Connect with us

Моңғолияда

Л.Баттулга: Қазақстаннан көп нәрсені үйрену керек

Published

on

Астана қаласында өткен ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің саммитінде Моңғолияның Қазақстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Л.Баттулга -ның МОНЦАМЭ ақпараттық агенттігіне берген сұхбатын Кaznews АА назарларыңызға ұсынып отыр.

Моңғолия мен Қазақстан Республикасы арасында дипломатиялық қарым-қатынастар орнауына 25 жыл толып отыр. Бұл уақыттағы екі елдің ынтымақтастығы туралы қысқаша айтып берсеңіз?
Рас айтасың. Екі ел арасында дипломатиялық қатынастардың орнағанына 25 жыл толып отыр. 25 жылда екі ел өзара ынтымақтастығы жоғары деңгейде болды деп айтуға болады. Бұл уақыттарда 50 ге жуық құжаттарға қол қойылып, жүзеге асып келеді.

Бүгінгі таңда, екі ел арасындағы сауда-экономикалық және инвестициялық байланыстар қандай деңгейде?
«XXI ғасыр – Еуразия ғасыры» деп аталуда. Еуразияда Қазақстан Республикасы маңызды рөл атқарып отыр. Біздің ең жақын серіктесіміз саналатын Қазақстанның қазба байлығы мол. Уран өндіру бойынша әлемде көшбасында, вольфром, мырыш қоры бойынша әлемде төртінші орында, көмір және мұнай қорлары көп. Бұл бағыттарда біз Қазақстан Республикасымен ынтымақтастықта жұмыстауға ниеттіміз. Мұнда кен игеруде жоғарғы техника технологияларды пайдалануда.

Екі елдің сауда айаналымы бүгінгі таңда 30 млн АҚШ.долларын құрап отыр. Бізге сыртқы саудаға транспорт-ложистика мәселесі кері әсерін тигізіп отыр. Бірақ бұл мәселелер болашақта шешімін табатын мәселе ғой. Сондықтан сыртқы сауда айналымын арттыру мәселелерін қазірден зерттеуіміз керек. Кәсіпорындармен байланысты нығайтуымыз керек.

Алдағы 25 жылда екі елдің байланысы қалай болады?
Сұрағыңыз орынды. Шынын айтсақ бізде сыртқы саясат болсын, сыртқы сауда болсын 4 ақ жылдық бағыт ұстанып келеміз. Бір үкімет құрылып 4 жылдық маңызы бар бағдарлама айтады. Біз үшін бұл тұрғыда Қазақстаннан үлгі алуымыз керек. Кейбір мемлекеттер сыртқы сауда-экономикалық байланысын 25 жыл, тіпті 50 жылмен жоспарлап қойған. Біз енді осындай системаға көшуіміз керек.

Қазақстан Республикасы кен игеруде жаңа техника, технологияны пайдаланып отыр дедіңіз. Сіз елші болған күннен бері бұл бағытта қандай жұмыстар атқарып үлгердіңіз?
Күзде екі елдің Үкімет аралық комиссиясының кезекті отырысын өткізуге тараптар келісіп отырмыз. Кездесуде бұл мәселелер қозғалады деп күтудеміз. Қазақстан Республикасы Орталық Азияда көшбасшы мемлекет ретінде қалыптасты. ІЖӨ-і 130 млрд долларға жетіп, жан басына шаққанда 7400 долларды құрап отыр. Сондықтан осындай қарқынмен дамып отырған елмен біз байланысымызды одан ары нығайтуымыз керек. Бұл бағытта жұмыстаймыз.

Транспорт-ложистика мәселесінде жақсы жаңалық бар ма?
Қазіргі жағдайда екі ел арасындағы транспорт мәселесі қиындау екені шындық. Алайда, мега жобалар жүзеге асып жатырғой. Мысалға, ҚХР-ның «Жібек жолы», «Бір белдеу, бір жол» бағдарламаларының көбі Қазақстанмен байланысып отыр. Ал, біз бұл жолдарға қандай бір жолмен тоғысамыз. Бұл жобалар арқылы транспорт саласы дамып, сыртқы сауда кеңейеді.

Мәдениет, білім саласындағы ынтымақтастықта бір мәселені аңғарамыз. Моңғол студенттері Қазақстанда стипендиямен оқыған кезде таңдау Баян-Өлгийде өмір сүретін қазақ жастары ғана түседі. Бұл жөнінде?
Қазақстан тарапынан жыл сайын Моңғолиядан 50 студентті бакалавриатқа, екі студентті магистратураға қабылдайды. Негізі, қазақ тілді адамдар келіп оқыса оңтайлы болады ғой. Тіл жөнінде қиналмайды. Егер моңғол жастары қазақ тілін үйренемін десе біраз қиналатын болуы керек. Бірақ стипендиялық талаптарды 50:50 пайызда ұстау ойымызда бар. Сондықтан тек ғана қазақ жастарын таңдайтын қатты талап жоқ.
Жалпы, студент алмасу мәселесін дамытуымыз керек. Қазақстаннан үйренетін нәрсе көп. Бүгінгі мәліметтер бойынша 100-дей студент Қазақстан Республикасының стипендиясымен оқып жатыр. Өз қаражатымен оқып жатқан студенттер де бар. Олардың дәл санын айту қиын. Шамамен 200-300 студент.

Улаанбаатар-Астана бағытындағы әуе қатынасы бойынша екі ел келісімге келген. Бірақ, ұшақтың ұшуына қандай себептер кедергі болып тұр?
Мемлекеттік деңгейдегі мәселелер шешілген. Қазір екі елдің азаматтық авияция саласындағы компаниялар келісуі қалып отыр. Компаниялар өзара пайдалы бизнестік бағыттағы шешімдер шығаратын болуы керек.
Қазақстан тарапы бұл жөнінде.
Қазақстан тарапынан Баян-Өлгий аймағына Консулдық ашу туралы ұсыныстарын бірнеше жылдан бері қойып келеді. Бұл мәселе бойынша пікіріңіз?
Ең соңғы консулдық кеңесінің отырысында бұл туралы мәселе қозғалған. Бұл мәселені біз зерттеп жатырмыз. Бұл мәселеге өзара келісіп шешім шығаруымыз керек. Алматы қаласында біздің консулдық қызмет бар. Сондықтан бұл мәселе де көп ұзамай шешімін табады деп ойлаймын.

Моңғолия Президентінің сайлауына дауыс беруге қанша азамат тіркелді? Қаншасы дауыс берді?
Елшілікке өткен сенбіде 20 ға жуық адам келіп пікірін берді. Бүгін қанша адам келетінін білмеймін. Астана қаласында 30 ға жуық моңғолия азаматы өмір сүреді. Дауыс беруге 26 адам тіркелген.
Б.Адьяахүү

Моңғолияда

Шәріп Сәйпіғалиұлы «Моңғол еліне еңбек сіңірген қайраткер» атағымен марапатталды

Published

on

KAZNEWS – Ғұн империясына 2228 жыл, Ұлы Моңғол мемлекетіне 813 жыл, Ұлт азаттық қозғалысына 108 жыл, Моңғол Халық революциясының төңкерісіне 98 жыл, Демократиялық қозғалысқа 30 жыл толуына орай Моңғолия Президенті Х.Баттулга жарлық шығарып өнеркәсіп, денсаулық, білім, мәдениет, экономика, қоғам, коммуналдық қызмет көрсету саласында абыройлы қызмет атқарған 21 азаматқа «Моңғол еліне еңбек сіңірген қайраткер» атағын берді.
Моңғолия Президенті бұл жолы, моңғолия қазақтары арасынан «Моңғол еліне еңбек сіңірген қайраткер» атағымен Баян-Өлгий аймағының СУАТ компаниясының директоры Шәріп Сәйпіғалиұлын марапаттады.

Continue Reading

Моңғолияда

“The Hu” тобы “Шыңғыс хан” орденімен марапатталады

Published

on

KAZNEWS – Республика күні және күнтізбе бойынша Шыңғыс ханның дүниеге келген қыс айының бірінші жұлдызы 27 қарашаға сай келіп отыр. Бұған байланысты аталмыш даталы  күндер бірге тойланады.

Шыңғыс ханның дүниеге келген күнін «Моңғол мақтаныш күні» деп атап өту дәстүрге айналған. Бұл күнге орай мемлекет және қоғамға зор еңбегі сіңген, ұлттық береке бірлікті нығайтқан, ұлттық құндылықтарды әлемге танытуға үлес қосқан Моңғол елінің азаматтары Моңғолияның ең жоғарғы ордені «Шыңғыс хан» орденімен марапатталады.

Моңғолия Президенті Х.Баттулга жарлық шығарып, биылғы жылғы орденді «The Hu» тобына табыс ететінін, Президент әкімшілігінің апарат басшысы З.Энхболд бүгінгі баспасөз мәслихатында айтты.

The Hu тобының жетістіктері

Yuve Yuve Yu, The Gereg альбомы Америкалық Billboard тізімінде көш бастаған. Yuve Yuve Yu әнінің Youtube желісіндегі қаралымы 30 миллионға жуықтаған.

1924 жылғы 26 қарашада Моңғолияның тәуелсіз және егемен мемлекет ретінде Моңғол Халық Республикасы атауымен орнаған және конституциясы қабылданған.

Continue Reading

Моңғолияда

Бәделхан Қабдісіләмұлы: Баян-Өлгий аймағының Парламенттегі 3 мандаты сақталуы керек

Published

on

Улаанбаатар – /KAZNEWS/. 2019 жылдың 14 қарашасында Моңғолия Парламенті 1992 жылы бекітілген Моңғолия Конституциясына қосымша  өзгертулер еңгізу туралы заң қабылдады. Осы сәтте Моңғолия Парламентінің депутаты, Құрылыс, қала құрылымы министрі Бәделхан Қабдісіләмұлы Баян-Өлгий аймағының азаматтарының сайлау, сайлану жөнінде сауал қойып,  жауап беруін өтінді.

МҰХ-ның мүшесі Қ. Бәделхан:

-Қазіргі Конституция бойынша  «МҰХ-ның мүшесі – халық елшісі болып табылады. Ол халықтың дауыс тікелей беруі арқылы сайланады» делінген.  Ата заңдағы бұл бап сол қалпында қалтырылады. Біздің аймақтан сайлау сайын 3 депутат сайланып келеді. 1924 жылғы алғашқы Негізгі заңды қабылдаған 72 депутаттың үшеуі біздің аймақтан болды. Тек 2012 жылы аралас жүйемен өткен сайлауда ғана 2 өкіл сайланды. Біз бұл кезде аймақ азаматтары мен ұлт азшылығы құқығы бұзылды деп көреміз. Азаматтар да солай айтып жүр. Сондықтан да азаматтар бізге осы ойларын жеткізіп беруді айтып отыр. Егер аралас жүйеде өткізілсе, біздің құқығымыз бұзылады.  Парламенттегі 3 өкіл де мұны қолдамайды. Енді қабылданатын заң және тәртіппен немесе жаңа заңмен  мұны ретке келтіріп, тұрақты 3 өкілді болатындай етіп, заңдастырып беруге болмай ма?

МҰХ-ның төрағасы Г. Занданшатар:  Д. Лүндээжанцанға сөз берейін.

МҰХ-ның мүшесі,  Конституцияға қосымша өзгерту енгізу жұмыс тобы мүшесі Д.Лүндээжанцан:

-Біз Ата заңды қабылдаған кезден бастап, 1990 жылы  жаңа негізгі заңды қабылдау үшін құрылған Халық Ұлы Хуралы  кезінде және әрқашан Баян-Өлгий аймағы өкілдерін қалыс қалдырған емеспіз.  Сол үшін сайлау заңдарында да бұл жағдай көрсетілген. Егер пропорцианаль және мажоритар жүйе араласқан, көп дауыс алған партия өкілдерін пайыздық мөлшерімен анықтау жанама және тікелей сайлау жүйесі конституцияға енгізілсе де, Баян-Өлгий аймағы, сондай-ақ қазақ азаматтар өкілдері  мандаты азаймайды.  Жаңа ғана мен МҰХ-ның мүшесі  Д. Мұратпен осы мәселе төңірегінде көп әңгімелестім. МҰХ-ның мүшесі  Қ. Бәделханға пікірін айтатын болып жатқандықтан кезіге алмадым. Мұны мен емес, келісім жұмыс тобы ұсыныс етіп отыр. Егер бұл бап енгізілсе, 2024 жылы Баян-Өлгий аймағына тікелей өкілін сайлау үшін 2 мандат беріледі. Одан  тыс мемлекеттік деңгейдегі аумаққа  атын  ұсыныушылар   партиялар тарапынан ұсынылады.  Мұндай жағдайда мемлекет бойынша қазақ азаматтар өкілдері парламенттен ең кем дегенде 3-4 орын алуына мүмкіндік бар деп есептеліп шығарылған. Еліміз  Конституциясында  «дүние мүлкі, жасы, жынысы, шыққан тегіне қарай азаматтарды алалауға, шеттетуге болмайтындығы» көрсетілген. Сайлау заңында да бұл ұстаным  ескерілген.  Сіздің айтып отырған аралас сайлау жүйесіне қатысты мәселе  «62-нің тобы /Конституцияға қосымша өзгерту енгізу қажет деп заң жобасына қол қойған парламент депутаттары/» жобасына енген жоқ. Алайда, сайлаушылардың  берген дауысы есептелмей қалатын жағдай жоқ. Адамдардың жалғыз наразы болатыны, бұл – партияның атын жамылып, жабық тізім арқылы көптің қолдауына ие бола алмайтын, қаламаған адамдардың парламентте отыруы.  Біз мұны ескеріп, ашық тізім жасап, аумақ пен тізімге енген атын ұсынушы үшін дауыс беретін етіп жасадық.

МҰХ-ның төрағасы Г. Занданшатар:  Қ. Бәделхан депутатқа қосымша 1 минут беріледі:

-МҰХ-ның мүшесі Қ. Бәделхан:

-Лүндэжанцан мырза, мемлекет бойынша атын ұсынушы «сайлануы мүмкін» деп отыр. Мен нақты жағдайды анықтамақпын. Неге десеңіздер, біз конституцияға қосымша өзгертулер енгізбекпіз.  Сондықтан да «Баян-Өлгий аймағына 3 мандат беруді заңдастырып берсеңіздер» дегенді айтып отырмын. Неге десеңіз, біздің  орынымызды кейін жастар басады. Олар сол кездегі депутаттар не айтты, неге бұл мәселені қозғамады деп айтпай ма?! Сол үшін де оны кепілдендіріп алғанды жөн санаймыз. Бұл менің емес, осында отырған үш өкілдің сауалы деп есептеңіздер.

МҰХ-ның мүшесі,  Конституцияға қосымша өзгерту енгізу жұмыс тобы мүшесі Д.Лүндээжанцан:

-Сайлаудан бір жыл бұрын «Сайлау туралы заңды өзгертуге тыйым салынады» деп Негізгі заңға енгелі отырған қосымша өзгерту енгізу жобасында көрсетілген. Не болса да, 2022-2023 жылдары Сайлау туралы заңды жаңалап, бекітуге тиіс.  Осы кезде Баян-Өлгий аймағы үш мандатын қысқарпайтыны туралы арнайы баппен бекітіп беру қажет.  Бұл осы мәжіліс хаттамасына жазылуы қажет. Біз Сайлау туралы заңды үнемі өзгертіп, оған қайта-қайта түзету жасап, жамап-жасқап келеміз. Осы кездері Баян-Өлгий аймағы өкілі үштен төмен болмауы керек деген принцип ұстанып келдік. Бұл қай кезде де осылай болғаны жөн.

Аралас жүйе бойынша сайлау өткізу бабы көпшілік тарапынан қолдау таппай, конституцияға қосымша өзгерту енгізу жобасынан алынып тасталды.

Естеріңізге салсақ, Моңғолия Конституциясына қосымша өзгерту енгізу мәселесі соңғы үш парламентте белсенді талқыланатын тақырыпқа айналып, қазіргі МҰХ 5 ай, 158 тәулік талқыға салып бекітті.

Осылайша 1992 жылы қабылданған Ата заңға 2000 жылы жасалған жеті қосымша өзгертуден кейін  екінші рет қосымша өзгерту енгізілді. Бұл жолы 35 бап, тармаққа қосымша өзгерту жасалды. Конституция өзгертуін мәжіліске қатысқан 63 депутаттың 100 пайызы қолдауымен бекітті. Дауыс беруге парламенттегі Демократиялық партия кеңесі мен МҰХ-ның мүшесі О. Басанхүү қатысудан бас тартты. Қосымша өзгерту енгізілген Конституция 2020 жылы 25 мамыр күні 12:00 сағатта күшіне енеді.

Continue Reading

Сөзге тиек

Advertisement
Әлемде1 day ago

Шетелдіктерге арналған «Ашық есік күні» өтті

Жақында әлемнің үздік жоғары оқу орындарының қатарында келе жатқан, әлемдік өркениетке өзіндік үлес қосып, бәсекеге қабілетті мамандар даярлауда танымал болған...

Әлемде1 week ago

Шетелдегі қазақтілді БАҚ қауымдастығы құрылады

KAZNEWS – «Отандастар. Болашаққа бағдар» халықаралық дөңгелек үстел аясында шетелдегі қазақтілді БАҚ өкілдері бас қосты. Басқосу барысында «ҚазАқпарат» халықаралық агенттігінің...

Әлемде4 weeks ago

Иранда тағы бір мұнай кеніші табылды

Иранда 53 миллиард баррель мұнай жатқан үлкен кеніш табылды. Ол Бостан және Омидия аймақтарының ортасындағы 2400 шаршы шақырым аумақты алып...

Моңғолияда2 months ago

Асқар Мамин Моңғолия премьері Ухнаагийн Хүрэлсүхке АХҚО мүмкіндіктерін таныстырды

Қазақстан Премьер-министрі Асқар Мамин елімізге жұмыс сапарымен келген Моңғолия премьері Ухнаагийн Хүрэлсүхпен бірге «Астана» халықаралық орталығы жұмысымен (АХҚО) танысты.  Кездесу...

Әлемде3 months ago

Солтүстік Корея Америкадан ығар емес

Ол зымыран сынақтарын жалғастырып жатыр, АҚШ  КХДР-мен келіссөз жүргізуге  мәжбүр. Оңтүстік Кореяның Kyodo агенттігінің хабарлауынша,  2019 жылғы 16 тамызда КХДР-дің әскери...

Әлемде6 months ago

Халтмаагийн Баттулга Қырғызстанға ресми іс-сапармен барды (Видео)

KAZNEWS – /2019.06.12/ Шанхай ұйымының жылдық кезекті он тоғызыншы саммитіне қатысу мақсатында Моңғолия Президенті Қырғызстанға ресми сапармен барды. Бұл туралы...

Кітаптан үзінді...8 months ago

Кітап оқудың ағзаға қандай пайдасы бар?

Кітап оқу өмірді 2 жылға ұзартады. Бұл – Йель университетінің ғалымдары дәлелдеген факт. Кітап оқығанда ми жасушалары арасындағы байланыс күшейеді....

Кітаптан үзінді...9 months ago

Екінші болма: Кітап не жайлы? БҰЛ КІТАПТАН НЕ ҮЙРЕНЕСІЗ?

Бүгінгі таныстырып отырған кітабымыз Шонбай Қ. : Екінші болма! Жеңіске жетудің қазақша жолы. Табысты кәсіпкер, ресторатор Қуаныш Шонбай бұл кітапта...

Басты назарда