы жылдары ұстазға деген сый құрмет пен олардың сенімін ақтау үшінгі  талпыныс, жалпы намыс деген нәрсені ұмытып бара жатқандаймыз. Бір кездегі ағаларымыз қандай мықты, адал болған десейші. Мысалы, осы Теміш мұғалім. Дәл сондай ұғым, қазіргі жастарда көп болмайды-ау деймін. Бірақ жастарды кінәламаймын. Себебі аға буыны болған біздер оларға үлгі бола алмадық.

Әркім қара басын ғана ойлаған қиын-қыстау заман аяқталайын деп қалды. Осыдан кейін көптеген өзгерістер болады деп сенемін. Кей салада оң өзгерістер бола бастағанын байқаған боларсыз. Қ.Айдос бастаған «Өлгий алыптары» клубы мұның айқын дәлелі. Заман бір болуды, бірлікте болуды талап ете бастады. Сол азаматтар бастаган игі іске біз де шамамызша үлесіміз болсын деп аймақтық «арслан» Н.Мұстафамен келісімшарт жасап едік, Х.Айнабек, К.Айдос деген азаматтар бір-бір балуанға айлық еңбекақы беретін келісімдер жасады.

«Дарынды моңғолдар» жобасының қатысушысы Бердібекке деген қандастарымыздың ықыласы да  осы көсқарасыма айқын дәлел емес пе?!

Сел зардабын шеккендерге қол созушылар, ота жасатуға мәжбүр болған сәбилерге біздің азаматтардың жылу жинауы қатарлы  көптеген іс шараларға куә болып жүрміз.

Мен бастама көтерген «челленжге» ілесіп, білімге көңіл бөлейік ағайын деп көпшілікті үндемекшімін. Мүмкіндігі бар іскер азаматтар үздік  оқитын жастарға грант тағайындайық, шетел гранттарына қалай қол жеткізуге байланысты оларға кеңес берейік!

-Ерболат мырза, сіз жігер мен энергияны кімнен, қайдан аласыз?

Жақсы  сұрақ! Жігердің негізгі қайнар бұлағы иманнан болып табылады. Әлемдік үздіктердің ғибратты сөздері,  оқыған кітаптарымдағы тамаша әңгімелер оның жалғасы болады.

Әкемнің мен туғанда есімімді ойлап тапқанда жазып қалдырған естеліктегі сөздері үнемі асқақ рух пен әрі оның маған деген сенімі үнемі энергия болып тұрады.

-Сіз қаншалықты кітап оқисыз? қазір қандай кітап/мақала/ оқып жатырсыз? Қандай музыкаларға әуессіз?

Кітап көп оқимын. Қазіргі таңда харизма туралы моңғолша аударылған кітап оқып бітірдім. Музыканы ұнатамын. Көніл күйіме байланысты болады. Таңертең жұмысқа барғанда “Ерке сылқым”-мен басталып жатса, кешінде термемен аяқталады.

-Бұл жобаға келесі қонақ ретінде кімді ұсынасыз?

Бұл жобаның алғашқы қонағына мені  шақырғандарыңызға көп рахмет айтамын. Мен Т.Жанболат есімді азаматты ұсынамын. Улаанбаатар қаласында «Принцесс» атты клиника жұмыстатады. Сұхбаты қызықты болар дегенге сенімдімін.

-Істеріңізге  мол табыс тілеймін!

Continue Reading

Кәсіпкер

Баян-Өлгий 411 тонна ет экспорттады

Published

on

By

KAZNEWS – 2017 жылы Баян-Өлгий аймағы 36 тонна қой етін, 85 тонна жылқы етін экспортқа шығарған болса, 2018 жылы ет экспорты бойынша рекордтық көрсеткішке қол жеткізіп отыр. Иран мен Қазақстан бізден 20 тонна жылқы етін, 391,1 тонна қой етін сатып алған. Бұл туралы аймақтық Стандарт, метрология департментінің эксперті Гүлзада Рахатқызы хабарлады.


Атап көрсетерлігі Иран мен Қазақстан нарығына моңғолияның ветеринарлық талаптары сәйкестендірілген.
Статистикалық мәліметтерге жүгінсек, өткен жылы жалпы ішкі нарықтағы ет өндірістер ұлғайып, мал шаруашылығы саласының табысы 2,4 миллиар төгрөгке жеткен.
Сондай-ақ, шетелге қойдың және түйенің 353 тонна өңделген жүнін экспорттап, 730,0 миллион төгрөг табыс тапқан.
Естеріңізге салсақ, 2018 жылы Баян-Өлгий аймағы 2,1 миллон бас мал санатты. Бұл көрсеткіш, өткен жылғыдан 59,2 мың бас малға яғни 2,7%-ға кеміген.

Continue Reading

Title

Әлемде1 week ago

Павлодар әкімшілігі мен «Отандастар» Қоры қандастарды қолдау тұрғысында күш біріктіреді

“Отандастар” қоры мен Павлодар облысының әкімдігі өзара ынтымақтастық туралы Меморандумға қол қойды. Тараптар шетелде тұратын қандастарға және Атамекенге қоныс аударған...

Әлемде1 month ago

Қытайда Еуропаның 12 қаласының көшірмесін тұрғызған

Қытайдың Huawei компаниясы Дунгуань қаласының жанынан еуропалық қалалардың көшірмесін тұрғызып жатыр. Huawei компаниясы 12 қаланың танымал ғимараттарын тұрғызған. Тіпті, трамвай...

Әлемде1 month ago

ҚазҰУ-дың «Алатау» қысқы бағына саяхат

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті көптеген халықаралық жобалардың бірі жасыл технологияларды енгізуде ғылым мен техниканың озық жетістіктерін пайдалану бойынша мақсатты...

Моңғолияда2 months ago

Моңғолия азаматтары 61 елге визасыз бара алады

KAZNEWS – 2019 жылы Моңғолия азаматтары әлемнің 61 еліне визасыз қатынай алады. Еліміз индексте 79-шы орында яғни Африкада орналасқан Бенин Республикасымен...

Кәсіпкер2 months ago

Инфографика: Моңғолияда 10,000 вебсайт бар

Сайттың интернеттегі адресін домен деп атайды. Сіздің дәл қазір оқып отырған сайтыңыздың адресі kaznews.mn, бұны адрес ретінде де сайттың аты...

Лайфстайл2 months ago

Билл Гейтс табысты болудың құпиясымен бөлісті

Microsoft корпорациясының негізін қалаушылардың бірі Билл Гейтс табысқа жетудің негізгі құпияларымен бөлісті. Естеріңізге салайық, 1955 жылы 28 қазанда өмірге келген...

Кәсіпкер2 months ago

2017-2024 жылдың трендтік IT-мамандықтары

CareerCast сайтының командасы АҚШ-та әйгілі болған еңбек және бос жұмыс орындарының ІТ-нарығын сараптап, жұмыс берушілер үшін маңызды және еңбек ақысы...

Лайфстайл2 months ago

Әлеуметтік желіде балалардың суреттерін не үшін бөліспеу керек?

Бүгінгі күнде әлеуметтік желі культі деген тұжырым өріс алып келе жатыр. ХХІ ғасырда пайда болған бұл сөз келесі іс-әрекеттермен түсіндіріледі:...

Сөзге тиек

Advertisement

Өзекті